تحول در ویترین گلخانههای همدان
در گفتوگو با مجری طرح توسعه گلخانههای همدان مشخص شد هوشمندسازی و تنوعبخشی به محصولات، در اولویت این نهاد طی سال جاری قرار دارد.
در هزاره سوم، کشاورزی جهان با چالشی چندبُعدی و بیسابقه روبهرو است؛ از یکسو انفجار جمعیت و تقاضای فزاینده برای مواد غذایی و از سوی دیگر بحرانهای اقلیمی، کمبود منابع آب و فرسایش خاک، امنیت غذایی بشریت را با تهدیدی جدی مواجه کرده است. در این میان، تغییر اصول از کشاورزی سنتی فضای باز به سمت کشاورزی در محیطهای کنترلشده نهتنها یک تکامل تکنولوژیک، بلکه ضرورتی زیستی برای بقای جوامع مدرن محسوب میشود.
در سطح بینالملل، گلخانههای نوین امروزه بهعنوان کارخانههای تولید بیولوژیک شناخته میشوند؛ جایگاه این صنعت در فضای کشاورزی جدید، فراتر از تولید ساده محصولات فصلگریز است؛ درواقع گلخانهها قلب تپنده اقتصاد کشاورزی دانشبنیان هستند.
کشورهای پیشرو با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفتهای همچون اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و سیستمهای هیدروپونیک و ایروپونیک، توانستهاند راندمان مصرف آب را تا 90 درصد کاهش و میزان تولید در واحد سطح را تا 10 برابر نسبت به کشتهای سنتی، افزایش دهند.
از سوی دیگر، در ادبیات توسعه پایدار سازمان ملل و فائو، گسترش گلخانهها بهعنوان پایدارترین راهکار برای مقابله با تغییرات اقلیمی معرفی شده است. این سازهها با ایجاد یک ریزاقلیم مستقل، گیاه را از تنشهای محیطی، خشکسالیهای ناگهانی و آفات مخرب مصون داشته و محصولی با استاندارد کیفی یکنواخت و قابلیت ردیابی، تولید میکنند؛ مؤلفههایی که امروزه کلید ورود به بازارهای جهانی و زنجیرههای تأمین بینالمللی هستند.
بنابراین، سرمایهگذاری در بخش گلخانهها در سطوح ملی و منطقهای، به معنای هوشمندسازی امنیت غذایی، صیانت از منابع پایه و ایجاد ارزشافزوده صادراتی است. در این چارچوب، گذار از کشاورزی معیشتی به کشاورزی تجاری و صنعتی، تنها از معبر محیطهای کنترلشدهای میگذرد که در آن کمترین منبع به بیشترین بازده تبدیل میشود. بر این اساس، طی چندسال اخیر خوشبختانه این رویکرد از سوی جهاد کشاورزی همدان با جدیت دنبال شده و همچنان نیز بهعنوان اصلیترین گزینه روی میز، در مقابله با بحران بیآبی، مورد توجه است. پس بر آن شدیم تا درخصوص آخرین وضعیت گلخانههای استان، گفتوگویی را با علیرضا ابراهیمی، مجری طرح توسعه گلخانههای جهاد کشاورزی استان همدان ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
مجری طرح توسعه گلخانههای جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه موضوع توسعه گلخانهها و ایجاد محیطهای کشت کنترلشده امروزه فراتر از یک انتخاب فنی بهعنوان یک ضرورت راهبردی در دستور کار وزارت جهاد کشاورزی قرار گرفته است، اظهار کرد: این رویکرد بهطور مستقیم با هدف افزایش عملکرد تولید در فضاهای محصور و تأمین نیازهای روزافزون جامعه بشری به مواد غذایی سالم و باکیفیت، دنبال میشود.
علیرضا ابراهیمی با اشاره به ویژگیهای اقلیمی منطقه، تصریح کرد: یکی از مزیتهای کلیدی و حیاتی توسعه گلخانهها در استانی نظیر همدان، موضوع تداوم تولید در مناطق سردسیری است.
ابراهیمی با بیان اینکه در اقلیمهای سرد اراضی کشاورزی در نیمی از سال عملاً از چرخه تولید خارج میشوند، تأکید کرد: محیطهای گلخانهای این محدودیت را از بین برده و امکان بهرهبرداری مداوم و استمرار تولید را فراهم آوردهاند که این امر منجر به ثبات در بازار عرضه محصولات کشاورزی میشود.
مجری طرح توسعه گلخانههای استان همدان درخصوص تأثیرات اجتماعی این صنعت تشریح کرد: اشتغال ایجادشده در گلخانهها از نوع پایدار است؛ برخلاف فضای باز که اشتغال در آن فصلی و ناپایدار است، واحدهای گلخانهای حتی در ابعاد کوچک و با نصابهای مالکانه کمتر، توجیه اقتصادی بالایی دارند.
وی با بیان اینکه این حوزه ظرفیت زیادی برای جذب نیروی انسانی متخصص و بومی در روستاها و شهرها دارد، خاطرنشان کرد: حضور محققان مجرب و کارشناسان فنی در استان همدان، مزیت مضاعفی را فراهم کرده تا توسعه گلخانهها بر پایه دانش روز و مدیریت علمی پیش برود.
ابراهیمی در تشریح جزئیات آماری عملکرد سال گذشته اظهار کرد: با تلاشهای صورتگرفته، سال گذشته 25 هکتار توسعه جدید در سطح گلخانههای استان محقق شد و مجموع مساحت زیر کشت این واحدها درحال حاضر به 311 هکتار رسیده است.
