سپهرغرب، گروه خبر - طاهره ترابی‌مهوش: خرابه‌هایی که در رینگ نخست شهر به‌ویژه در خیابان شهدای شهر همدان و در گوشه‌ و کنار و کوچه‌پس‌کوچه‌ها دیده می‌شود و مردم با نام مخروبه و مسئولان با نام‌ بافت‌ فرسوده می‌شناسند، امروز به معضلی اجتماعی، ایمنی و اقتصادی برای اهالی و کسبه بدل شده است؛ به‌نحوی‌ که این خیابان و کوچه‌پس‌کوچه‌هایش که روزگاری هویت شهر بودند، اکنون به مکانی برای گذران روزگار افراد بی‌خانمان و معتاد تبدیل شده‌اند که همین امر مردم را نگران‌تر می‌کند. در پی انعکاس مشکلات کسبه و اهالی این منطقه به روزنامه سپهرغرب، خبرنگار این رسانه با حضور در محل (در روز روشن!) مورد حمله اراذل‌واوباشی که در این خرابه‌ها سکنی گزیده‌اند، قرار گرفت؛ از طرفی همان‌طور که عنوان شد، طی ماه‌های اخیر حجم وسیع گلایه‌مندی‌ها از سوی اهالی و کسبه مبنی بر لزوم سامان‌دهی بافت فرسوده این خیابان منعکس شده است، زیرا این بافت فرسوده در منطقه دچار عدم تعادل گشته و قادر به پاسخگویی نیازهای جدید شهر نیست.

این درحالی است که بافت‌های قدیمی به‌دلیل مرکزیت جغرافیایی، سهولت دسترسی، استقرار بازار (فعالیت‌های تجاری) و دارا بودن ارزش‌های تاریخی و فرهنگی، دارای ظرفیت بالقوه برای تولید درآمد هستند؛ با وجود این ویژگی‌ها محلات مسکونی پیرامون هسته تجاری، به دلایلی ازجمله بافت سنتی شبکه معابر، فرسودگی واحدهای مسکونی، ضعف زیرساخت‌ها و مشکلات زیست‌محیطی، مسیر رکود و عقب‌ماندگی را طی می‌کنند. تداوم چنین فرم‌های فضایی باعث شکل‌گیری نوعی از فرآیند اجتماعی و اقتصادی در محلات مسکونی بافت‌های قدیمی و فرسوده شده است که در آن گروه‌های با درآمد بالا از این محلات خارج شده و مهاجرین و کارگران و عمدتاً فقرا جایگزین آن‌ها شده‌اند.

از طرفی برخی واحدهای مسکونی در معرض تهاجم و فشار فعالیت‌های ناشی از بازار واقع شده و به کارگاه‌های تولیدی یا انبار تبدیل شده‌اند، مجموعه این عوامل باعث کاهش مطلوبیت سکونت در این بافت‌ها شده است؛ ازاین‌رو رهیافت مناسب به بافت قدیم و فرسوده شهری در این خیابان، مستلزم رویکردی دقیق و نگرشی همه‌جانبه به بافت کهن و ویژگی‌های آن است.

حال فرسودگی بافت در این منطقه به لحاظ سستی در ساختار به‌نوعی حس عدم امنیت در تردد را به ارمغان آورده است، به‌طوری که طی سیلاب اخیر شاهد آن بودیم که بخشی از بافت این منطقه به‌صورت آوار درآمد؛ دراین‌بین آنچه خبرنگار و شهروندان از رفع خطر مشاهده می‌کنند، تنها داربست‌هایی است که از سوی شهرداری به همراه بنری با نوشته «خطر ریزش» نصب شده، این درحالی است که همین داربست‌ها بیشتر حالت هشداری داشته و درواقع هر لحظه ممکن است واحدهای تجاری و مسکونی این خیابان‌ها خدای‌ناکرده بر سر عابر و مالک و کاسب آوار شوند.

