«خرمرود» سوار بر موج بیسروسامانی
سپهرغرب، گروه خبر: ساماندهی «خرمرود» بهعنوان یکی از مطالبات جدی شهروندان و دوستداران محیط زیست، از اهمیت قابلتوجهی برخوردار است، اما به دلایل متعددی، این امر تاکنون تحقق نیافته است. از چند سال پیش، طرح ویژه ساماندهی خرمرود، مورد توجه وزارت راهو شهرسازی قرار گرفته که متأسفانه تاکنون وعدههای داده شده عملی نشده است.
وجود رودخانه، یکی از ظرفیتهای مهم شهر خرمآباد است که باید مورد توجه ویژه مسئولان قرار گیرد. بهگواه کارشناسان در صورت برنامهریزی مناسب برای ساماندهی، میتوان علاوهبر حفاظت از رودخانه، شرایط و زیرساختهای لازم را برای گردشگری و ایجاد درآمد اقتصادی مهیا کرد.
طی سالهای گذشته ساماندهی بخشی از خرمرود توسط شرکت آب منطقهای انجام شد که انتقاداتی را بهدنبال داشت، بتنریزی در کف آن، یکی از مواردی بود که صدای کارشناسان و فعالان محیط زیست و شهروندان را درآورد.
تبدیل بخشی از رودخانه به پارکینگ، احداث زیرگذرهای غیرکارشناسی در حریم رودخانه و عدم توجه به لایروبی رودخانه از دیگر مواردی است که در مقطعی، موجب انتقاد کارشناسان بود. البته این انتقادها همچنان به قوت خود باقی است.
طی سالیان اخیر و در دولتهای یازدهم و داوزدهم موضوع ساماندهی خرمرود، همواره مطرح بوده تا جایی که ساماندهی آن در سفر دولت یازدهم به لرستان مورد توجه قرار گرفت و مورد تصویب هیئت دولت نیز قرار گرفت.
اما از آن زمان تاکنون اقدامی عملی در راستای ساماندهی این رودخانه صورت نگرفته و مشکلات آن، کماکان پابرجاست و در این مدت؛ تنها شاهد وعدههایی بودهایم که هرگز رنگ عمل به خود نگرفته است.
حال باید منتظر بود، با تصویب و ابلاغ طرح ویژه طراحی شهری خرمرود چه اتفاقی در حوزه این رود رخ خواهد داد و آیا رضایت شهروندان و کارشناسان را جلب خواهد کرد؟
نکتهای که در ساماندهی خرمرود باید مورد توجه قرار بگیرد، اینست که هرگاه نفس رودخانه قطع و تنگ شود، راهی خیابان، واحدهای مسکونی و تجاری حاشیه خود میشود و سیل 97 و 98 این ادعا را بهخوبی اثبات کرد.
موضوع دیگر بازسازی دیوارههای ساحلی و لایروبی مداوم رودخانه و البته فرهنگسازی برای جلوگیری از ریختن نخالههای ساختمانی و زباله در خرمرود است.
آنچه تا پیش از این در مورد ساماندهی خرمرود شنیده میشد، این بود که راهوشهرسازی و شهرداری خرمآباد در این راستا وظایفی بر عهده دارند.
بهمنظور آگاهی از آخرین اقدامات صورت گرفته با مسئولان مرتبط گفتوگویی کردهایم که در ادامه گزارش آمده است.
طرح در مرحله پایانی
مدیرکل راهوشهرسازی لرستان در خصوص طرح ویژه طراحی شهری رودخانه خرمآباد میگوید: این طرح پس از 17 جلسه بررسی در مراجع ذیصلاح استان، از جمله کمیته تخصصی ارتقای کیفی سیما و منظر شهری، کمیته فنی و کمیسیون ماده پنج استان و 10 جلسه در وزارت راهوشهرسازی شامل شورای راهبری، کمیته تخصصی معماری، طراحی شهری و بافتهای واجد ارزش و نهایتاً شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به تصویب رسید.
رضا خالقی ادامه میدهد: مهرماه 98 طرح به اداره کل راهوشهرسازی استان اعلام و هماکنون مراحل پایانی امضا و ابلاغ مدارک الزامآور به مراجع اجرایی ذیربط را در دبیرخانه شورای عالی میگذراند که پس از ابلاغ، به موجب رویههای قانونی حاکم بر طرحهای ویژه، ملاک عمل سایر طرحهای همسطح و حتی فرادست شامل طرح جامع ترافیک خرمآباد و طرح تفصیلی قرار میگیرد.
