سپهرغرب، گروه شهر: همه انسان‌ها در طول روز برای گذراندن زندگی، زمان زیادی را بیرون از خانه مشغول هستند. روستاها و شهرهای کوچک‌تر به دلایل زیادی از جمله آب و هوای خوب، میزان مناسب فضای سبز، عدم وجود ترافیک و آلودگی‌های صوتی و... شرایط مناسب تری را برای شهروندانشان فراهم می‌آورند. ولی در کلان شهرها چنین نیست و متأسفانه شهروندان از چنین امتیازاتی محروم هستند و روز خود را در محیطی ناآرام به شب می‌رسانند. در واقع مردم شهرنشین، زندگی ماشینی خود را آدم آهنی وار شروع کرده و شب به صورت رباتی خسته و بی روح به منزل باز می‌گردند.

دراین جاست که مسئله «زندگی شهری یا زندگی در شهر» مطرح می‌شود. زندگی شهری در واقع گذراندن زمان و سپری کردن روز و شب رساندن آن، درمیان ساختمان‌های بلند برج ها، ماشین‌های غول آسا و صدها فناوری پیشرفته و بی روح دیگر به هدف تأمین نیازهای اولیه است، بدون توجه به نیازهای روحی و روانی که نقش مهمی در زندگی یک انسان دارند.

 و اما زندگی در شهر!

زندگی در شهر در واقع، زندگی شهری با حداکثر کاهش بعد منفی آن است. کلان شهرها به دلیل خدمات و امکانات گسترده ای که به شهروندان ارائه می‌دهند، مکان مناسبی برای زندگی هستند ولی نکته مهم این است که آسایش زندگی در دو بعد فیزیکی و روانی تأمین می‌شود و متأسفانه در جهت آسایش روانی شهروندان هیچ اقدام چشمگیری صورت نگرفته است. شهرهای بزرگ به دلیل وجود برج‌ها و ساختمان‌های بلند بتونی و شیشه ای، وسایل نقلیه گسترده، راه‌های ارتباطی پیچیده ازجمله بزرگراه‌ها چهره صنعتی، خشک و بی روحی به خود می‌گیرند که با استفاده از «مبلمان شهری» می‌توان تا حد زیادی از این معضل شهرهای بزرگ کاست. مبلمان شهری به مجموعه وسیعی از وسایل، اشیا، دستگاه ها، نمادها، خرده بناها، فضاها و عناصری گفته می‌شود که چون در شهر و خیابان و در کل، در فضای باز نصب شده اند و استفاده عمومی دارند، به این اصطلاح معروف شده اند و در واقع زبان ارتباطی بین محیط شهری و شهروندان است.

هدف نهایی یک شهر، ایجاد محیطی خلاق و پرورنده برای مردمی است که در آن زندگی می‌کنند. رسیدن به این هدف و به وجود آوردن چنین شهری، مستلزم توجه بیشتر مسئولین به برنامه ریزی، ساماندهی، آرام سازی و بهسازی فضا و تجهیزات شهری است. طراحی فضاهای سبز، راه‌های رفت و آمد پیاده و سواره، تابلوهای اطلاع رسانی جمعی، استفاده از آب نماها، استفاده از مصالح مناسب در کف سازی‌ها، توجه به نورپردازی و رنگ‌ها و بازی با آنها و بسیاری موارد دیگر، همگی عوامل تأثیرگذاری برای داشتن شهری آرام و زیباست. در ایران امروز، به دلایل گوناگون از جمله بی‌توجهی مسئولین، مهاجرت بی رویه از شهرهای کوچک و روستاهای اطراف به کلان شهرها باعث شده بسیاری از شهرهای بزرگ به صورت بی ضابطه گسترش پیدا کند و تسلط مسئولین شهری به کنترل اوضاع اجتماعی و پرداختن به امور سیمای شهرها و ساماندهی آن‌ها کمتر شود.

