شهرک تخصصی و صنایع فرآوری؛ دو بال نجاتبخش سیر همدان از سقوط
سپهرغرب، گروه کشاورزی- طاهره ترابیمهوش؛ در حالی که خامفروشی، سودِ طلای سفید همدان را به جیب دلالان سرازیر میکند، تعلل چندینساله در احداث «شهرک تخصصی سیر» و کارشکنی اداری در مسیر «واردات فناوری فرآوری»، فعالان این صنعت را ناامید و راهی شهرکهای متفرقه کرده است.
استان همدان با برخورداری از اقلیم منحصربهفرد و خاک حاصلخیز، سالهاست که بهعنوان قطب بلامنازع تولید سیر در ایران و یکی از خاستگاههای باکیفیتترین سیرهای جهان شناخته میشود. سیر همدان که بهدلیل عطر تند، طعم ماندگار و غلظت بالای مواد مؤثره (آلیسین) شهرت جهانی یافته و به ثبت بینالمللی نیز رسیده، ظرفیت آن را دارد که بهتنهایی اقتصاد کشاورزی غرب کشور را متحول کند. با این حال، واقعیت جاری در مزارع و بازارهای این استان، حکایتی متفاوت و تلخ را روایت میکند.
باوجود تولید سالانه دهها هزار تن از این محصول راهبردی، سایه شوم «خامفروشی» همچنان بر این صنعت سنگینی میکند. در نبود زیرساختهای مدرن فرآوری و نگهداری، بخش عمدهای از دسترنج کشاورزان همدانی با قیمتی ناچیز توسط واسطهها خریداری شده و بدون ارزش افزوده از استان خارج میشود. این در حالی است که در بازارهای جهانی، مشتقات سیر ازجمله پودر، خلال، اسانس و بهویژه «سیر سیاه»، چندین برابر قیمت ماده خام ارزشگذاری میشوند.
در این میان، طرح احداث «شهرک تخصصی سیر» بهعنوان کلیدیترین راهکار برای عبور از بنبست کنونی مطرح شده است. ایجاد یک مجتمع متمرکز و تخصصی، نهتنها بستری برای استقرار واحدهای پیشرفته فرآوری و صنایع بستهبندی فراهم میکند، بلکه با ایجاد سردخانههای مجهز، از ضایعات 30 درصدی این محصول جلوگیری کرده و قدرت چانهزنی تولیدکنندگان را در بازارهای صادراتی افزایش میدهد. علاوه بر این، تمرکز واحدهای تولیدی در یک شهرک صنعتی، نظارتهای بهداشتی را ضابطهمند کرده و مسیر دستیابی به استانداردهای سختگیرانه بینالمللی را هموار میسازد.
بر این اساس برآن شدیم تا با حسن قادری؛ مدیرعامل مجموعه کِشت و فرآوری قادر کِشت و مجید قیاسوند؛ فعال و صادرکننده حوزه فرآوری سیر گفتوگو کنیم که در ادامه میخوانید:
مدیرعامل مجموعه «کشت و فرآوری قادر کشت» با اشاره به اینکه همدان قطب اصلی تولید سیر در کشور است، گفت: «با وجود ظرفیتهای بسیار زیاد این محصول، بخش عمدهای از سودِ آن به دلیل نبود شهرک تخصصی سیر و خامفروشی، از استان خارج میشود.
حسن قادری با تأکید بر لزوم تغییر مسیر از کشاورزی سنتی به سمت فرآوری صنعتی، بیان کرد: مجموعه تحت مدیریت من، با درک این نیاز، سالهاست که در زمینه تولید مشتقات مختلف سیر و موسیر فعالیت میکند.
وی با اشاره به تنوع محصولات این واحد صنعتی افزود: ما در حال حاضر تمامی مشتقات سیر و موسیر را تولید میکنیم؛ این محصولات شامل طیف گستردهای از جمله سیر سیاه، کمپوت سیر، خلال سیر، گرانول سیر، سیر کالباسی، سیر مرواریدی و سیر بلانچ است. این تنوع تولیدات نشاندهنده ظرفیت بالای سیر همدان برای فرآوری و ایجاد ارزشافزوده است که میتواند بهخوبی بازارهای جهانی را هدف قرار دهد.
