کرونا؛ هشداري گذرا است، نه بحران
سپهرغرب، گروه سلامت - عباس سريشي: کرونا بهزودي شکست خواهد خورد؛ چه خوب است ما براساس اين تجربه اقدام به ساختن سکو و فرصتي ارزشمند براي ارتقاي سطح سلامت جامعه کنيم
صاحبنظران حوزه سلامت بر اين اعتقادند که هرچند در دو دهه اخير بهخاطر بهبود سطح بهداشت عمومي و فراگير شدن برنامه نظام سلامت، شاخص سلامت ايرانيان درحال افزايش بوده، بااينحال نبايد فراموش کرد که اين شاخص زماني واقعاً به معناي ارتقاي سطح سلامت و رفاه جامعه است که با اضافه شدن به عمر شهروندان، آنها دائم با بيمارستان، داروخانه و درمان بيماريهاي مختلف درگير نباشند.
البته در اين ميان ميزان مراجعه به پزشک، فرهنگ تجويز و مصرف دارو نيز ازجمله شاخصهاي است که ميتواند بهعنوان بازتابي از وضعيت زندگي سالم شهروندان درنظر گرفته شوند، بااينحال وقتي به استناد آمارهاي اعلامشده از سوي مبادي مربوطه و بهخصوص نظام سلامت و درمان کشور:
- ايرانيان فقط طي سال گذشته حدود دهها ميليون بار به پزشکان مراجعه کردهاند
- درخصوص مصر ف دارو ايران بهعنوان يکي از کشورهاي پُرمصرف شناخته ميشود
- هنوز در نُسخ پزشکان ما آنتيبيوتيک از بالاترين نرخ تجويز برخوردار است
- شاخصهاي نسخهنويسي هنوز با استاندارهاي جهاني فاصله دارد
- دانش پزشکان درخصوص تداخلات دارويي کافي نيست و مجوز دارو بدون ارائه کمترين اطلاعات ارائه ميشود
- حدود نيمي از بيماران دستورات دارويي و نوع مصرف را جدي نگرفته و دوره درمان را تکميل نميکنند
- در سالهاي اخير بيماريهاي قلبي و عروقي شامل سکته قلبي و سکته مغزي، سرطان، ديابت و يا بيماريهاي تنفسي جزء مهمترين علل مرگومير در کشور ماست
- سن ابتلا به سکته و ديابت در کشور ما رو به کاهش است
تعداد مبتلايان به فشار خون درحال افزايش است
- به بحث پيشگيري کمهزينه کمترين توجه را داريم و عموماً پس از ابتلا به بيماري با تحمل هزينههاي گزاف در پي درمان ميرويم
- نسبت به موضوع اصلاح الگوي تغذيه (کاهش مصرف نمک، چربي و قند) کاملاً بيتفاوت هستيم
- هنگام بروز يک موج رواني مخل سلامت دست به اقدامات احساساتي و غير اصولي و حتي عجيبوغريب ميزنيم
- کمترين توجه و دقت را به توصيههاي کارشناسان و هشدارهاي متخصصين داشته و عادت به درمان و مصرف خودسرانه داروها داريم
- بسيار بيشتر از حد معمول تحت تأثير پيامهاي نادرست غلط و حتي مغرضانه فضاي مجازي قرار ميگيريم (مواردي ازايندست آنوقت است که وقتي پاي کرونا به کشور ما باز ميشود، بهيکباره همهچيز تحت تأثير آن قرار ميگيرد و ناخواسته از يک کاه، کوه ميسازيم و از يک بيماري قابل پيشگيري يک بحران، درواقع اين تصور وجود دارد که کرونا بيشتر از آنکه صحت و سلامت جسم ما را بهصورت بالقوه مبتلا کند فکر، آرامش، سلامت رواني، منطق، عقلانيت و انسانيت ما را بهعنوان يکي از شاخصهاي مهم در حوزه سلامت درگير کرده است.
