سال‌هاست تالاب‌های ایران با کم‌آبی و آلودگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و حالا هیئت وزیران با تصویب اصلاحیه آیین‌نامه جلوگیری از تخریب و آلودگی غیرقابل جبران تالاب‌ها، سازوکار جدیدی برای مدیریت، حفاظت و احیای تالاب‌های کشور تعیین کرد.
تالاب‌های ایران سال‌هاست میان کم‌آبی، برداشت‌های بی‌رویه، ورود فاضلاب، پسماند و توسعه ناپایدار گرفتارند. حالا دولت با اصلاح آیین‌نامه جلوگیری از تخریب و آلودگی غیرقابل جبران تالاب‌ها، قرار است قواعد تازه‌ای برای حفاظت از این زیست‌بوم‌ها اجرا کند.
هیئت وزیران اصلاحیه آیین‌نامه جلوگیری از تخریب و آلودگی غیرقابل جبران تالاب‌ها را تصویب کرده است. این اصلاحیه پس از چند سال اجرای آیین‌نامه قبلی، بخشی از قواعد مدیریت تالاب‌ها را تغییر می‌دهد و برای دستگاه‌های مسئول نیز تکالیف مشخص‌تری تعیین می‌کند.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست، پیش از تصویب این اصلاحیه گفته بود آیین‌نامه اجرای قانون تالاب‌ها ابتدا در سال 1397 به تصویب دولت رسید و در سال 1400 نیز یک بار اصلاح شد، اما در سال‌های اجرای آن، برخی ایرادات و ابهامات خود را نشان دادند.
به گفته احمدرضا لاهیجان‌زاده، اصلاحات جدید پس از بررسی در کمیسیون زیربنایی دولت، برای تصویب نهایی به هیئت وزیران رفت و یکی از بخش‌های مهم آن نیز به‌روزرسانی مبالغ مربوط به خسارت‌های زیست‌محیطی بود.
*حالا خسارت تالاب چگونه حساب می‌شود؟
در آیین‌نامه جدید، خسارت ناشی از آلودگی فاضلاب، دفع پسماند و تخریب فیزیکی تالاب قرار نیست یک رقم ثابت و یکسان برای همه تالاب‌ها داشته باشد. میزان آلودگی یا تخریب، حساسیت تالاب و ضرایب ریالی در محاسبه خسارت اثرگذار خواهند بود.
این یعنی آسیب به یک تالاب حساس، از نظر مقررات قرار نیست همان وزن خسارت یک منطقه کم‌حساسیت را داشته باشد. از طرف دیگر، ضرایب ریالی نیز قرار است هر سه سال یک بار به‌روزرسانی شوند.
لاهیجان‌زاده می‌گوید که در نسخه قبلی، دوره به‌روزرسانی ضرایب دو سال تعیین شده بود که در اصلاحیه جدید به سه سال تغییر کرده و ارقام نیز با توجه به نرخ تورم به‌روز شده‌اند.
بر اساس اصلاحیه جدید، وزارت نیرو باید پس از تأمین آب شرب، نیاز آبی محیط‌زیستی تالاب‌ها را با توجه به شرایط اقلیمی و وضعیت کمی و کیفی منابع آب در اولویت تأمین قرار دهد.
این بخش از اصلاحیه در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که بسیاری از تالاب‌های ایران پیش از آنکه با یک حادثه ناگهانی از بین بروند، به‌تدریج و در نتیجه کاهش ورودی آب، برداشت از منابع و تغییرات اقلیمی کوچک‌تر شده‌اند. بنابراین مسئله فقط رساندن آب به تالاب نیست؛ مسئله این است که نیاز محیط‌زیستی آن در تصمیم‌گیری‌های آبی چه جایگاهی داشته باشد.
همچنین در این اصلاحیه فعالیت‌هایی که به تخریب یا آلودگی غیرقابل جبران تالاب‌ها و حریم بوم‌شناختی آن‌ها منجر شوند نیز ممنوع خواهند بود و برای فعالیت‌های معدنی و صدور پروانه جدید چرای دام محدودیت‌هایی در نظر گرفته شده است.
سال‌هاست وضعیت تالاب‌های ایران با چالش‌های مختلفی روبه‌روست و حالا اصلاح آیین‌نامه، مسئولیت‌ها و سازوکارهای تازه‌ای برای مدیریت، حفاظت و احیای این زیست‌بوم‌ها تعیین کرده است و اجرای مو‌به‌مو و دقیق آن ضروری است.