وی با ذکر این نکته که واحد تولیدی آنها در منطقه مریانج همدان مستقر است، ظرفیت اسمی و عملیاتی فرآوری در این مجموعه را حدود صد تن در سال عنوان کرد،افزود: مار زنجیره تولید را از ابتدا تا انتها در اختیار داریم ه طوری که هم خود به عنوان کشاورز در امر کاشت و برداشت فعالیت کرده و هم برای تأمین نیاز واحد فرآوری، بخش قابل توجهی از سیر مورد نیاز را از سایر کشاورزان بومی همدان خریداری میکنیم
این فعال باسابقه در حوزه تولید و فرآوری سیر، ایجاد شهرک تخصصی سیر در همدان را ضرورتی حیاتی و انکارناپذیر دانست و افزود: فقدان چنین زیرساختی باعث شده تا استانهای دیگر از مزایای مالی صنعت سیرِ همدان بهرهمند شوند.
قادری ادامه داد: در حال حاضر بهدلیل نبودِ شهرک تخصصی و زیرساختهای منسجم برای فرآوری، بخش بزرگی از محصول ما بهصورت خام فروخته یا صادر میشود؛ این یعنی سودِ اصلی و فرصتهای اشتغالزایی این صنعت، بهجای اینکه نصیب مردم همدان شود، به جیب واسطهها و واحدهای فرآوری در سایر نقاط میرود.
وی در پاسخ به دغدغه برخی کشاورزان درباره فاصله شهرکهای صنعتی تا مزارع تولید، خاطرنشان کرد: در بحث فرآوری، نزدیکیِ واحد تولیدی به مزارع (به معنای سنتیِ آن که کارخانه حتماً باید دقیقاً چسبیده به زمین باشد)، ملاک اصلی نیست؛ اما مکانیابی شهرک قطعاً باید هوشمندانه باشد.
وی افزود: حال اگر شهرک در فواصلی مناسب، مشابه شهرک صنعتی بهاران، در نزدیکیِ مناطق اصلی کشت سیر احداث شود، نهتنها مشکلی ایجاد نمیکند، بلکه به تسهیل در لجستیک و کاهش هزینههای حملونقل نیز کمک خواهد کرد.
این فعال حوزه کشاورزی با بیان اینکه ایجاد شهرک تخصصی سیر میتواند به برندینگ جهانی این محصول کمک و فرصتهای صادراتی آن را چندین برابر کند گفت: سیر همدان از نظر کیفیت، عطر و طعم در جهان زبانزد است. ما نمونههایی از محصولات فرآوریشده خود را به کشورهای شمال اروپا و حوزه اسکاندیناوی ارسال کردهایم و منتظر نتایج نهایی هستیم. همچنین در بازارهای منطقهای مانند هند، پاکستان، افغانستان، روسیه و ترکیه نیز تقاضای بسیار بالایی برای سیر همدان وجود دارد.
قادری با انتقاد از نبود حمایتهای کافی از سوی مسئولان، به مشکلات متعدد کشاورزان و فعالان حوزه فرآوری این محصول اشاره کرد و گفت: بزرگترین مشکل ما نبود درک مشترک میان تولیدکنندگان و بدنه دیوانسالاری اداری است. مسئولانی که در اتاقهای دربسته تصمیمگیری میکنند، چون سختیهای کار در زمین کشاورزی و چالشهای فرآوری را از نزدیک لمس نکردهاند، نمیتوانند تصمیمات کارآمدی اتخاذ کنند.
وی با برشمردن مطالبات اصلی این بخش تصریح کرد: حمایتها نباید صرفاً در حد شعار باقی بماند. ما در زمینه تخصیص زمین برای توسعه واحدهای صنعتی، واردات دستگاههای دارای فناوری روز و بهویژه در حوزه حمایتهای مالی با چالشهای جدی روبهرو هستیم. در حالیکه تسهیلات بانکی باید با بهرههای بسیار پایینتر و شرایط ضمانت آسانتر در اختیار تولیدکنندگان واقعی قرار گیرد، نه اینکه تضامین سنگین بانکی خود به سدی در برابر تولید تبدیل شود.