طبيعي است که هرگونه خلل در سلامت رواني و آرامش فکري نيز بهجز آسيبهاي فردي، تبعات اجتماعي جدي را نيز به دنبال ميآورد که قطعاً به مصلحت ما نيست؛ يعني تقريباً همين وضعيتي که امروز و متأثر از بروز کرونا در کشور ما و بهخصوص در برخي مناطق درگير حاکم شده و درصورت استمرار و گسترش نيز ميتواند تبعات بسيار ناخوشايندتري را نسبت به قبل بهوجود آورد.
کرونا، دوگانه بيم و اميد
تقريباً از ابتداي اسفندماه سال جاري بود که کشور ما بهدليل ورود ويروس کرونا و شيوع آن در بين مردم درگير يک مسئله سلامتمحور اجتماعي شد. البته اين موضوع صرفاً خاصه کشور ما نبوده و براساس آمارهاي اعلامي از سوي سازمان بهداشت جهاني، اين بيماري توانسته در بيش از 70 کشور رخنه و ضمن مبتلا کردن هزاران نفر، تعدادي را نيز به کام مرگ بکشاند.
حالا شيوع اين بيماري بهاندازهاي جدي شده که علاوهبر تعطيلي مدارس و دانشگاهها و اعلام و وضعيت هشدار در سراسر کشور، مردم نيز با حساسيت هرچه بيشتري نسبت به قبل هم پيگير اخبار و رخدادهاي مربوط به آن هستند و هم خود را به هر شکل و وسيله ممکن در مقابل آن مجهز و ايمن ميکنند؛ حال چه با استفاده از ماسک، محلولهاي ضد عفوني و يا شستن دستها بهصورت مرتب و چه با کاهش حضور در مجامع عمومي و حتي لغو مسافرتها و ميهمانيها.
البته جدا از مباحث فوق، در سمت ديگر ماجرا ايجاد بازار سياه براي ماسک بهداشتي، دستکش و يا محلولهاي ضد عفوني و افزايش 10 برابري قيمت و حتي ناياب شدن آنها و انتشار اخبار جعلي و مغرضانه و تشويش اذهان عمومي نيز از ديگر جوانب تلخ اين بيماري است که متأسفانه ما شاهد آن بوده و هستيم؛ گو اينکه ميشد با کمي تدبير و دورانديشي و اقدامات قاطعانه، با اين مشکلات و از همان روزهاي نخست برخورد کرد.
به اعتقاد صاحبنظران و با وجود هشدارهاي مکرر مسئولين و صاحبنظران حوزه سلامت و اطلاعرساني ملي، اما بيشک شيوع اين بيماري بيشتر از سرعت انتشار ويروس خود آن و يا کمبود ماسک، الکل و دستکش، بيانگر خلأهاي فراوان در حوزه رعايت بهداشت عمومي، آگاهيها و توجه به بايدها و نبايدهاست که بهويژه در شهرهاي بزرگ و بهخاطر وجود واکنشهاي هيجاني و مقطعي، توانسته شرايط را به وضع فعلي بکشاند.
واقع امر اين است که همه موضوعات مذکور جداي از هزينههاي ملموس بيماري در شخص مبتلا، رنج اطرافيان و التهاب جامعه، مهمترين عامل در افت کيفيت زندگي جمعي ماست که درصورت ادامه لاجرم نيز موجب افزايش عوامل فشار رواني بر جامعه خواهد شد. کما اينکه نگاه معقول و منطقي به اين موضوع و بهويژه توجه به توصيه پزشکان و صاحبنظران حوزه درمان و عمل به آنها، ميتواند بهعنوان مهمترين راهکارها براي برونرفت از اين مسئله ناخوشايند و مديريت و کنترل آن به ما کمک کند؛ اگر گوش شنوا، چشم بينا و منطق درستي يافت شود.