البته مبلمان شهری مربوط به چند دهه یا یک قرن اخیر نیست؛ درکشور با تمدن ایران، از زمان‌های قدیم به بحث فضاهای شهری توجه شده است. به عنوان مثال برخی آب نماها، لوح‌های سنگی، تندیس‌های سنگی از پادشاهان و... استفاده شده در زمان هخامنشیان، همگی نشان از قدمت طولانی مبلمان شهری در ایران دارد. در دوران بعد از اسلام هم به مبلمان شهری توجه شده؛ در معماری صفویه، همواره خانه‌های ایرانی دارای الگوی سکوی خصوصی درکوچه و خیابان بودند که عابران پیاده نیز از آن استفاده می‌کردند. نحوه زنده شدن معابر با این سکوها تنظیم می‌شد. بعضی از این عناصر هم ریشه در باورهای مذهبی مردم- نظیر سقاخانه‌ها که در تمام نقاط شهر دیده می‌شدند- داشته است. پس از صفویان، دولت مرکزی قدرتمندی روی کار نیامد و از آن به بعد به خصوص در دوران قاجاریه، ایران دچار آشفتگی‌های شدید شد که همین امر باعث گردید که دیگر به ساماندهی شهرها و عناصر شهری توجه نشود و زمینه برای رشد و پیشرفت در استفاده از مبلمان شهری از بین رفت. درعصر حاضر، با توجه به پیشرفت فناوری و وجود برق و تلفن و گسترش راه‌های ارتباط جهانی ( اینترنت) برای حل معضل کلان شهرها یعنی بی روح و ماشینی بودن زندگی راه‌های زیادی وجود دارد. بحث زیبا سازی شهرها، بحثی پویا و زنده است که با زمان به جلو حرکت می‌کند، پس توجه و استفاده از امکانات، شرایط و مقتضیات هر دوره، امری مهم ضروری است.

نور پردازی از جمله مواردی است که نقش مهمی را در زیبا سازی شهری ایفا می‌کند. در معماری ایران باستان، به مسئله نور و نورپردازی توجه زیادی شده و با استفاده از نور و سایه، فضاهای آرام، دلپذیر و زیبایی را خلق می‌کردند. رواق ها، طاق ها، قوس ها، ارسی‌ها و پنجره‌های مشبک همچنین هزاران شاهکار دیگر درمعماری ایرانی، از جمله همین تأثیراتی است که نور بر زندگی ایرانیان داشته است. اما متأسفانه این روزها هیچ اثری از این نوع معماری در ساخت و سازهای شهر به چشم نمی خورد. این روزها، نور پرداری تبدیل شده است به وسیله ای برای پوشاندن نواقص ساختمان ها. حتی گاهی اوقات استفاده غیر حرفه ای و بیش ازاندازه از نور، خود باعث ایجاد تنش و اضطراب در شهروندان می‌شود. در صورتی که با وجود پیشرفت فناوری و گسترش سیستم‌های گوناگون نور پردازی می‌توان با استفاده از نور در زیباسازی شهری، اقدامات زیادی صورت داد. به عنوان مثال می‌توان با استفاده ازنورهایی با رنگ‌های مشخص، پیام خاصی را به شهروندان رساند و یا حتی درمکان‌هایی مشخص، ایجاد بازی و سرگرمی می‌کرد. این که از چه نوری در چه فضایی استفاده شود، نکته بسیار مهمی است که باید به آن توجه شود و در برخی فضاهای عمومی که ناخود آگاه تنش در آنجا زیاد است. می‌توان با استفاد از نورهایی با رنگ‌های آرامش بخش و نورپردازی صحیح، تا حد زیادی از این تنش‌ها کاست. درکشورهای پیشرفته دنیا، نورپردازی منطقی و ضابطه مند باعث شده تا نوعی زندگی شبانه در فضاهای شهری شکل گیرد که موجب پویایی و شادابی شهر است، به طوری که در 24 ساعته زندگی شهر در جریان است و بسیاری از شهروندان برای رهایی از فشار‌های روزانه، به محیط‌های آرام موجود درشهر پناه می‌آورند مکان‌هایی که کمبود آن‌ها در کلان شهرهای ما به شدت احساس می‌شود. در سال‌های اخیر به مسئله نور پردازی توجه بیشتری شده است ولی متأسفانه عدم هماهنگی دراستفاده از فناوری‌های نوری و همچنین عدم وجود طرح جامع در این زمینه، مشکلات زیادی را به وجود آورده است که اگر به موقع به این مشکلات رسیدگی نشود، می‌تواند ضربه‌های جبران ناپذیری به روح و روان شهروندان وارد می‌آورد.