سپهرغرب، گروه سلامت: همه ما با شنیدن نام «سرطان» به‌یک‌باره وحشت عجیبی سراپای وجودمان را فرا می‌گیرد و فکر می‌کنیم اگر به این بیماری مبتلا شویم، دنیا برای ما به آخر رسیده است.

در سال‌های دور که علم پزشکی مانند امروز پیشرفت نکرده بود و تجهیزات تشخیصی و درمانی به‌گونه‌ای نبود که بتوان همه بیماری‌ها را درمان کرد، شنیدن نام سرطان مصادف بود با پایان زندگی برای کسی که گرفتار این بیماری شده است؛ اما امروزه علم پزشکی به مرحله‌ای رسیده که حدود 50 درصد سرطان‌ها قابل درمان بوده و بیمارانی که مبتلا به سرطان هستند، با اقدامات درمانی که برای آن‌ها صورت می‌گیرد، طول عمر بیشتری دارند. درواقع می‌توان گفت در دنیای امروز «فوبیای سرطان» را باید نادیده گرفت و باور کرد که سرطان همچون یک بیماری ساده است که بعضاً می‌تواند با درمان‌های خاص و مراقبت‌های ویژه، معالجه شود.

      شیوه‌های مواجهه با بیماران مبتلا به سرطان

یک روان‌پزشک در ارتباط با توصیه‌های روان‌پزشکی برای بیماران مبتلا به سرطان گفت: سرطان اگرچه یکی از شایع‌ترین بیماری‌ها در سراسر جهان است، اما همچنان برای کسانی که تشخیص آن را دریافت می‌کنند، روبه‌رو شدن با واقعیت ابتلا به آن، همانند یک ضربه یا شوک روانی تجربه می‌شود.

علی نیکجو افزود: براساس دانش بالینی متخصصان و همچنین تجربیات کسانی که شرایط مشابهی را پشت سر گذاشته‌اند، به افراد مبتلا به سرطان توصیه می‌شود از درست بودن فهم خود از تشخیص بیماری مطمئن شوند؛ یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های تأثیرگذار بر سازگاری با هرگونه شرایط دشوار، داشتن آگاهی نسبت به آن است.

این روان‌پزشک ادامه داد: سرطان در ذهن بسیاری از ما با مجموعه‌ای از پیش‌فرض‌ها و دانسته‌هایی مبتنی بر شنیده‌های پراکنده همراه است؛ بنابراین یکی از نخستین اقدامات در برخورد با تشخیص این بیماری، به‌دست آوردن اطلاعات کافی و اختصاصی از پزشک معالج و سایر منابع قابل اعتماد است.

نیکجو گفت: کلمه سرطان و قرار گرفتن تحت تشخیص آن می‌تواند باعث برانگیخته شدن ترس‌ها و ابهامات فراوان شود، اما اطمینان از فهم کامل آن، منجر به احساس تسلط بیشتر بر شرایط خواهد شد. این گفته یکی از مشاوران و متخصصان مرکز حمایت از بیماران سرطانی مک میلان است، «اگر خود را مواجه با تشخیص سرطان می‌بینید، پیش از آنکه وحشت‌زده شوید تا آنجا که می‌توانید درباره نوع و درجه‌ای از سرطان که به آن مبتلا شده‌اید و تفاوت آن با سایر انواع، اطلاعات کسب کنید؛ چراکه هرچه بیشتر درباره بیماری خود بدانید، آن را کمتر ترسناک تجربه می‌کنید.»

وی ادامه داد: اما به‌دلیل تمامی ویژگی‌های خاص این بیماری، گفت‌وگو و تبادل اطلاعات درباره آن حتی برای پزشکان معالج نیز می‌تواند بسیار دشوار باشد. باید دانست که اگرچه نسخه‌ای جادویی برای تضمین موفقیت یا اثربخشی درمان وجود ندارد، اما داشتن فضای کافی برای گفت‌وگوی آزادانه با پزشک معالج، اطمینان از دست‌یابی به اطلاعات کافی و آگاهی پزشک از نحوه مدارای بیمار با شرایط، ازجمله ملزومات کار با این گروه از بیماران است.

این روان‌پزشک افزود: تجربه علائم اضطراب و افسردگی در غالب موارد از پیامدهای طبیعی دریافت تشخیص یک بدخیمی است. درعین‌حال بسیاری از اوقات این موضوع مورد غفلت واقع می‌شود و بیمار را از امکان اتکا به یک سیستم حمایتی قوی محروم می‌کند. اگرچه شروع گفت‌وگو حتی با دوستان نزدیک و اعضای خانواده پیرامون احساسات و ابهامات پس از تشخیص سرطان می‌تواند دشوار باشد، اما تجربه بسیاری از بیماران مبتلا نشان می‌دهد که برقراری جریان گفت‌وگو با افراد مورد اعتماد و دریافت کمک از آن‌ها حتی در امور روزمره، در کاهش احساس درماندگی و تنهایی در چنین شرایطی کمک‌کننده است.

نیکجو اظهار کرد: درعین‌حال بسیاری از اوقات تلاش نزدیکان بیمار برای تسلی دادن به او به‌دلیل ترس‌ها، باورهای دور از واقعیت و اطلاعات ناکافی آن‌ها، منتهی به افزایش اضطراب بیمار خواهد شد. در چنین شرایطی به بیماران توصیه می‌شود که ضمن احترام به دغدغه‌ها و میل اطرافیان خود به کمک، احساس واقعی خود را با آن‌ها در میان بگذارند و برای رفع ابهامات به‌وجود آمده، از تیم درمانی و شبکه‌های حمایتی موجود در مراکز درمان بیماران مبتلا به سرطان، کمک بگیرند.