انديشه درست و عملکرد منطقي
با دو رويکرد انجام رسالت ذاتي در اطلاعرساني صحيح و نيز کاهش و مقابله با تأثيرات مخرب ناشي از انتشار اخبار منفي، نااميدکننده، جعلي و نادرست و بعضاً مغرضانه در فضاي مجازي، خبرنگاران روزنامه سپهرغرب نيز دوشادوش همه رزمندگان خط مقدم سلامتي جامعه بر اين اراده و باورند که نهفقط ما ميتوانيم از اين تهديد نيز با سربلندي هرچه تمام بيرون آييم، بلکه حتي توانش آن را نيز داريم که اين تهديد را به يک فرصت براي ارتقاي سطح کمي و کيفي سلامت روحي و جسمي جامعه مبدل کنيم؛ مشروط به آنکه در اين راه نيز مانند يک سرباز اطاعتپذير، گوشبهفرمان فرماندهان ميدان که همانا کارشناسان، صاحبنظران و پزشکان حوزه سلامت هستند، باشيم. توصيهها را جدي گرفته و ضمن عمل به دستورات، صرفاً براساس نقشه راه عمل کنيم و نه تصورات غلط و يا قبول افکار و پيامهاي تأييدنشده.
در اين خصوص با حضور در بيمارستان ابن سيناي همدان، ضمن گفتوشنودي با آقاي قاسمي (رياست بيمارستان منطقهاي ارتش در همدان)، از اين مقام مسئول خواستيم تا ضمن ارائه تحليلي جامع از شرايط موجود، مهمترين راهکارهاي برونرفت از اين تنگنا و نيز بايدها و نبايدهاي لازم را با زباني ساده و عامهپسند براي شما مخاطبين روزنامه بيان کند، باشد که اين رهآورد ضمن زدودن برخي ابهامات، تصورات نادرست و غير تخصصي، مشکلگشاي برخي گرههاي فکري شهروندان نيز باشد.
قاسمي با اشاره به آنکه اين بيماري سال 2019 در چين شناسايي شده و هنوز درخصوص منشأ آن (انتقال از حيوان به انسان و يا عامل ساخت و انتشار انساني) ابهاماتي وجود دارد، عنوان کرد: عامل اين بيماري يک ويروس جهشيافته است و فرد مبتلا داراي علائمي مانند سرفه، تب، لرز، گلودرد، تنگي نفس و غيره است؛ بااينحال توجه به اين نکته ضروري بوده که داشتن برخي از اين علائم الزاماً به معناي ابتلا به کرونا نيست، چه اينکه 90 درصد افراد مراجعهکننده به پزشکان فقط سرما خوردهاند و صرفاً بهخاطر شباهت علائم اين بيماري با سرماخوردگي و البته وجود حساسيت ايجادشده در جامعه، نگران ميشوند که البته عموماً نيز با درمانهاي ساده بهبود مييابند.
وي تصريح کرد: البته اين بيماري با آنفلوآنزا داراي شباهتهايي نيز هست، منتها در آنفلوآنزا علائم بهصورت حاد و در کوتاهمدت خود را نشان ميدهد، درحالي که در کرونا اين موضوع ممکن است طول بکشد. کما اينکه درحال حاضر و براساس دادههاي پزشکي، کرونا از دو تا 14 روز دوره نهفتگي دارد و آنگونه که اعلام شده، فقط افرادي که داراي بيماريهاي پيشزمينهاي مانند ديابت، فشار خون، مشکلات تنفسي، بيماريهاي قلبي و يا بيماريهاي خوني هستند و يا از داروهاي خاص جهت اچآيوي و شيميدرماني استفاده ميکنند، بيشتر در معرض ابتلا قرار ميگيرند.
همچنين درخصوص سن ابتلا نيز اينگونه عنوان شده که افراد بالاي 50 سال در معرض خطر تلقي شده و تاکنون موردي در خصوص ابتلاي کودکان و نوزادان اعلام نشده، بنابراين استنباط قريب به يقين اين است که برخلاف برخي تصورات غلط و غير کارشناسي، درصورت رعايت نکات بهداشتي و توجه به هشدارها، دايره ابتلا محدود شده و نميتواند بهعنوان يک بحران سلامتي مطرح شود.
