مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور (همدان) گفت: انتقال و تعیین تکلیف 538 پرونده تاریخی شهرداری همدان به آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، گامی راهبردی در مسیر صیانت از حافظه مستند شهر و فراهم‌سازی بستر پژوهشی برای مطالعه تاریخ مدیریت شهری است.
عاطفه زارعی روز سه‌شنبه در نشست خبری با خبرنگاران اظهار کرد: انتقال و تعیین تکلیف 538 پرونده تاریخی شهرداری همدان به آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، اقدام فرهنگی با هدف جلوگیری از پراکندگی، فرسودگی و از دست رفتن اسناد اداری انجام شده و حاصل رایزنی‌های تخصصی مدیریت اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور با شهرداری همدان است؛ مجموعه‌ای ارزشمند که بازتاب‌دهنده ساختار اداری، مدیریت شهری و تحولات عمرانی و اجتماعی همدان در دوره‌های تاریخی گذشته بوده و اکنون برای نگهداری دائمی به آرشیو ملی منتقل شده است.
وی ادامه داد: در این فرآیند، بیش از هفت هزار و 721 برگ سند مربوط به دوران پهلوی اول و دوم فهرست‌نویسی و سامان‌دهی شده‌اند؛ اسنادی که فعالیت شهرداران و مسئولان ادوار گذشته ازجمله عباس صدر تیمور، اسدالله فزونی و محمدحسین دهقان را پوشش داده و به‌عنوان یکی از غنی‌ترین منابع مطالعاتی تاریخ اداری همدان شناخته می‌شوند.
* بازخوانی ساختار اداری و عمرانی در اسناد
مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور (همدان) با تأکید بر اهمیت این منابع، گفت: این اسناد علاوه‌بر ارزش محتوایی، از حیث بررسی رسم‌الخط اداری و شیوه نگارش مکاتبات رسمی در آن دوره، برای پژوهشگران حائز اهمیت است.
زارعی افزود: مجموعه مذکور تصویری جامع از روند شکل‌گیری و توسعه مدیریت شهری ارائه می‌دهد و حاوی اطلاعاتی دقیق درباره خیابان‌کشی، سامان‌دهی معابر، فرآیند برگزاری مناقصه‌ها و فعالیت پیمانکاران و مهندسان ناظر وزارتی است؛ همچنین اسناد موجود ساختار داخلی بلدیه و وظایف دوایر مختلف آن، ازجمله دایره رفت‌وروب، دایره ساختمانی و بخش روشنایی را به‌خوبی نمایان می‌کند.
* از چراغچی‌ها تا مدیریت در شهرستان‌های معین
وی درخصوص تنوع موضوعی این اسناد اظهار کرد: تأمین روشنایی محلات و معابر در ساعات شب از طریق چراغچی‌ها و چراغداران، فعالیت‌های عمرانی شهرداری در شهرستان و قصبه‌هایی مانند اسدآباد و ملایر، نظارت و توسعه حمل‌ونقل شهری و حومه و همچنین تأمین مایحتاج اداری تیپ مختلط مستقل کرمانشاه و لشکر پنجم کردستان از طریق مناقصه از دیگر موضوعاتی بوده که در این مجموعه اسناد بازتاب یافته است.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور (همدان) افزود: در این زمینه شهرداری‌های بروجرد و خرم‌آباد نیز به‌عنوان شهرستان‌های معین در برخی امور مورد اشاره قرار گرفته‌اند که نشان‌دهنده گستردگی حوزه فعالیت و نظارت شهرداری همدان در آن دوران است.
* بازتاب حیات اجتماعی و نظارتی در بلدیه
زارعی همچنین درخصوص ابعاد اجتماعی و حمایتی این مجموعه اظهار کرد: در این اسناد اطلاعاتی درباره نحوه نظارت شهرداری بر مراکز عمومی ازجمله بنگاه‌های خیریه، تیمارستان غرب (بیمارستان پهلوی سابق) و دارالمجانین وجود دارد.
وی افزود: در میان این اسناد نمونه‌هایی از اقدامات حمایتی و اجتماعی شهرداری ازجمله کمک به درماندگان در راه و نیازمندان، نیز دیده می‌شود؛ همچنین موضوع کسب مالیات و عوارض از اصناف، هشدار به مالکان درباره خطر ریزش ساختمان‌ها، کاروان‌سراها و دکان‌ها و ارزیابی املاک متوفیان برای تعیین مالیات بر ارث با مکاتبه با اداره دارایی، بخش دیگری از کارکردهای اداری و مالی شهرداری را آشکار می‌کند.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور (همدان) اظهار کرد: مکاتبات و مدارک موجود، نظارت انجمن بلدی یا انجمن شهرداری همدان بر امور اداری و مالی شهرداری را نیز منعکس می‌کند. از این منظر مجموعه حاضر تنها یک آرشیو اداری نیست، بلکه می‌تواند به‌عنوان منبعی ارزشمند برای مطالعه تاریخ مدیریت شهری اقتصاد شهری و تحولات اجتماعی همدان مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد و ثبت و نگهداری این منابع در آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، زمینه حفاظت بلندمدت و بهره‌برداری علمی از آن‌ها را برای نسل‌های آینده، فراهم خواهد کرد.