او در پایان با ابراز امیدواری نسبت به آینده این صنعت در صورت توجه ویژه دولت خاطرنشان کرد: اگر زیرساختهای فرآوری فراهم شود و نگاه مسئولان از بوروکراسی به سمت حل مسئله تغییر کند، نهتنها مشکل بیکاری در بسیاری از روستاهای منطقه برطرف میشود، بلکه از طریق صادرات محصولات فرآوریشده ارزآوری قابل توجهی نیز نصیب کشور خواهد شد.
در ادامه دیگر فعال حوزه فرآوری سیر، با بیان اینکه پس از سالها انتظار و وعدههای تحققنیافته برای احداث شهرک سیر، ناچار به تغییر محل فعالیت خود شده است، اظهار کرد: بهدلیل ناامیدی کامل از راهاندازی شهرک تخصصی سیر در همدان و برای جلوگیری از هدررفت بیشتر سرمایه و زمان، مجبور شدیم در شهرک صنایع غذایی بهار، واقع در جاده لالجین، زمینی تهیه کرده و فعالیت خود را در آنجا ادامه دهیم.
مجید قیاسوند افزود: این وضعیت تنها محدود به واحد تولیدی ما نیست؛ در حال حاضر بیش از 10 تا 15 نفر از فعالان بزرگ این حوزه که پیشتر مشتاق حضور در شهرک تخصصی سیر بودند، بهدلیل ناامیدی از تحقق وعدهها، به شهرک بهار آمدهاند و در نزدیکی ما مشغول ساختوساز هستند. آنها به این نتیجه رسیدهاند که شهرک سیر همدان قرار نیست بهاینزودیها رنگ واقعیت به خود بگیرد.
وی که 15 سال سابقه کار دارد و از خانوادهای کشاورز است، گفت: در این سه سال که در شهرک صنعتی مستقر هستم، از نزدیک شاهد رنجها و چالشهای تولیدکنندگان بودهام.
وی با هشدار جدی درباره وضعیت بهداشتی محصولات فرآوریشده، خاطرنشان کرد: «بسیاری از همکاران ما همچنان در کارگاههای کوچک و غیراستانداردِ روستاهایی مانند سولان فعالیت میکنند. این واحدها نه شناسه مشخصی دارند و نه تحت نظارتهای بهداشتی هستند؛ در نتیجه، فرآیندهایی مانند شستوشو و خلالکردن سیر در شرایطی کاملاً غیربهداشتی انجام میشود. متأسفانه در این کارگاهها رعایت بهداشت نزدیک به صفر است؛ بهطوریکه محصول نهایی ممکن است در ظاهر و با نگاهِ چشمی تمیز به نظر برسد، اما در واقع از نظر میکروبی سرشار از آلودگی است.
این فعال حوزه فرآوری سیر با تأکید بر اینکه احداث شهرک تخصصی سیر فراتر از یک نیاز اقتصادی و در واقع یک ضرورت برای سلامت عمومی است، اظهار کرد: اگر این شهرک احداث شود، همه کارگاههای پراکنده و سولههای استیجاریِ غیراستاندارد در یک نقطه متمرکز میشوند. این تمرکز، نظارتهای بهداشتی و همچنین نظارت سازمان غذا و دارو را دقیقتر میکند و در نتیجه، سلامت شهروندانی را که مصرف این محصولات غیربهداشتی سلامتشان را تهدید میکند، تضمین خواهد کرد.
قیاسوند در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ظرفیتهای صادراتی مغفولمانده گفت: سیر و خلال سیر همدان در حال حاضر در بازارهای هند، پاکستان، ترکیه و روسیه جایگاه ویژهای پیدا کرده است. همچنین محصولات ما، از جمله موسیر، در کشورهای عربی و بهویژه عراق، متقاضیان جدی دارد. ایجاد یک شهرک تخصصی میتواند ویژند ما را در این کشورها تقویت کند و مسیر صادرات را بهصورت نظاممند هموار سازد.