وی عنوان میکند: لرستان و شهر خرمآباد این افتخار را دارد که نخستین طرح ویژه مصوب شورای عالی را به خانه ببرد، این طرح بهعنوان طرح شهرسازی برگزیده سال 1398 مورد تقدیر قرار گرفت و در یازدهمین همایش دوسالانه مهندسی رودخانه از سوی وزارت نیرو بهعنوان نمونه همکاری میان وزارتخانهای، دعوت به ارائه شد.
موانع پیش روی طرح
این مقام مسئول در بخش دیگری از صحبتهای خود به موانع پیش روی طرح اشاره کرده و میگوید: هماهنگیهای لازم با دستگاههای مرتبط با طرح مانند شهرداری، شرکت آب منطقهای، میراث فرهنگی و راهوشهرسازی برای پذیرش حدود اختیارات و وظایف طرح، مستلزم صرف انرژی و زمان بیشتری بود.
خالقی عنوان میکند: نکته دیگر اینکه تصویب طرح بهعنوان نخستین طرح ویژه در میان 33 طرح ویژه تعریف شده در شورای عالی شهرسازی کشور، سبب شد که گردش کاری ابلاغ آن زمانبر باشد، اما در حال حاضر این موانع مرتفع شده است.
وی ادامه میدهد: تغییرات مدیریتی مکرر در دستگاه کارفرمایی و نظارتی و بالتبع آن طولانی شدن پروژه و تغییرات ناگزیر در تیم مشاوره نیز از دیگر موانع پیش روی پروژه بود.
مدیرکل راهوشهرسازی لرستان بیان میکند: این تأخیرها گرچه کاسه صبر شهروندان را لبریز کرد، اما این فرصت را نیز فراهم آورد که خروجیهای طرح در بوته آزمایش سیل نوروز 98 یکبار دیگر درستآزمایی شود و موفقیتآمیز به اتمام برسد.
وی تأکید میکند: بهدلیل حساسیتهای موجود بر روی این پروژه و موانع اشاره شده فرایند تهیه، بررسی، تصویب و ابلاغ طرح زمانبر و اصولاً موضوع عدم تحقق آن در میان نیست، بلکه صرفاً موضوع ابلاغ آن به تمام ارکان اجرایی استان است تا بخشهای مختلف آن طبق برنامه پیشبینی شده در سند تحققپذیری طرح در دستور کار اجرایی آنها قرار گیرد.
مدیرکل راهوشهرسازی لرستان با اشاره به اینکه قسمتهایی از طرح بهشرط تأمین اعتبار و تشریک مساعی میانسازمانی بهصورت فوریتی قابل اجراست، میافزاید: بنابراین تا پیش از ابلاغ قانونی طرح نمیتوانست الزامآور باشد که این مهم نیز ظرف روزهای آینده انجام و زمینه برای اجرای پروژههای پیشنهادی فراهم خواهد شد، مهمترین موضوع در این زمینه جلوگیری از بخشینگری دستگاهها است.
رویکرد اصلی احترام به رودخانه
خالقی به اهمیت طرح نیز اشاره و میگوید: طرح ویژه طراحی شهری رودخانه خرمآباد، نخستین طرح بازآفرینی شهری در حوزه رودخانههاست که ارتباط تنگاتنگ میان حوزههای شهرسازی (به سرپرستی وزارت راهوشهرسازی) و مهندسی رودخانه (وزارت نیرو) برقرار کرده و از سوی هر دو وزارتخانه متبوع، مورد تأیید قرار گرفته است.
خالقی بیان میکند: این طرح، دارای سند تحققپذیری پشتیبان و ارزیابی اثرات محیط زیستی روزآمد است و از مقیاس راهبردی 1:10000 تا مقیاس اجرایی 1:200 را شامل میشود.
وی میگوید: طرح موردنظر طراحی شهری، شامل 5 کیلومتر حاشیه اطراف رودخانه حد فاصل پل کیو تا پل خیرآباد است و بیشترین توجه را به ارزشهای طبیعی، میراثی و گردشگری این فقرات شهری ارزشمند داشته است.
