عمارت منصوری، یادگار دوران قاجار، پس از 30 سال انتظار، دوباره جان می‌گیرد؛ تملک بنا توسط شهرداری، گامی بلند برای آغاز عملیات مرمت و زدودن غبار فراموشی از چهره این اثر ارزشمند تاریخی است.
در دل بافت قدیمی ملایر و در سکوت خیابان هاشمی‌نژاد، عمارتی با صلابت و وقار ایستاده که نفس‌های تاریخ را در تاروپود دیوارهایش می‌توان حس کرد؛ بنایی که با وسعتی نزدیک به سه هزار متر مربع، داستان سکوت و فرازونشیب‌های یک شهر را در خود جای داده است.
قدمت این خانه دوطبقه، روایتی دوگانه از تاریخ معماری ایران را به رخ می‌کشد؛ طبقه همکف با طاق‌های گهواره‌ای و گچ‌بری‌های نرم و اصیل از دوران قاجار سخن می‌گوید و طبقه فوقانی با نما و سبکی نوین، به دوران پهلوی تعلق دارد و این تضاد جذاب، معماری عمارت را به یک اثر منحصربه‌فرد تاریخی تبدیل کرده است، زیربنای 400 متر مربعی آن در دو سطح ویلایی، با حیاطی وسیع که زمانی پذیرای محافل و مجالس بوده، امروز در سکوت خود خاطرات انبوهی از روزگاران گذشته را زمزمه می‌کند.
ایوان‌های بلند و ستون‌های تنومندش روزگاری شاهد رفت‌وآمد بزرگان و اعیان بوده و پنجره‌های اُرسی آن با تابش نور خورشید، نقش‌هایی از شیشه‌های رنگی بر دیوارهای گچی می‌انداختند، عمارت منصوری نه‌فقط یک بنا که سندی زنده از ذوق و هنر معماران این مرزوبوم است؛ گچ‌بری‌های ظریف، مقرنس‌کاری‌های دل‌انگیز و آجرچینی‌ها در نما، هرکدام روایتگر ظرافت‌دوستی ایرانیان در دوره قاجارند.
اما این عمارت قصه‌ای پُرغصه دارد؛ سال‌ها در هاله‌ای از ابهام و بلاتکلیفی رها و حتی نامش از جرگه آثار ملی نیز حذف شد تا سرنوشتش بر سر دوراهی نابودی و حیات دوباره بچرخد، خرابی‌ها و ترک‌های دیوار بر چهره‌اش نقش بست و مرمت‌های سطحی، زخم‌های کهنه‌اش را التیام نداد.
اما این‌روزها و پس از سه دهه چشم‌انتظاری، نسیم امید در حیاط کهن آن وزیده است و با تملک شهرداری، نفس تاریخ بر حیات این بنای تاریخی بازگشته تا گذشته را به آینده پیوند بزند و همچون موزه‌ای زنده، روایگر هویت و اصالت دیار ملایر باشد.
در همین راستا شهرداری و شورای اسلامی شهر ملایر با همکاری میراث فرهنگی، عمارت منصوری را تملک و عملیات مرمت خانه منصوری را آغاز کرده است.
* آغاز مرمت تخصصی خانه تاریخی منصوری
شهردار ملایر در همین رابطه از رفع مشکلات سازه‌ای، کنترل کامل رطوبت و سبک‌سازی سقف این بنای ارزشمند خبر داد و اظهار کرد: عملیات مرمت و استحکام‌بخشی خانه تاریخی منصوری با رویکردی فنی و تخصصی، در دست اجرا است.
«مجید فرجی» با اشاره به اینکه این بنا سال گذشته نیز مرمت شده بود، تأکید کرد: عملیات فعلی با هدف فراهم کردن شرایط برای احیای کامل و استفاده مطلوب از این خانه تاریخی، با دقت و حساسیت بیشتری دنبال می‌شود.
وی مهم‌ترین آسیب‌های وارده به بنا را نشست ستون‌ها و درگاه‌ها عنوان کرد و گفت: تعدادی از ستون‌ها در محل مناسبی قرار نگرفته و روی درگاه‌ها استقرار یافته بودند که این امر موجب نشست درگاهی و تمایل بخش‌هایی از بنا به سمت بیرون شده بود.
شهردار ملایر افزود: برای رفع این معضل، ابتدا ستون‌ها با جک‌های مخصوص مهار شدند، سپس با نصب تیرآهن در زیر ستون‌ها، بار آن‌ها به شکل اصولی توزیع شد و درحال حاضر عملیات دوباره‌چینی و پُر کردن ستون‌ها با مصالح مرغوب، در دست انجام است.
فرجی با اشاره به مشکلات ناشی از نفوذ آب، خاطرنشان کرد: به‌دلیل نبود ناودان مناسب و فرسودگی مسیرهای تخلیه، آب باران روی سقف جمع می‌شد و رطوبت به دیواره‌های خشتی و گلی نفوذ می‌کرد که این موضوع باعث طبله کردن دیوارها شده بود.
وی اظهار کرد: برای کنترل دائمی این مشکل، یک کانال زه‌کشی به عمق دو متر در اطراف ساختمان تعبیه شده و درحال حاضر هیچگونه رطوبت فعالی در بنا مشاهده نمی‌شود.
* تمامی مراحل مرمت بنا طبق اصول تاریخی آن است
فرجی ادامه داد: در مرمت کنونی تمام خاک‌های روی طاق برداشته شده و قرار است به‌جای آن از پوکه معدنی استفاده شود که ضمن سبکی، فشار وارده بر طاق‌ها را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهد.
وی همچنین به موضوع ترک‌های موجود در بنا اشاره کرد و گفت: بررسی‌های کارشناسی نشان داد که این ترک‌ها از نوع مرده هستند و در گذشته بر اثر نشست ایجاد شده‌اند و درحال حاضر فعالیتی ندارند.
شهردار ملایر بیان کرد: با این وجود، برای افزایش ضریب ایمنی، عملیات مرمت آن‌ها انجام شده و تزریق گچ و اجرای سازه‌های جدید روی طاق سالن اصلی برای توزیع مناسب‌تر بار و جلوگیری از ترک‌خوردگی مجدد، درحال اجرا است.
فرجی با بیان اینکه طبقه اول این بنا متعلق به اواخر دوره قاجار و پهلوی اول و طبقه دوم مربوط به اواسط پهلوی دوم است، بر اهمیت حفظ اصالت بنا تأکید کرد و افزود: در جریان مرمت، الحاقات نامتجانس دوره‌های قبل حذف شده و عملیات گچ‌کاری، شست‌وشو و پاک‌سازی دیواره‌ها در دستور کار قرار گرفته تا نمای تاریخی و اصیل این اثر ارزشمند بار دیگر آشکار شود.
وی ارزش بالای معماری این بنای خشتی را یادآور شد و بر لزوم اجرای دقیق و اصولی تمام مراحل مرمت با درنظر گرفتن حساسیت‌های این‌گونه بناهای تاریخی، تأکید کرد.
خانه منصوری عمارتی متعلق به عبدالصمد منصوری است که مربوط به اواخر دوره قاجار و دوره پهلوی است و در ملایر خیابان هاشمی‌نژاد (دکتر اقبال) واقع شده، این اثر در تاریخ 11 دی‌ماه 1380 با شماره ثبت 4691 به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.
این بنا پس از 34 سال به تملک شهرداری ملایر درآمد و مرمت و بازسازی آن در دست اقدام است.
* به گزارش خبرگزاری ایرنا