کمک به رونق اقتصادی روستا با عطر گلهای محمدی
سپهرغرب، گروه کشاورزی- طاهره ترابیمهوش؛ یک باغدار روستای چنارعلیا با بیان اینکه با تکیه بر تجربه و تلاش خود، بدون حمایتهای آموزشی جهاد کشاورزی، زمینه اشتغالزایی برای 40 نفر از نیروهای محلی را فراهم کرده است، گفت: هدفم از توسعه کشت گل محمدی، ایجاد فرصتهای شغلی بیشتر برای جوانان و خانوادههای روستایی است تا بتوانند نان و روزی خود را از همین خاک بهدست آورند؛ از این رو برای گسترش این ظرفیت، نیازمند حمایتهای مالی و وامهای توسعهای هستم تا این فرصت طلایی بهدلیل بیتوجهیهای اداری از دست نرود.
گل محمدی یک گیاه زینتی با عطری دلانگیز، در واقع یک محصول راهبردی کشاورزی است که در سالهای اخیر بهدلیل ویژگیهای زیستمحیطی و اقتصادی، به یکی از کلیدهای توسعه روستایی در مناطق خشک و نیمهخشک تبدیل شده است. اهمیت کشت این گیاه را میتوان در سه محور اصلی پایداری زیستمحیطی، سرمایهگذاری اقتصادی و توسعه اجتماعی تحلیل کرد.
از منظر زیستمحیطی، امروز استان همدان با بحران شدید کمآبی و افت تراز سفرههای آب زیرزمینی مواجه است، کشت گل محمدی یک جایگزین هوشمندانه برای محصولات پرمصرف است. این گیاه بهدلیل سازگاری بالا با شرایط اقلیمی سخت و نیاز بسیار کم به آب در مقایسه با محصولات زراعی متداول، به کشاورزان اجازه میدهد تا بدون فشار آوردن به منابع آبی منطقه، بهرهوری زمینهای خود را افزایش دهند. در واقع، انتقال از کشتهای سنتی آببر به سمت گل محمدی، گامی مؤثر در جهت کشاورزی پایدار و حفظ زیستبومهای روستایی است.
گل محمدی از نظر اقتصادی، زنجیره ارزش گستردهای برای تولیدکنندگان دارد. ارزش اصلی این محصول تنها در فروش گلِ برداشتشده نیست، بلکه در صنایع پاییندستی آن نهفته است. تولید گلاب، اسانس و محصولات آرایشی-بهداشتی و دارویی، این گیاه را به «طلای سرخ» تبدیل کرده است. امروز اسانس گل محمدی یکی از گرانبهاترین مواد اولیه در صنعت عطرسازی جهان است و تقاضای بینالمللی برای آن، ظرفیت صادراتی بالایی برای استان و کشور ایجاد میکند. به عبارت دیگر، یک هکتار کشت گل محمدی نهتنها درآمد مستقیم برای باغدار دارد، بلکه میتواند هسته اصلی ایجاد واحدهای صنعتی کوچک (مانند گلابگیریهای مدرن) در روستاها باشد.
در نهایت، ظرفیت اجتماعی این کشت در توان اشتغالزایی بالای آن نهفته است. فرآیند برداشت گل محمدی بهدلیل ظرافت و نیاز به نیروی انسانی زیاد، بهویژه برای زنان و جوانان روستایی، فرصتهای شغلی متعددی را در فصل برداشت ایجاد میکند که این امر منجر به کاهش مهاجرت روستاییان به شهرها شده و باعث احیای اقتصاد محلی میشود.
بنابراین، کشت گل محمدی تنها یک فعالیت کشاورزی ساده نیست، بلکه یک مدل جامع از تولید-صنعت-خدمات است که اگر با آموزشهای فنی بهروز و حمایتهای مالی متولیان همراه شود، میتواند روستاهای همدان را از مصرفکننده به قطبهای تولیدی محصولات باارزش جهانی تبدیل کند.