از سوی دیگر وجود این داربست‌ها خود نوعی مزاحمت و درعین‌حال زشتی شهر را در پی دارد، بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع بر آن شدیم تا با امیر فتحیان‌نسب، معاون معماری و شهرسازی شهرداری همدان گفت‌وگویی را ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:

معاون معماری و شهرسازی شهرداری همدان با اشاره به اینکه شهرداری همدان برنامه خاصی را برای سامان‌دهی بافت فرسوده شهری دنبال می‌کند، گفت: در بافت‌های فرسوده شهرداری با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو بوده، کهنگی ساختمان‌ها و خطراتی که در پی وقوع مخاطرات طبیعی همچون زلزله در این بافت‌ها شاهد هستیم، ازجمله مهم‌ترین مشکلات است.

امیر فتحیان‌نسب با تأکید بر اینکه چنین ‌مکان‌هایی نیازمند بازسازی، احیا و نوسازی هستند، خاطرنشان کرد: دراین‌بین علاوه بر تخفیفات درنظر گرفته‌شده از سوی شهرداری با همکاری شورای اسلامی شهر درخصوص بخشودگی عوارض جهت سامان‌دهی این از نوع از بافت‌ها، دولت نیز تسهیلاتی را با سود اندک بانکی در راستای استفاده برای نوسازی املاک درنظر گرفته است.

وی با تصریح بر اینکه یقیناً اهالی و کسبه خیابان مذکور از وجود چنین امتیازات تشویقی باخبر هستند، عنوان کرد: نکته بعدی اینکه علاوه بر فرسودگی بافت در این نقطه از شهر، شاهد مشکل در شبکه معابر نیز هستیم؛ بنابراین پرداختن به اصلاح این معابر نیز بعد از ابلاغ طرح تفضیلی و جامع شهری، در دستور کار ما قرار می‌گیرد.

فتحیان‌نسب با تأکید بر اینکه اتصال خیابان مذکور به بازار همدان خود معضلاتی را برای اهالی ایجاد کرده است، گفت: بر این اساس به دنبال آن هستیم که مشاوری را برای ارائه طرح در راستای سامان‌دهی مجموعه بازار همدان به‌کار بگیریم.

وی با اشاره به اینکه درحال حاضر شرح خدمات مشاور طرح سامان‌دهی بازار است، اذعان کرد: بر این اساس طی چند سال آینده شاهد ارتقای وضعیت و سامان‌دهی بازار همدان خواهیم بود.

معاون معماری و شهرسازی شهرداری همدان با تأکید بر اینکه یقیناً سامان‌دهی بافت فرسوده بدون خواست مردم و اهالی کُند پیش خواهد رفت، بیان کرد: این همکاری به‌ویژه در بافت مسکونی لازم و ضروری است.

فتحیان‌نسب با تصریح بر اینکه عموماً در بافت‌های تجاری با اخطاریه‌هایی که از سوی شهرداری داده می‌شود کسبه و مالک نسبت به رفع خطر احتمالی اقدام می‌کنند و یا اینکه شهرداری برحسب ضرورت خود نسبت به رفع خطر و یا تخریب آن بافت اقدام می‌کند، گفت: درخصوص بافت تجاری کار ما سهل‌تر است، اما در بافت مسکونی از آنجایی ‌که این مسئله با زندگی مردم در ارتباط بوده، کار با دشواری جدی روبه‌رو است.

وی با تأکید بر اینکه همکاری اهالی و مردم منطقه برای سامان‌دهی بافت فرسوده لازم و ضروری است، اذعان کرد: تنها کاری که ما می‌توانیم در این بخش انجام دهیم، اعطای تسهیلات و بخشودگی در حوزه عوارض است.

معاون معماری و شهرسازی شهرداری همدان تصریح کرد: امید می‌رود بتوانیم مشوق‌های بهتری را با همکاری شورای اسلامی شهر همدان برای تشویق مردم به نوسازی در این بافت درنظر بگیریم.