بهگفته خالقی رویکرد اصلی طرح از ابتدا احترام به رودخانه و توانمندی بافت پیرامون آن در راستای تقویت کیفیت فضایی حاشیه رودخانه در درجه نخست برای شهروندان خرمآبادی و سپس برای گردشگران بوده است تا رودخانه و فضاهای پیرامونی آن، در معرفی برند شهری خرمآباد که ضمن برخورداری از سابقه تاریخی ارزشمند، به ونیز ایران مشهور است، نقش خود را ایفا کند.
معرفی دستگاههای درگیر طرح
مدیرکل راهوشهرسازی لرستان به دستگاههای درگیر در اجرای طرح میگوید: این طرح به موجب تفاهمنامه میانسازمانی بین معاونت معماری و شهرسازی وزارت راهوشهرسازی، شرکت بازآفرینی شهری، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، سازمان زمینومسکن، استانداری استان، شهرداری خرمآباد و اداره کل راهوشهرسازی استان، از پشتوانه شورای راهبری برای همافزایی در پیشبرد طرح و اجرای آن برخوردار است.
خالقی بیان میکند: بر اساس پیشنهادات سند تحققپذیری آن پیشبینی میشود، شهرداریهای مناطق درگیر، سازمان حملونقل، سازمان پارکها و فضای سبز، اداره کل میراث فرهنگی استان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، ستاد بازآفرینی استان، ستاد مدیریت بحران، شرکت آب منطقهای و معاونت امور عمرانی استانداری در اجرای طرح درگیر باشند و در تأمین اعتبارات مربوطه از منابع درون یا بروناستانی همکاری کنند.
وی به اعتبار مطالعات طرح اشاره و عنوان میکند: اعتبار تهیه مطالعات و نقشههای پروژه بر اساس شرح خدمات قرارداد 780 میلیون تومان بوده که این مورد از محل اعتبارات سازمان ملی زمین و مسکن وزارت راهوشهرسازی و خارج از اعتبارات استانی تأمین شده است.
تمرکز طرح کنار رودخانه است
مدیرکل راهوشهرسازی لرستان در پاسخ به این پرسش که آیا بازسازی دیوارههای ساحلی و لایروبی رودخانه در قالب این طرح میگنجد، توضیح میدهد: خیر، لایروبی جزء وظایف ذاتی شهرداری است و نکته دیگر اینکه تمرکز این طرح روی حاشیه و کنار رودخانه است، زیرا سیل 97 و 98 نشان داد که باید بستر رودخانه را به حال خود رها کرد.
خالقی بیان میکند: ما در بستر رودخانه روی یک نکته اصرار داشتیم و آن اینکه خرمرود بهدلیل وجود چشمههای متعدد، با دیگر رودخانهها متفاوت است و در فصولی که بارندگی نیست، دارای آب است و هدر میرود، بنابراین پیشنهاد آببند را در مقاطع خاص مطرح کردیم که آب منطقه موافقت نکرد.
وی ادامه میدهد: پس از بررسی تجربیات جهانی و کشوری به این نتیجه رسیدیم که سدهای لاستیکی را ایجاد کنیم که قبل از سیلاب پشت آن تخلیه و لاستیک در کف رودخانه مینشیند، مشکلی ایجاد نمیکند.
طرحهای پیشنهادی
مدیرکل راهوشهرسازی لرستان در خصوص طرحهایی که قرار است در قالب طراحی ویژه طراحی شهری خرمرود ایجاد شود، میگوید: از جمله طرحهای پیشنهادی ایجاد محور پیاده در حاشیه رودخانه، محور دوچرخهسواری و محور تراموا قطار گردشگری است.
شهرداری دیگر متولی نیست
معاون عمرانی شهرداری خرمآباد نیز با اشاره به اینکه موضوع ساماندهی خرمرود از این پس در حوزه شهرداری نیست، میگوید: در جریان سیل شهرداری نسبت به بازسازی دیوارههای تخریبشده همچنین لایروبی رودخانه اقدام کرد.
صادقی عنوان میکند: اما از این به بعد ساماندهی خرمرود در اختیارات شهرداری نیست و دستگاه متولی که بهنظر میرسد، شرکت آب منطقهای است، نسبت به بازسازی و ایجاد دیواره در مناطقی مانند نگارستان هشت تا 28 اقدام کند، زیرا در صورت بارندگی ممکن است حادثهای رخ دهد.
وی میافزاید: نکته دیگر اینکه رودخانه، نیاز به لایروبی دارد که باید مورد توجه قرار بگیرد.