شادعلی حاتمیان، کشاورز روستای چنارعلیا، با اختصاص یک هکتار از زمینهای خود به کشت گل محمدی، به موفقیت چشمگیری در این عرصه دست یافته است. با توجه به اهمیت این موضوع، در این شماره گفتوگویی با او ترتیب دادهایم که در ادامه میخوانید:
وی با اشاره به مسیر هفتسالهاش در کشت این محصول راهبردی گفت: در ابتدای راه با مقاومت و حتی تمسخر روبهرو شدم. حتی نزدیکترین عزیزان و اعضای خانوادهام نیز با تردید به تصمیمم نگاه میکردند و مرا بهدلیل تبدیل زمینهای حاصلخیز به گلستان گل محمدی، سرزنش میکردند.
وی در ادامه افزود: با وجود تمام فشارها و نظرات منفی اطرافیان، بر باور خود استوار ماندم. هدف من تنها سود شخصی نبود، بلکه میخواستم منشأ خیر و برکت برای روستا و کمک به دیگران باشم و خوشبختانه این هدف را عملیاتی کردم.
این باغدار پیشگام با اشاره به اینکه در ابتدا تصمیمش تا حدی آزمایشی و تجربی بود، اکنون با افتخار میگوید: این مسیر به رضایت خانواده و تحسین اهالی روستا منجر شده است. این موفقیت نتیجه صبر و استقامت در برابر باورهای قدیمی است.
حاتمیان با اشاره به وسعت کشت خود که به یک هکتار رسیده است، گفت: برداشتهای امسال بسیار امیدبخش بوده و خوشبختانه نتایج رضایتبخشی به همراه داشته است.
وی، اشتغالزایی در منطقه را یکی از دستاوردهای چشمگیر این طرح دانست و اظهار کرد: در فصل برداشت امسال، حدود 40 نفر از نیروی کار محلی را در این مزرعه بهکار گرفتم. هدفم از توسعه این کشت، ایجاد فرصتهای شغلی برای جوانان و خانوادههای روستایی است تا نان و روزی خود را از همین خاک بهدست آورند.
وی درباره منشأ نهالها با ابراز اینکه انتخاب رقم مناسب و اصلاحشده، کلید اصلی موفقیت در این صنعت است خاطرنشان کرد: این بوتههای گل محمدی (رقم خاردار) را از طریق یکی از دوستانم، آقای سرمدی، از کاشان تهیه کردم و سپس بوتههای گلدانی را در زمین کاشتم.
این باغدار در ادامه با اشاره به مزیتهای زیستمحیطی این محصول تصریح کرد: گل محمدی در مقایسه با سایر محصولات کشاورزی، نیاز آبی بسیار کمتری دارد و در شرایط کمآبی منطقه، جایگزینی ایدهآل برای محصولات پرمصرف است.
حاتمیان با اشاره به ظرفیت اقتصادی این کشت توضیح داد: بازار فروش محصولاتم عمدتاً در اختیار دلالان و خریداران اسدآباد و همدان است که مستقیماً به زمین میآیند و محصول را برای گلابگیری خریداری میکنند.
وی با بیان اینکه قیمتها در حال حاضر مناسب است و هر کیلو گل برای گلابگیری بین 190 تا 200 هزار تومان قیمتگذاری شده، ابراز رضایت کرد و افزود: این وضعیت اقتصادی، انگیزه لازم را برای توسعه بیشتر کشت در منطقه فراهم میکند.
*صدای هشدار از قلب گلستان؛ شکاف میان تولید و آموزش در کشاورزی
وی با بیان اینکه متأسفانه آموزشهای تخصصی لازم از سوی سازمان جهاد کشاورزی به کشاورزان ارائه نمیشود، اظهار کرد: این خلأ آموزشی میتواند منجر به خسارات جبرانناپذیری در فصل تولید شود.
این کشاورز همدانی با اشاره به تجربهای تلخ در سال جاری، تصریح کرد: بهدلیل دسترسی نداشتن به مشاورههای فنی دقیق، در تشخیص نوع و مقدار کود مصرفی دچار اشتباه شدم. به طوری که با استفاده از 10 کیسه کود در هر هکتار، غنچههای گل سفید شده و باز نشدند؛ اتفاقی که مستقیماً به کاهش شدید تولید محصول منجر شد.
