یک استاد دانشگاه با اشاره به وضعیت بسیار فجیع دانش‌آموزان ایرانی در "آزمون تیمیز" گفت: در سایر کشورها وقتی در آزمون تیمز نتایج ضعیف به دست می‌آید، آموزش و پرورش بازخواست و نظام ارزشیابی نقد می‌شود.

در آزمون تیمز پایه چهارم سال 2019، 58 کشور حضور داشتند؛ از میان 15 کشور همسایه ایران، 12 کشور پاکستان، کویت، عربستان، عمان، قطر، بحرین، امارات، ارمنستان، قزاقستان، آذربایجان، ترکیه و روسیه در ارزیابی پایه چهارم شرکت داشته‌اند. پنج کشور آسیایی سنگاپور، هنگ‌کنگ، کره جنوبی، تایوان و ژاپن جایگاه‌های نخست در آموزش و یادگیری ریاضیات در پایه چهارم را به خود اختصاص داده‌اند.

ایران با نمره کل 443در میان 58 کشور شرکت‌کننده در جایگاه 50 و در میان 12 همسایه حاضر در آزمون تمیز 2019 پایه چهارم در جایگاه نهم آموزش و یادگیری ریاضی قرار گرفته است!!

در پایه هشتم نیز روند نمرات کسب شده توسط دانش‌آموزان ایرانی چندان امیدوار کننده نبوده و در آزمون ریاضی پایه هشتم نیز 39 کشور حضور داشتند که ایران رتبه 29 را کسب کرد، در علوم پایه هشتم نیز بین 39 کشور، ایران رتبه 32 را کسب کرده است!

طبق گفته‌های مسعود کبیری؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش و مدیر داده‌پردازی مطالعات تیمز و پرلز، تعداد زیادی از دانش‌آموزان کشور شایستگی‌های حداقلی را کسب نمی‌کنند و این خیلی خطرناک است یعنی در شرایط مقایسه‌ای حدود یک سوم از دانش‌آموزان ما حداقل انتظار از یک دانش‌آموز در همان پایه را ندارند البته این حداقل هم چیز عجیبی نیست مثلاً در درس ریاضی 4 عمل اصلی را در پایه چهارم بلد باشند اما حتی همین را هم نمی‌دانند!

او این پرسش را هم مطرح کرد: "چه اتفاقی در مدارس می‌افتد؟ دانش‌‌آموزان عمر خود را می‌گذارند، خانواده و دولت هم هزینه می‌کند اما دست آخر هیچ اتفاقی نمی‌افتد. باید سیاست‌های خود را به‌گونه‌ای تغییر دهیم که صرفاً سرکلاس رفتن مهم نباشد بلکه یادگیری دانش‌آموزان مهم باشد و اینجا آموزش و پرورش مقصر است چون دولت دارد خرج می‌کند".

کسب این نتایج از حوزه‌های مختلف سیاست‌گذاری قابل بررسی است؛ روند جذب معلم، کنترل کیفیت معلمان، محتوای آموزشی ارائه شده در مدارس، بی‌توجهی به کیفیت مدارس دولتی و تحصیل رایگان در سایه توسعه مدارس غیر‌دولتی و شهریه‌ای و...

*نظام ارزشیابی نداریم!

در همین رابطه مصطفی قادری؛ استاد دانشگاه خوارزمی در رشته مطالعات درسی درباره دلایل کسب نتایج ضعیف توسط دانش‌آموزان ایرانی در آزمون‌های بین‌المللی تیمز و پرلز اظهار کرد: این موضوع دلایل مختلفی دارد؛ مهم‌ترین آن فقدان نظام ارزشیابی است؛ در ایران نظام ارزشیابی آموزش و پرورش و ارزشیابی کیفیت معلم وجود ندارد و چون این موارد نیست هیچ حساسیتی نسبت به کیفیت برنامه‌های درسی، کیفیت تدریس، کیفیت معلم و نظام پاسخگویی وجود ندارد.