وی با بیان اینکه از این میزان حدود 298 هکتار به تولید انواع سبزی و صیفی اختصاص یافته است، افزود: کیفیت بالای تولیدات گلخانهای همدان باعث شده است که محصولات ما در بازارهای بینالمللی جایگاه ویژهای کسب کنند؛ بهطوری که سال گذشته حدود 40 هزار تُن محصول شامل گوجه فرنگی و فلفلهای رنگی به کشورهای روسیه، حاشیه خلیج فارس، عراق، گرجستان، ارمنستان، آذربایجان و تاجیکستان، صادر شده است.
مجری طرح توسعه گلخانههای استان همدان در بخش دیگری از گزارش عملکرد خود به حوزه گیاهان زینتی پرداخت و گفت: حدود 9.8 هکتار از گلخانههای استان به تولید گل و گیاه زینتی اختصاص دارد که 9 هکتار آن به تولید گلهای شاخهبریده با ظرفیت 9 میلیون شاخه در سال، مربوط میشود.
ابراهیمی با بیان اینکه مجموع تولیدات این بخش شامل گیاهان آپارتمانی، گلهای فصلی، نشایی و درختچههای زینتی به 10 میلیون واحد میرسد، تصریح کرد: تمرکز بر تولید گلهای شاخهبریده بهدلیل توجیه اقتصادی بالا و ظرفیتهای صادراتی قابل توجه در این حوزه است که ارزآوری مناسبی را برای بهرهبرداران به همراه دارد.
* راهبردهای توسعه، نوسازی و مدیریت خطر گلخانهها در سال 1405
مجری طرح توسعه گلخانههای استان همدان با تبیین نقشههای راه سال جاری، از برنامهریزی برای جهش در سطح زیر کشت خبر داد و ابراز کرد: برای سال 1405، برنامه توسعه 73 هکتاری گلخانهها، سایبانها و محیطهای کنترلشده در سطح استان پیشبینی شده است.
وی با بیان اینکه تمامی مناطق و شهرستانهای استان همدان از آمادگی و استعداد لازم برای اجرای این طرحها برخوردار هستند، تصریح کرد: با این وجود، شهرستانهای شمالی استان شامل همدان، کبودراهنگ و رزن در اجرای برنامههای توسعهای پیشتاز بوده و موفقیتهای چشمگیری را در این حوزه به ثبت رساندهاند.
ابراهیمی با تأکید بر لزوم ارتقای بهرهوری در واحدهای موجود، خاطرنشان کرد: در کنار احداث واحدهای جدید، موضوع اصلاح و نوسازی گلخانههای قدیمی که سازههای آنها نیاز به بازسازی دارند، در اولویت است.
مجری طرح توسعه گلخانههای استان همدان با بیان اینکه برای سال جاری برنامه اصلاح 18 هکتار از گلخانههای فرسوده تدوین شده است، اذعان کرد: هدف از این اقدام، ارتقای استانداردهای فنی سازهها برای کاهش ضایعات تولید و افزایش بهرهوری در واحدهایی است که از فناوریهای قدیمی استفاده میکنند.
وی یکی از راهبردهای نوین سازمان جهاد کشاورزی در سال جاری را تنوعبخشی به محصولات گلخانهای برشمرد و گفت: تا پیش از این، عمده فعالیتها بر تولید گوجه فرنگی، خیار و فلفل متمرکز بود، اما اکنون گامهای عملیاتی برای توسعه محصولات باغی در گلخانهها، برداشته شده است.
ابراهیمی با بیان اینکه کشت محصولاتی نظیر انگور، بلوبری، پاپایا و گیاهان دارویی در دستور کار قرار گرفته است، تأکید کرد: این تنوعبخشی علاوهبر مدیریت خطر بازار، به افزایش درآمد سرانه کشاورزان و پاسخگویی به سلیقههای مختلف مصرفکنندگان، کمک میکند.
مجری طرح توسعه گلخانههای استان همدان درخصوص مدیریت منابع انرژی نیز عنوان کرد: تولید محصول بیشتر با مصرف منابع کمتر، از اولویتهای حیاتی سازمان است.
وی با بیان اینکه اختصاص تسهیلات بانکی و منابع اعتباری به سمت هوشمندسازی گلخانهها سوق داده شده است، افزود: تجهیز گلخانهها به سیستمهای کنترل هوشمند اقلیم، مصرف انرژی را بهینه کرده و ضریب خطا در تولید را به حداقل میرساند.
ابراهیمی به موضوع مهم بیمه و امنیت سرمایهگذاری نیز اشاره کرد و گفت: رایزنیهای گستردهای با شرکتهای بیمهای، بهویژه بیمههای صاحب نام بهعنوان یک نهاد دولتی، انجام شده است تا با طراحی پوششهای بیمهای متناسب، ضریب خطر سازهها و تجهیزات گلخانهای، کاهش یابد.
وی با بیان اینکه متأسفانه عدم استقبال داوطلبانه برخی گلخانهداران از پوششهای بیمهای یکی از چالشهای فعلی است، تصریح کرد: ورود تخصصی شرکتهای بیمه به بحث سازه و تجهیزات، میتواند پشتوانه محکمی برای جبران خسارات احتمالی ناشی از حوادث غیر مترقبه باشد و ثبات سرمایهگذاری در این بخش استراتژیک را تضمین کند.
مجری طرح توسعه گلخانههای استان همدان در پایان سخنانش ابراز امیدواری کرد: با افزایش آگاهی بهرهبرداران، ضریب نفوذ بیمه در واحدهای گلخانهای استان در سال جاری، رشد چشمگیری داشته باشد.