فتحیان‌نسب با تأکید بر اینکه در طرح جامع و تفضیلی نیز مشوق‌های لازم را برای ترغیب اهالی به عرصه نوسازی بافت‌هایشان درنظر می‌گیریم، خاطرنشان کرد: علاوه بر فعالیت شهرداری از آنجایی‌ که بخشی از بافت در محدوده بافت‌های ارزشمند هستند، اداره کل میراث فرهنگی نیز در عرصه حفظ این بافت‌ها با اعطای مجوزهایی همچون خانه بوم‌گردی و نیز سفره‌خانه‌های سنتی، ورود جدی داشته ‌است.

وی در پاسخ به این سؤال که به اذعان مدیرکل راه و شهرسازی شهرداری درصورت ارائه طرح در حوزه مدیریت شهری می‌تواند استعلام لازم دراین‌باره را از مشاور طرح جامع دریافت کند اما این سازمان چرا درخصوص سامان‌دهی بافت فرسوده خیابان شهدا طرح مورد نظر را ارائه نمی‌کند؟ گفت: از آنجایی‌ که طرح سامان‌دهی این بافت‌ها قرار است توسط مشاور ارائه شود، پس به نظر می‌رسد تحمل چندماهه به‌ازای دریافت طرح درست و کارآمد عقلانی‌تر از این باشد که شهرداری خود به ارائه طرح بپردازد، زیرا ممکن است طرح ارائه‌شده با سیاست‌های کلی طرح جامع هماهنگ نباشد.

وی با بیان شهروندان درصورت مشاهده بافت‌های فرسوده پُرخطر می‌توانند از طریق تماس با سامانه 137 موضوع را با ما در میان بگذارند، اذعان کرد: این مرجع فرآیند پیگیری معضل و نتیجه آن را طی یک هفته به اطلاع شخص می‌رساند.

مع‌الوصف؛ همان‌طور که عنوان شد تداوم وضعیت فعلی در بافت فرسوده خیابان شهدا نیازمند اقدامی عاجل است، زیرا رویکرد فعلی چیزی جزء مرگ تدریجی خیابان شهدا را در پی نخواهد شد؛ چراکه ساختار خشتی این خیابان خبر از بروکراسی اداری طرح جامع و تفضیلی در شهر همدان ندارد و ممکن است در پی بارش‌های اخیر و سست شدن بنیان این بناها با حداقل وزش بادی به آواری بر سر مردم بدل شود. پس شهرداری به‌عنوان یک نهاد اجتماعی مؤثر در عرصه مدیریت شهری می‌بایست به‌عنوان نخستین اقدام در حوزه جلب مشارکت مردمی در حوزه نوسازی ورود کند، به‌طوری که با استفاده از ظرفیت مساجد و معتمدین محلات خطر جدی تخریب و ضرورت نوسازی را در بین اهالی تبیین کند و درعین‌حال مالکان را از امتیازی که این بافت‌ها می‌توانند در راستای نوسازی از آن‌ها استفاده کنند، به‌صورت دقیق مطلع کنند؛ از طرفی به نظر می‌رسد همچنین شهرداری می‌تواند از ظرفیت سازمان آتش‌نشانی در راستای شناسایی املاک پُرخطر در عرصه بافت‌های فرسوده استفاده کرده و با شناسایی آن‌ها به تعامل با مالکان درخصوص رفع خطر بپردازد و درصورت عدم همکاری مالک از طریق دریافت حکم قضایی نسبت به تخریب این بافت‌ها اقدام کند، چراکه نمی‌توان با جان و مال مردم در وضعیت اقتصادی فعلی بازی کرد. از سوی دیگر باید گفت گرچه ارائه طرح کارشناسی‌شده باید در اولویت کاریشان باشد، اما نباید دراین‌بین مدیریت زمان را به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های توسعه از خاطر دور کنند.

طاهره ترابی مهوش