مراقبت بله، استرس و اضطراب خير
قاسمي با اشاره به اينکه اصلاً لزومي ندارد افراد با مشاهده هرگونه علائمي سريعاً به پزشک مراجعه کنند، به خبرنگار سپهرغرب عنوان کرد: بررسيها نشان داده که تقريباً 50 درصد افراد جامعه سيستم دفاعي بدنشان براي مقابله با اين ويروس توانايي لازم را دارد، در عين حال 20 تا 30 درصد مراجعان هم با تجويز دارو درمان ميشوند؛ درخصوص مابقي افراد نيز (بهخصوص افراد داراي بيماريهاي پيشزمينهاي) درصورت نياز ضمن انجام آزمايشهاي لازم و تشخيص بيماري، با تجويز دارو همراه با بستري کردن در بيمارستان و حتي خانه، ميتوان اميد بهبودي و سلامت را داشت.
در اين خصوص مهمترين توصيه ما به مردم آن است که درصورت مشاهده علائم سرماخوردگي ضمن استراحت در منزل، ابتدا از آنتيبيوتيکهاي ساده استفاده کرده و فقط درصورت حاد شدن بيماري و بروز علائمي همچون تب و لرز و يا مشکلات تنفسي به پزشک مراجعه کنند؛ در عين حال توصيه ميکنيم از توجه به شايعات و اظهار نظرهاي غير کارشناسي که در اين فضا اخيراً شايع شده نيز خودداري کنند.
درواقع کرونا بهعنوان يک بيماري قطعاً بايد مورد توجه قرار گرفته و با پيشگيري و درمان کنترل شود، اما نبايد با تصورات و تحليلهاي غلط از آن يک غول يا مشکل لاينحل ساخت؛ کما اينکه در روزهاي اخير هم با توجه به همت همگاني مردم، عملکردهاي خوب دستگاههاي مسئول و تلاش رسانه ملي، توانستيم تا حدود بسيار چشمگيري آن را کنترل کرده و به ميزان بسيار بالايي بر اوضاع مسلط شويم.
البته اينکه چرا کرونا در يک کوتاهزمان و برعکس آنفلوآنزا توانست اينگونه در جوامع شيوع پيدا کند هم داراي چند علت است؛ نخست اينکه درخصوص آنفلوآنزا ما قبلاً واکسن و روشهاي درماني را شناخته و در دسترس داشتيم، در عين حال علائم آنفلوآنزا بهمراتب سريعتر و به شکل حادتري نمودار ميشود، اما درخصوص کرونا اين موضوع کمي زمان ميبرد، گو اينکه در همين مدت نيز فرد مبتلا ناخواسته و ندانسته بهعنوان عامل انتشار ويروس بهخصوص در مجامع عمومي به نقشآفريني ميپردازد.
در عين حال موضوعاتي از قبيل قدرت ماندگاري عامل بيماري (بهخصوص در نقاط مرطوب)، پايين بودن سطح توجه به بهداشت عمومي و رعايت بايستگي در حوزه پيشگيري هم در اين امر مؤثر قلمداد ميشود.
پيشگيري بسيار ساده و کمهزينه است
رئيس بيمارستان ابن سينا ضمن توصيه به مقوله پيشگيري بهعنوان مهمترين راهکار و رکن در کنترل بيماري کرونا، عنوان کرد: برخلاف تصور عمومي همه افراد نيازي به ماسک ندارند و اين موضوع فقط براي افراد در معرض خطر توصيه ميشود؛ با توجه به کمبود ماسک و مواد ضدعفونيکننده، حتماً لازم نيست که خانوادهها با تحمل هزينه بالا اقدام به خريد اين اقلام از سودجويان کنند.
به توصيه وي با توجه به کمبودهاي موجود مادران و زنان ميتوانند با استفاده از چند لايه پارچه و دوخت کش براي خود و اعضاي خانواده ماسک تهيه کنند که به نظر قاسمي حتي از ماسکهاي موجود نيز بهتر است؛ ضمن اينکه ميتوانند از آنها (البته به شرط شستوشو با وايتکس) چندبار استفاده کنند.