حاتمیان با اشاره به اینکه در سالهای گذشته چهار تن محصول برداشت میکرده و سال جاری انتظار میرفت به پنج تن برسد، اما متأسفانه حتی به چهار تن کامل در هکتار نیز نرسید، خاطرنشان کرد: این ضرر مالیِ مستقیم، نتیجه نبود راهنماییهای علمی و آموزشی از سوی نهادهای متولی همچون جهاد کشاورزی است.
وی در ادامه با انتقاد از سیستم توزیع نهادههای کشاورزی افزود: کودهای یارانهای دولتی هرگز به اندازه کافی به دست کشاورز نمیرسد و مقدار اندکی هم که توسط جهاد کشاورزی توزیع میشود، پاسخگوی نیاز زمینهای وسیع نیست.
وی با بیان اینکه مجبور است کودها را با قیمتهای گزاف (تا دو میلیون تومان) از بازار آزاد تهیه کند، تصریح کرد: این فشار مالی در کنار نبود آموزش، سودآوری محصول را بهشدت کاهش میدهد.
این باغدارِ روستای چنارعلیا، بر لزوم حمایتهای مالی و اعطای وامهای توسعهای تأکید کرد و گفت: در صورت حمایت مسئولان و تأمین وامهای مناسب، آمادگی دارد زمینهای خود را توسعه داده و اشتغالزایی بیشتری ایجاد کند؛ فرصتی که نباید بهدلیل بیتوجهیهای اداری از دست برود. پیشتر نیز در گفتوگو با مسئولان، خواستار کمکهای دولتی برای توسعه کشت گل محمدی در منطقه شدهام تا بتوانم ظرفیتهای موجود را به بهرهوری حداکثری برسانم.
حاتمیان در پایان با بیان اینکه کشاورزانی همچون او با تکیه بر تجربه و تلاش شخصی پیش میروند، نه با تکیه بر برنامههای جهاد کشاورزی، خواستار بازنگری در نحوه ارائه خدمات به روستاییان شد و تأکید کرد: اگر آموزشهای صحیح درباره زمان دقیق سمپاشی و نوع کود مصرفی (بهویژه در ابتدای بهار) ارائه میشد، غنچهها آسیب نمیدیدند و خسارت سنگین امسال پیش نمیآمد.
معالوصف با توجه آنچه گفته شد؛ روایت روستای چنارعلیا و تجربیات شادعلی حاتمیان، فراتر از یک گزارش ساده از موفقیت در کشاورزی، در واقع روایت «ظرفیتهای رهاشده» در قلب خاک همدان است. ما امروز شاهد هستیم که یک کشاورز پیشگام، با تکیه بر جسارت شخصی و پذیرش تمسخر اطرافیان، توانسته مسیری را آغاز کند که نهتنها با کاهش مصرف آب در مناطق خشک، پاسخی به بحران زیستمحیطی باشد، بلکه با ایجاد دهها فرصت شغلی، مانع از مهاجرت جوانان روستا شود. اما حقیقت تلخ این است که حمایتهای دولتی نقشی در این موفقیتها ندارند.
بسیار تکاندهنده است که در عصر دسترسی به پیشرفتهترین متدهای کشاورزی، تولیدکنندهای با این سطح از اراده، مجبور باشد برای یافتن یک کود مناسب یا یک مشاور فنی، به تنهایی بجنگد و در نهایت، شاهد سفید شدن غنچههای گلش و کاهش شدید برداشت باشد؛ تنها به این دلیل که آموزشهای پایه و تخصصی از سوی سازمان جهاد کشاورزی به دست او نرسیده است. این خسارتهای مالی و کاهش بهرهوری، در واقع باوجود شعارها بهای بیتفاوتی اداری است.
بنابراین ما باید هشدار دهیم که اراده کشاورزان پیشگام، تا ابد بدون حمایت و پشتیبانی دوام نخواهد داشت. نمیتوان انتظار داشت که هر کشاورزی، بدون داشتن پشتوانه فنی و مالی، زمینهایش را به گلستان تبدیل کند، در حالی که میبیند دولت حتی در ارائه یک مشاوره ساده برای سمپاشی یا کوددهی کوتاهی میکند.
درواقع اکنون زمان آن است که مسئولان کشاورزی استان همدان از رویکرد گزارشهای روی کاغذ فاصله بگیرند و به میدان بیایند.