وی افزود: واکنش به دریافت تشخیص سرطان در قالب احساساتی مانند سوگواری و خشم، در بسیاری از بیماران اجتناب‌ناپذیر است. درعین‌حال چنین واکنش‌هایی الزاماً مخرب تلقی نمی‌شوند و حتی می‌توان از آن‌ها به‌عنوان اهرمی برای وارد شدن به چالش با شرایط و دست‌یابی به تسلط بر آن استفاده کرد. این یک واقعیت است که سرطان اگرچه بخشی از زندگی و سلامت جسمانی و روانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما ادامه فعالیت‌های مورد علاقه گذشته و حتی شروع فعالیت‌های لذت‌بخش تازه، امکان ارتباط بیمار با حوزه‌های دیگر زندگی و استفاده از سایر ابعاد وجودی‌اش را فراهم می‌کند.

این روان‌پزشک گفت: تجربه نوسانات خلقی، غمگینی و اضطراب شیوع بالایی در میان بیماران مبتلا به سرطان دارد. پذیرش این هیجانات، اجتناب از سرزنش خود به‌خاطر وجود آن‌ها و مشارکت فعالانه در درمان، می‌تواند منتهی به افزایش احساس امیدواری، اعتمادبه‌نفس و توانایی تسلط بر احساسات دشوار شود. در غیر این صورت و زمان عمیق‌تر شدن احساس سردرگمی، ناامیدی، مشکل در تفکر و تمرکز، احساس خستگی مفرط و وجود افکار آسیب به خود، دریافت کمک حرفه‌ای برای بررسی ازنظر وجود اختلالات روان‌شناختی مانند افسردگی و درمان آن‌ها، ضرورت خواهد یافت.

      شایع‌ترین سرطان‌ها در مردان و زنان ایرانی

نایب‌رئیس کمیته ملی مدیریت سرطان تعداد کل موارد جدید سرطان طی هرسال در ایران را 125 هزار مورد اعلام کرد و گفت: 53 درصد سرطان‌ها سهم مردان و 47 درصد مربوط به زنان است.

رضا ملک‌زاده پُربروزترین سرطان‌ها در مردان را به‌ترتیب سرطان معده، پوست، پروستات، روده بزرگ و مثانه عنوان کرد و افزود: در زنان نیز به‌ترتیب سرطان‌های پستان، روده بزرگ، تیروئید، پوست و معده شایع است.

به گفته ملک‌زاده میزان بروز سرطان‌ها در هر دو جنس مرد و زن شامل سرطان پستان، پروستات، روده بزرگ، پوست و معده است.

نایب‌رئیس کمیته ملی مدیریت سرطان ادامه داد: بروز سرطان در ایران به‌ازای هر 100 هزار نفر به‌ترتیب در مردان و زنان 175 و 149 نفر و کمتر از متوسط جهانی است؛ اما هم در جهان و هم در ایران تعداد موارد سرطان طی دو دهه آینده افزایش خواهد یافت.

ملک‌زاده افزود: افزایش موارد سرطان در کشورهای درحال‌توسعه بیش از کشورهای توسعه‌یافته است و مهم‌ترین دلایل آن هم امید به زندگی و جمعیت رو به رشد سالمندان بوده که در کشورهای درحال‌توسعه بارزتر است.

      وضعیت مرگ‌ومیر سرطان

مشاور عالی وزیر بهداشت روند مرگ در مردان و زنان مبتلا به سرطان را نزولی خواند و گفت: آمار ابتلا به سرطان‌هایی با عامل عفونی رو به کاهش و ابتلا به سرطان‌هایی با مؤلفه سلولی رو به افزایش است.

محمداسماعیل اکبری درخصوص عوامل مؤثر بر تغییر آمار ابتلا به سرطان افزود: عامل تغییر ساختار جمعیت 24 درصد، رشد جمعیت 10 درصد و قرابت سنی با این بیماری 18 درصد در بروز سرطان دخالت دارد.

مشاور عالی وزیر بهداشت با اشاره به اینکه سالانه نیم درصد از تولید ناخالص ملی صرف سرطان می‌شود، یادآور شد: سه هزار میلیارد تومان در سال 96 صرف مبتلایان به سرطان شد که یک‌هزار و 300 میلیارد آن مربوط به دارو بود.

اکبری از افزایش قدرت مراقبت از سرطان در کشور خبر داد و گفت: دوسوم مبتلایان به سرطان در سال 2005 جان خود را از دست دادند، درحالی ‌که این آمار در سال 2014 به کمتر از یک‌سوم رسید.

این درحالی است که به نظر می‌رسد هرسال سهم مرگ‌های سرطانی در کشورهای با منابع مالی محدود بیشتر می‌شود، به‌طوری‌ که پیش‌بینی می‌شود در سال 2030، 90 درصد مرگ‌ومیرهای ناشی از سرطان در این کشورها رخ دهد.

کارشناسان سرطان‌شناسی دلیل بالا بودن آمار مرگ‌ومیر سرطان در کشورهایی با منابع مالی محدود را ناشی از کمبود امکانات تشخیص زودرس سرطان عنوان می‌کنند؛ به‌طوری ‌که آمار مرگ بر اثر سرطان در کشورهای توسعه‌یافته بین 30 تا 40 درصد است و در کشورهای با منابع مالی محدود به 70 درصد می‌رسد.

گزارش‌ها حاکی از این است که تا سال گذشته 400 هزار بیمار مبتلا به سرطان در کشور داشته‌ایم که حدود 50 درصد آن‌ها فوت می‌کنند.