کاهش تراز آب خزر، میانکاله را که به آب این دریا وابسته است با بحران کم‌آبی روبه‌رو کرده و حالا با خشک‌شدن نیمی از تالاب، دو راهکار برای نجات آن در نظر گرفته شده است.
کاهش تراز آب دریای خزر حالا مستقیماً حیات تالاب میانکاله و خلیج گرگان را تهدید و با ادامه پس‌روی آب، راهکارهای طبیعی را یکی‌یکی محدود می‌کند و فرصت احیای این زیست‌بوم‌ها را کاهش می‌دهد.
در حال حاضر حدود نیمی از پهنه تالاب میانکاله آب دارد و بخش باقی‌مانده خشک شده است. این وضعیت در حالی رقم خورده که میانکاله یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های پرندگان مهاجر کشور و از تالاب‌های ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران، درباره آخرین وضعیت میانکاله در حاشیه همایش دریای خزر به فارس گفته بود که تغییرات اقلیمی و افزایش حدود یک‌ونیم درجه‌ای دمای آب خزر، تبخیر را بیشتر کرده و بیلان آبی این دریا را منفی کرده است. در نتیجه، کاهش تراز خزر به میانکاله و خلیج گرگان نیز رسیده است.
به گفته محمدرضا کنعانی، لایروبی کانال آشوراده یکی از اقدامات کوتاه‌مدت برای حفظ ارتباط آبی تالاب با خزر بوده است. با این حال، این راهکار دائمی نیست. اگر تراز آب خزر به منفی 29 متر برسد، دیگر امکان ورود طبیعی آب از این مسیر وجود نخواهد داشت.
این نگرانی فقط یک فرض نظری نیست. در سال‌های اخیر سرعت کاهش تراز خزر بیشتر شده است؛ به‌طوری که حدود یک متر از کاهش تراز این دریا در چهار تا پنج سال اخیر اتفاق افتاده است.
*پمپاژ؛ راهکاری که باید از روی کاغذ خارج شود
بر همین اساس، احداث ایستگاه پمپاژ به‌عنوان راهکار اصلی برای تأمین آب تالاب مطرح شده است. مطالعات امکان‌سنجی این طرح انجام شده و مطالعات فاز اجرایی نیز از سوی وزارت نیرو دنبال شده است.
منطق طرح ساده است؛ اگر آب دیگر به شکل طبیعی وارد تالاب نشود، باید آب خزر به‌صورت کنترل‌شده به تالاب منتقل شود.
به گفته مدیرکل محیط زیست استان مازندران مطالعات امکان‌سنجی این طرح انجام شده و مطالعات فاز اجرایی نیز از سوی شرکت آب نیرو دنبال شده، قرار است با تأمین اعتبار، احداث ایستگاه پمپاژ وارد مرحله اجرایی شود.
این طرح در واقع یک تغییر مهم در شیوه مدیریت میانکاله است. تا امروز تلاش اصلی بر این بوده که آب از مسیرهای طبیعی وارد تالاب شود. اما اگر تراز خزر پایین‌تر برود، دیگر طبیعت به‌تنهایی نمی‌تواند آب مورد نیاز تالاب را تأمین کند. در آن شرایط، باید آب را به تالاب رساند.
راهکار سوم هم استفاده از منابع آب نامتعارف است. انتقال آب تصفیه‌شده از تصفیه‌خانه ساری و آب برگشتی نیروگاه نکا در حال بررسی است. البته هدف فقط پر کردن تالاب نیست. کیفیت و ترکیب آب هم اهمیت دارد.
به گفته کنعانی، آبی که باید وارد بخش غربی تالاب شود، باید ترکیبی از آب شیرین و شور باشد. بنابراین استفاده هم‌زمان از آب‌های نامتعارف و آب برگشتی نیروگاه نکا در حال بررسی است.
خشک شدن بخشی میانکاله فقط به معنای از دست رفتن یک پهنه آبی نیست. با عقب‌نشینی آب، زیستگاه پرندگان تغییر می‌کند. زنجیره غذایی آسیب می‌بیند. بسترهای خشک‌شده می‌توانند در معرض فرسایش و گردوغبار قرار بگیرند و خطر آتش‌سوزی نیز افزایش پیدا کند.