همچنين درخصوص مواد ضدعفونيکننده هم استفاده از محلول آب و وايتکس (به نسبت اعلامشده) بسيار مؤثر است و عملاً ميتواند پاسخگوي نيازهاي اوليه خانوادهها باشد؛ درواقع ما درخصوص استفاده از ماسک و محلولهاي ضد عفوني نگاهمان پيشگيرانه بوده و نه درماني.
البته شستن دستها با صابون، ضد عفوني کردن سطوح و نيز عدم حضور غير ضروري در مکانهاي تجمعي و يا اقداماتي مانند دست دادن، روبوسي و رعايت فاصله از يکديگر، بسيار مؤثر است و مخصوصاً با نزديک شدن به ايام عيد سعي کنيم ملاحظات بهداشتي را در اين زمينه بيشتر رعايت کنيم.
در عين حال با توجه به افزايش استفاده و متعاقباً دورريز ماسک و دستکش، توصيه ميشود همشهريان محترم از رهاسازي آنها در سطح جامعه اکيداً خودداري کرده و حتيالامکان اين اقلام را درون نايلون و در ظروف زباله دردار بيندازند.
همچنين بحث عدم خوددرماني و استفاده خودسرانه مستند به توصيههاي افراد غير متخصص چه در جمع خانوادگي و چه فضاي مجازي را هم نبايد فراموش کنيم که اکيداً توصيه ميشود افراد به سمت اين اقدامات نروند، چون هيچگونه پايه و استدلال علمي نداشته و حتي بعضاً مضر هم هست.
وي همچنين تصريح کرد: درخصوص تجويز دارو و يا الگوي تغذيه در اين ايام نيز بنده به موازات توصيههاي اعلامشده از رسانه ملي معتقدم عدم استفاده از غذاهاي بيرون، غذاهاي فوري، سرخکردنيها و يا استفاده از داروهاي تقويتي و خامخواري در پيشگيري از ابتلا به اين بيماري مؤثر است؛ گو اينکه هماکنون توصيههاي بسيار زيادي در مصرف مايعات ميشود، بنابراين بنده معتقدم اگر خانوادهها ضمن توجه به مصرف مايعات، در وعدههاي غذايي خود انواع سوپ و آش (بهخصوص غذاهاي سنتي) را هم به تعدد بگنجانند، بسيار مفيد است. در عين حال درخصوص مواد غذايي خام (ميوه و سبزي) هم قطعاً توصيه به شستوشوي آنها با مواد ضدعفونيکننده (و يا استفاده از چند قطره مايع ظرفشويي) بسيار مورد تأکيد است و خانوادهها سعي کنند محل شستوشوي سبزي و ميوه را هم متعاقباً با همان محلولهاي خانگي (آب و وايتکس) ضد عفوني کنند.
کرونا تهديدي که ميتواند فرصت شود
قاسمي در تحليل نهايي خود و مستند به اخبار و اطلاعات اعلامشده به خانوادهها، اطمينان خاطر ميدهد که به حول و قوه الهي، تلاش کارکنان شاغل در نظام درمان و سلامت جامعه و نيز همکاري بسيار خوب مردم، اين بيماري نيز در آينده بسيار نزديک کاملاً به حالت کنترل و درمان درخواهد آمد که نشانگان واضح اين امر را نيز ميتوان از هماکنون در قالب کاهش مراجعهکنندگان به بيمارستان، افزايش تعداد بهبوديافتگان و نيز روند کُند ابتلا (به نسبت جمعيت) ديد؛ موضوعي که سازمان بهداشت جهاني نيز بر آن صحه گذاشته و ميتواند نقطه عطفي در نظام سلامت و بهداشت کشور ما محسوب شود.
بااينحال بايد به اين موضوع نيز توجه داشت که بههرحال کرونا يک بيماري است و نبايد از آن (و درمجموع همه عوامل مخل و نافي سلامت) غافل بود؛ درواقع ورود کرونا به کشور ما ميتواند حتي بهعنوان يک فرصت محسوب شود که از رهآورد تجربه آن هم مسئولان و هم مردم فراموش نکنند که بايد هميشه به همه پيشزمينهها و بايستگيهاي بهداشت عمومي و سلامت توجه خاص داشته باشند و اينگونه نباشد که صرفاً در مواقع بروز آشکار يک بيماري، به دنبال درمان و پيشگيري برويم.