وی با انتقاد از عقبماندگی فناوری در حوزه فرآوری سیر در ایران، بر ضرورت واردات دستگاههای مدرن تأکید کرد و افزود: همزمان با احداث شهرک، باید اجازه ورود جدیدترین فناوریهای روز دنیا به تولیدکنندگان داده شود. برخلاف تصور عمومی، بهترین تکنولوژیهای فرآوری سیر در حال حاضر نه در آمریکا و اروپا، بلکه در چین است که در این حوزه حرف اول را میزند. من شخصاً برای واردات یک خط کامل فرآوری و پوستکنی سیر از چین اقدام کردم، اما با مانع جدی ادارات داخلی روبهرو شدم.
وی با گلایه از همکارینکردن سازمان صنعت، معدن و تجارت اظهار کرد: برای واردات ماشینآلات مدرن، به نامهای نیاز داشتم که تأیید کند این محصول مشابه داخلی ندارد؛ اما مسئولان مربوطه با پافشاری بر اینکه دستگاه پوستکن در داخل کشور موجود است، از صدور این نامه خودداری کردند. این در حالی است که فناوری دستگاهی که قصد واردات آن را داشتیم، بههیچوجه با نمونههای ابتدایی داخلی قابل مقایسه نبود. در نهایت مجبور شدیم با پرداخت عوارض سنگین گمرکی و با هزینه شخصی، بدون دریافت یک ریال وام یا حمایت دولتی، این تجهیزات را وارد کنیم.
این فعال کشاورزی به ظرفیت بسیار بالای همدان در تولید اسانس سیر اشاره کرد و گفت: سیر همدان یکی از قویترین و باکیفیتترین اسانسهای دنیا را دارد، اما در حال حاضر تقریباً هیچ تولیدکننده اسانس سیر در استان نداریم. علت آن هم روشن است؛ نه شهرک تخصصی داریم و نه فناوری لازم برای استخراج اسانس در اختیار تولیدکنندگان قرار میگیرد. این در حالی است که فناوری آن کاملاً در دسترس است و تنها به حمایت و ایجاد فضای تخصصی نیاز دارد.
قیاسوند با ابراز اینکه بخش دولتی دغدغه تولیدکننده را درک نمیکند، تصریح کرد: در تمام مراحل کار، از خرید زمین گرفته تا واردات دستگاه و راهاندازی تولید، هیچ حمایتی از سوی ارگانها دریافت نکردیم. ما حتی برای دریافت وامهای تولیدی با درهای بسته مواجه شدیم و تمام هزینهها را از جیب پرداخت کردیم. این نوع برخورد با تولیدکنندهای که قصد دارد از خامفروشی جلوگیری و برای جوانان منطقه اشتغال ایجاد کند، دلسردکننده است.
وی بار دیگر بر ضرورت تسریع در اجرای پروژههای زیرساختی تأکید کرد و افزود: صنعت سیر همدان در حال حاضر بهصورت سنتی و با تلاش و پیگیری شخصیِ تولیدکنندگان سرپا مانده است. اگر مسئولان واقعاً بهدنبال جهش تولید و افزایش صادرات هستند، باید بهجای تکرار وعدههای بینتیجه درباره شهرک سیر، موانع واردات فناوری را برطرف کنند و شرایطی فراهم آورند که تولیدکننده بهجای درگیر بودن با نظام دیوانسالاری، تمرکز خود را بر ارتقای کیفیت محصول و حضور در بازارهای جهانی بگذارد. اگر شهرک سیر با استانداردهای روز دنیا و نظارت دقیق بهداشتی راهاندازی شود، همدان میتواند بهتنهایی سهم قابلتوجهی از ارزآوری بخش کشاورزی کشور را تأمین کند.
وی همچنین خاطرنشان کرد: ادامه وضعیت فعلی و فعالیت کارگاههای غیرمجاز در محیطهای روستایی، در نهایت به اعتبار برند سیر همدان در بازارهای بینالمللی آسیب خواهد زد. لازم است پیش از آنکه بازارهای هدف را به رقبایی مانند چین واگذار کنیم، زیرساختهای صنعتی استان نوسازی و بهصورت متمرکز ساماندهی شوند.