وی در پاسخ به اینکه آیا کشورهای منطقه که رتبه بهتری را نسبت به ایران کسب کرده‌‌اند نظام ارزشیابی دارند؟ عنوان کرد: در حال مطالعه 38 کشور هستم، بیشتر کشورها نظام ارزشیابی برنامه درسی دارند و کشورهای پیشرفته دائم برنامه‌های درسی و کیفیت معلم را ارزیابی می‌کنند. زمانی نتایج کسب شده در آزمون تیمز و پرلز می‌تواند مفید باشد که نظام ارزشیابی و پاسخگویی در آموزش و پرورش برای پاسخ به روندهای کسب شده داشته باشیم، چون سیستم ارزشیابی و پاسخگویی وجود ندارد در این سال‌ها شاهد بهبود عملکرد نبودیم.

استاد دانشگاه خوارزمی در پاسخ به این پرسش که هم اکنون دانشگاه فرهنگیان معلم مورد نیاز را تامین می‌کند اما در ورود به این دانشگاه یا حتی خروج از آن کنترل کیفیت را مشاهده نمی‌کنیم و در طول سال‌های تدریس یک معلم نیز رصد و ارزیابی از کیفیت تدریس انجام نمی‌شود و دوره‌های ضمن خدمت نیز برای توانمندسازی معلمان وجود ندارد، درباره ضرورت کنترل کیفیت معلمان متذکر شد: قبل از این موضوع مسئله مهمتر نظام پاسخگویی و ارزشیابی برنامه درسی است. در سایر کشورها وقتی در آزمون تیمز نتایج ضعیف به دست می‌آید آموزش و پرورش بازخواست و نظام ارزشیابی نقد می‌شود و حول نتایج کسب شده، گفت‌وگو شکل می‌گیرد؛ ایران سال‌هاست در آزمون تیمز شرکت می‌کند اما چه زمانی نتایج کسب شده از آن محور نقد و گفت‌وگو قرار گرفت؟! نتایج بدست آمده باید به درون مدارس بیاید اما حتی بسیاری از معلمان نمی‌دانند روند و وضعیت نمرات دانش‌آموزان ایرانی در دو درسی ریاضی و علوم در آزمون بین‌المللی تیمز چگونه است.

وی ادامه داد: نحوه آموزش ما نیز به سمت کنکور در حال حرکت است در‌حالی‌که در آزمون تیمز، سؤالات تحلیلی و کاربردی است و بیشتر روی مهارت‌های خاص تاکید دارند؛ در حقیقت هدف این است که سطوح یادگیری در درس ریاضی و علوم، عمیق‌تر شود همچنین پیشنهاداتی برای معلمان و برنامه ریزان درسی دارد که این پیشنهادها هنوز در مدارس ما رسوخ نکرده و معلم از آن بی‌خبر است!

*خبری از آزمون استاندارد ملی نیست!

قادری بیان کرد: مرکز سنجش در وزارت آموزش و پرورش وجود دارد که باید فعال شود، این مرکز هم‌اکنون فقط درگیر امتحانات نهایی است و علاوه بر تیمز باید آزمون‌های استاندارد ملی داشته باشیم؛ چطور هنوز یک آزمون استاندارد ملی ریاضی و علوم نداریم! آموزش و پرورش در سیاست‌گذاری‌های کلی باید استانداردهای ملی پیشرفت تحصیلی را تدوین کند؛ آزمون تیمز یک استاندارد بین‌المللی است اما ما در داخل کشور چنین کاری نکرده‌ایم و نمی‌دانیم در فلان استان یا استان مجاور وضعیت دانش‌آموزان در درس علوم یا ریاضی چگونه است تا مقایسه‌ای انجام شود و بدانیم وضعیت دانش‌آموزان نسبت به چند سال گذشته بهتر شده یا در مسیر افت است!

وی متذکر شد: سیاست‌گذاری‌های کلان آموزش و پرورش دربخش ارزشیابی و کیفیت معلم غلط است؛ معلمان در دوره تربیت معلم آموزش‌هایی را می‌بینند و بعد رها می‌شوند برای همین است که کیفیت معلم نسبت به اهدافی که در تربیت معلم اعمال شده زمین تا آسمان فرق می‌کند.