به اعتقاد اين پزشک همداني ما نياز داريم از هماکنون نسبت به موضوعاتي از قبيل اصلاح الگوي تغذيه براي جلوگيري از برخي بيماريها مانند چربي، چاقي، فشار خون و غيره اقدام کنيم؛ بايد بدانيم که انجام چکآپهاي دورهاي براي تشخيص و جلوگيري از بروز بيماري يک ضرورت اجتنابناپذير است. بايد بدانيم که سلامتمان در گرو رعايت بهداشت در همه وجوه آن بوده؛ واکابن سيناسيون بهموقع، ورزش، دوري از رفتارهاي مخاطرهبرانگيز و غيره، متضمن سلامت است و بايد بهعنوان يک برنامه مدون و لازمالاجرا در طول زندگي مورد توجه قرار گيرد.
تصور بنده اين است که اگر در موضوع مذکور از پزشک خانواده بهره ميگرفتيم، قطعاً مشکلات کمتر ميشد؛ يعني بسياري از افراد صرفاً با يک تماس ميتوانستند از پزشک خانوادگي خود مشاوره بگيرند، بنابراين توصيه ميکنم مردم از هماکنون و جديتر از قبل به مقوله پزشک خانواده و مزايا و فوايد آن توجه کنند؛ وجود پزشک خانواده يک ضرورت است.
همدوش مردم، مثل هميشه
رياست بيمارستان ارتش در همدان در پايان اين گفتوگو ضمن اعلام اين نکته که ما کرونا را شکست ميدهيم و البته نشانگان اين موضوع نيز درحال ديده شدن است، ادامه داد: پس به دور از هرگونه اضطراب و نگراني و يا اقدامات التهابي و هيجاني صرفاً براساس انجام دستورالعملهاي ساده اما مؤثر توصيهشده از سوي کارشناسان خيلي زود به روال عادي زندگي برميگرديم و قطعاً جاي نگراني نيست.
با توجه به مراقبتها و پيشگيريهاي صورتگرفته هماکنون پادگانهاي نظامي يکي از پاکترين و سالمترين اماکن جمعي درخصوص مسئله کرونا هستند، به خانوادههايي که هماکنون فرزندان آنها درحال طي دوره سربازي بوده، اطمينان ميدهم که تاکنون و به لطف تلاش همه دستاندرکاران در قالب کنترل، پايش سلامت، پاکسازي و ضد عفوني، نهفقط شاهد هيچگونه مشکي در اين اماکن نيستيم، بلکه برابر هماهنگي صورتگرفته علاوهبر آنکه نيرويهاي مسلح و بهخصوص يگانهاي ارتش مستقر در همدان به مانند همه رخدادها و رويدادها آماده همکاري و مساعدت با مردم در همه زمينهها هستند، درخصوص بيماري کرونا نيز با افزايش تعداد تختها، اين بيمارستان (ابن سينا) بهدليل آمادگي و ارتقاي سطح توانايي تجهيزات و کارکنان، آمادگي دارد تا درصورت نياز بعد از بيمارستان سينا (که بهعنوان پايلوت اصلي براي بستري بيماران در همدان تعريف شده)، پذيراي مراجعان جهت بستري و درمان باشد.
گو اينکه تاکنون نيز به لطف خدا و همت مردم و مسئولان شرايط در همدان بهگونهاي است که اين امر لازم ديده نشده و نظام پزشکي و درماني کشور در جهادي مقدس، تمامعيار و خستگيناپذير تا آخرين مرحله درحال دفاع از سلامتي مردم در مقابل بيماريهاي مختلف هستند، اما بههرحال ما نيز بهعنوان فرزندان اين ملت برحسب وظيفه هميشه و در همهجا در کنار آنها بوده و خواهيم ماند.