* نقد ساختار مدیریتی و ضرورت تحول تکنولوژیک در صنعت سیر
این فعال حوزه فرآوری سیر با بیان اینکه شکاف عمیقی میان ظرفیتهای تولیدی و دانش فنی موجود در بدنه وزارت جهاد کشاورزی وجود دارد، اظهار کرد: واحدهای مسئول توسعه فناوری در این وزارتخانه باید از پشت میزها خارج شوند و به دل بازار و مزارع بیایند.
قیاسوند با اشاره به فعالیت صدها شرکت بینالمللی تولیدکننده ماشینآلات پیشرفته فرآوری در جهان خاطرنشان کرد: دسترسی به این فناوریها حتی با یک جستوجوی ساده در اینترنت و به زبان انگلیسی امکانپذیر است؛ اما این پرسش مطرح میشود که چرا واحدهای توسعه فناوری در جهاد کشاورزی اقدام مؤثری برای بومیسازی یا تسهیل واردات این دستگاهها انجام نمیدهند؟
وی با تأکید بر اینکه برخی مسئولان در اتاقهای خود نشستهاند و ارتباطشان با واقعیتهای تولید قطع شده است، افزود: این واحدها باید بهطور مستمر با فعالان میدانی و متخصصان صنایع غذایی که از دانش بهروز برخوردارند در ارتباط باشند تا نیازهای واقعی شناسایی و برای آنها راهکارهای عملی ارائه شود.
این فعال حوزه فرآوری سیر همچنین به آمادگی بخش خصوصی برای سرمایهگذاریهای کلان اشاره کرد و گفت: اگر فناوریهای روز دنیا بهدرستی به تولیدکنندگان معرفی شود، فعالان این حوزه حتی آمادهاند برای نوسازی خطوط تولید خود سرمایهگذاریهای چند ده میلیارد تومانی انجام دهند.
قیاسوند در این رابطه افزود: سرمایهگذار ایرانی قدرت خطر کردن و تمکن مالی لازم را دارد؛ مشکل اصلی، نبود نقشه راه و تسهیلگری در واردات ماشینآلاتی است که میتواند بهرهوری تولید را چندین برابر کند.
وی ایجاد شهرک تخصصی سیر را یک امتیاز راهبردی و حیاتی برای قطب تولید سیر کشور دانست و تأکید کرد: این شهرک نباید تنها یک مجتمع ساختمانی باشد، بلکه باید به مرکز تبادل دانش، فناوری و فرآوری تبدیل شود.
وی با بیان اینکه واحد تحت مدیریت او در حال حاضر روزانه حدود پنج تن سیر را فرآوری میکند و محصولاتی مانند خلال سیر را با استانداردهای بالا تولید میکند، خاطرنشان کرد: این حجم تولید تنها بخش کوچکی از ظرفیت واقعی همدان است. با استقرار در یک شهرک تخصصی و استفاده از ماشینآلات مدرن، این میزان تولید میتواند بهصورت جهشی افزایش یابد.
این فعال حوزه کشاورزی در ادامه سخنان خود خواستار اختصاص تسهیلات ویژه برای واردات دستگاههای سورتینگ، خشککنهای صنعتی پیشرفته و خطوط تولید پودر سیر شد و گفت: اگر بخواهیم در بازار جهانی حرفی برای گفتن داشته باشیم، نمیتوانیم با روشهای سنتی و دستگاههای فرسوده با غولهای این صنعت رقابت کنیم. دولت باید بهجای نگاه صرفاً نظارتی، نقش تسهیلگر را برای ورود فناوریهای نوین ایفا کند.
*موانع دیپلماتیک در صادرات و چالشهای بازار جهانی پودر سیر
قیاسوند با بیان اینکه یک تریلی پودر سیر تولیدی این واحد برای ارسال به یک شرکت معتبر در لهستان آماده شده بود، اظهار کرد: نمونهای که پیشتر برای این شرکت ارسال کرده بودیم، از نظر عطر و بو آنقدر قوی بود که مدیرعامل شرکت لهستانی اعلام کرد در تمام دوران فعالیت خود با چنین کیفیتی روبهرو نشده است.
وی به نقل از خریدار لهستانی گفت: تندی و غلظت اسانس سیر همدان به حدی بود که فضای بخش مدیریت آن شرکت را کاملاً تحت تأثیر قرار داده بود؛ تا جایی که آنها را از خرید محصولات مشابه چینی منصرف کرد.
وی با ابراز تأسف عمیق خاطرنشان کرد: پس از ارسال محموله اصلی و رسیدن بار به مرز ترکیه، صادرکننده متوجه شد که ورود پودر سیر ایرانی به خاک لهستان و اتحادیه اروپا ممنوع است و تنها اجازه ورود سیر خام داده میشود.
این فعال حوزه فرآوری، ریشه این مشکل را در ضعف دیپلماسی اقتصادی و پیگیرینکردن سفارتخانهها دانست و تصریح کرد: این ممنوعیتها اغلب ناشی از مسائل سیاسی، بیاعتمادیهای فنی و نبود رایزنیهای لازم در سطح کلان است. چرا باید پودر سیر ما پشت مرزها بماند، در حالی که خریدار اروپایی مشتاق این محصول است؟ این وظیفه وزارت جهاد کشاورزی و وزارت امور خارجه است که با رایزنیهای دیپلماتیک، این موانع تجاری را برطرف کنند و از اعتبار محصولات ایرانی دفاع کنند.
قیاسوند با اشاره به خسارتهای مالی سنگین ناشی از این ناهماهنگیها افزود: تاجر ترکیهای مجبور شد محموله را در خاک ترکیه تخلیه و برچسبهای ایرانی را حذف کند و بار را با برچسب ترکیه و پرداخت هزینههای سنگین گمرکی دوباره به مقصد برساند؛ هزینهای که بیش از 20 هزار دلار هزینه اضافی به همراه داشت و عملاً تمام سود این معامله را از بین برد.
وی این اتفاق را نشانه آشکارِ تنها ماندن تولیدکننده در عرصههای بینالمللی دانست و تأکید کرد: در حال حاضر، صادرات فرآوردههای سیر ایران تنها به کشورهای همسایه مانند عراق و بخش کوچکی از پاکستان محدود شده است.
وی با انتقاد از اینکه محصولات باکیفیت ایرانی راهی به کشورهای دورتر و بازارهای ارزآور پیدا نمیکنند، بیان کرد: در حال حاضر با نوعی خودتحریمی و ضعف در بازاریابی بینالمللی روبهرو هستیم. تا زمانی که مشکلاتی مانند ممنوعیت ورود کالا به اروپا از طریق رایزنی وزرا و سفرا برطرف نشود، فرآوری سیر در مقیاس جهانی رشد نخواهد کرد.
این فعال صادرات سیر خواستار تشکیل کارگروهی مشترک میان صادرکنندگان، وزارت جهاد کشاورزی و اتاقهای بازرگانی شد تا بهطور ویژه بر رفع ممنوعیت ورود فرآوردههای سیر به اتحادیه اروپا تمرکز کند و تأکید کرد: اگر این موانع برداشته شود، سیر همدان بهتنهایی میتواند جایگزین بخش قابلتوجهی از درآمدهای نفتی در منطقه شود و بازارهای جهانی را از انحصار محصولات بیکیفیت خارج کند.
قیاسوند هشدار داد: ادامه روند فعلی و بسندهکردن به بازارهای سنتی منطقه، فرصتسوزی بزرگی برای اقتصاد ملی و کشاورزان سختکوش همدانی خواهد بود.
*بازگشایی دروازههای طلایی جنوب شرق آسیا؛ اندونزی، کلید تحول اقتصاد کشاورزی همدان
وی، در ادامه تحلیلهای خود از وضعیت بازار بینالمللی، به معرفی یک فرصت استثنایی و مغفولمانده در شرق دور پرداخت و از «اندونزی» بهعنوان بزرگترین بازار هدف سیر جهان یاد کرد و گفت: اندونزی با جمعیتی بسیار و مسلمان، سالانه بالغ بر 700 تا 800 هزار تن سیر مصرف میکند. این کشور بهدلیل شرایط آب و هوایی بسیار شرجی، ظرفیت تولید سیر در خاک خود را ندارد و بهطور کامل به واردات وابسته است.
وی با اشاره به رایزنیهای مستقیم خود با تجار بزرگ اندونزیایی خاطرنشان کرد: در زمان همهگیری کرونا، از طریق ارتباطات شخصی با ایرانیان مقیم اندونزی، با تاجران تراز اول این کشور گفتوگوهای مستقیمی داشتم. پیام آنها روشن بود؛ مردم اندونزی عاشق سیر ایرانی هستند. آنها نهتنها بهدنبال سیر خام، بلکه خواهان خلال و پودر سیر همدان نیز هستند.
این فعال حوزه فرآوری سیر گفت: در حال حاضر چین بازار اندونزی را در اختیار دارد، اما یک شکاف فرهنگی و مذهبی باعث شده است که بسیاری از اندونزیاییها نسبت به سیر چینی دلسرد شوند.
قیاسوند در توضیح این موضوع تصریح کرد: بخش قابل توجهی از مسلمانان اندونزی بهدلیل استفاده برخی کشاورزان چینی از فضولات حیوانات حرامگوشت، مانند خوک، در مزارع سیر، نسبت به محصولات این کشور کراهت دارند و بهدنبال محصولی هستند که با معیارهای حلال سازگار باشد. سیر همدان که با کودهای مرغی و گوسفندی؛ یعنی حیوانات حلالگوشت، تولید میشود، از نظر فرهنگی و مذهبی برای بازار اندونزی یک گزینه ایدهآل محسوب میشود. این یک مزیت رقابتی مهم است که متأسفانه دستگاه دیپلماسی ما از آن غافل مانده است.
وی با مقایسه ارقام تولید و مصرف، ابعاد این فرصت را چنین تشریح کرد: کل تولید سیر استان همدان در بهترین حالت حدود 50 هزار تن است، در حالی که اندونزی بهتنهایی متقاضی خرید 100 هزار تن سیر از ایران است؛ یعنی دو برابر کل ظرفیت فعلی استان. اگر ما بتوانیم حتی بخشی از بازار اندونزی را تأمین کنیم، بسیاری از زمینهای منطقه بهار و مناطق اطراف که اکنون زیر کشت محصولات آببری مانند سیبزمینی هستند، به کشت سیر اختصاص مییابند. این اتفاق نهتنها درآمد کشاورزان را چند برابر میکند، بلکه میتواند به کاهش بحران آب نیز کمک کند؛ چراکه سیر تنها به چهار تا پنج مرحله آبیاری نیاز دارد و محصولی کمآببر بهشمار میرود.
معالوصف گفتوگو با فعالان این عرصه نشان میدهد که صنعت سیر همدان امروز بر لبه یک انتخاب سرنوشتساز ایستاده است؛ از یکسو ظرفیت بینظیر صادراتی و ارزآوری نهفته در این «طلای سفید» قرار دارد و از سوی دیگر، دیواری از بیتفاوتی و تعللهای اداری که مانع رسیدن این صنعت به جایگاه واقعی خود شده است. مطالبه امروز فعالان اقتصادی و کشاورزان، دیگر نه در قالب خواهش، بلکه در قالب ضرورتی حیاتی برای اقتصاد استان، بر دو اصل استوار است؛ نخست پایان دادن به وعدههای توخالی در احداث شهرک تخصصی و دیگری عبور از خامفروشی و تسهیل ورود فناوری فرآوری، زیرا خامفروشی سیر همدان، چیزی جز صدور «آب و خاک» استان با قیمتی ناچیز به جیب رقبا نیست.
به دیگر سخن صنعت سیر همدان دیگر نباید با روشهای سنتی و نگاههای پشتمیزنشینی مدیریت شود. اگر امروز سفیر اندونزی برای بازاری 700 هزار تنی به همدان فراخوانده نشود، اگر موانع ورود فناوری برداشته نشود و اگر شهرک تخصصی سیر از روی نقشهها به روی زمین منتقل نگردد، مسئولیتِ سرخوردگی تولیدکنندگان و هدررفت منابع آبی و خاکی استان مستقیماً بر عهده مدیرانی است که «فرصتسوزی» را جایگزین «تسهیلگری» کردهاند. فرصتِ سیر همدان، محدود است؛ یا همین امروز زیرساختهای فرآوری را بسازید، یا فردا شاهد کوچ کامل سرمایهگذاران و نابودی این مزیت راهبردی باشید.
