سپهرغرب، گروه سلامت: مشکل کمبود پزشک در کشور و به‌خصوص در شهرهای کوچک، یکی از اصلی‌ترین مسائل نظام سلامت ایران است که پیامدهایی، همچون تشکیل صف بیماران برای دریافت خدمات، کاهش کیفیت خدمات و محدودیت دسترسی به پزشک را به‌دنبال دارد.

کمبود ظرفیت پذیرش دانشجو در رشته‌های پزشکی و بالتبع آن، کمبود جدی پزشک در کشور همچنان به‌عنوان یکی از سوژه‌های داغ نظام سلامت مطرح می‌شود. خصوصاً حالا که خیل عظیم داوطلبان کنکور تجربی بعد از چندبار تعویق کنکور سراسری، در انتظارند تا روز موعود فرا برسد و بار سنگین رقابت فشرده کنکور را زمین بگذارند و منتظر نتیجه بنشینند.

      کمبود پزشک، بحران جدی نظام سلامت

کارشناسان معتقدند علی‌رغم حجم تقاضای بالای ورود به رشته پزشکی و ظرفیت پذیرش دانشجو در این رشته، مطابق با نیاز کشور تعیین نشده است. سرانه پزشک در کشور 11 به ازای هر 10 هزار نفر بوده و این در حالی است که میانگین سرانه پزشک، در کشورهای پیشرو در حوزه سلامت از 30 بیشتر است. همچنان فقدان پزشک در مناطق محروم، یکی از بزرگ‌ترین معضلاتی است که مردم آن مناطق با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. به‌طوری که در بسیاری از این مناطق برای مراجعه به پزشک متخصصص، باید ده‌ها کیلومتر طی شود.

با این حال متولیان اصلی حوزه سلامت در کشور از جمله وزارت بهداشت و درمان، سازمان نظام‌پزشکی، کمیسیون بهداشت و درمان مجلس که قریب‌به‌اتفاق آنان پزشک هستند، معتقدند پزشک به اندازه کافی در کشور وجود دارد و جای نگرانی نیست. در حالیکه آمارها و مشاهدات میدانی، همگی خلاف این ادعا را ثابت می‌کنند.

      تعداد پزشکان فعال، از روی کاغذ تا واقعیت

قاسم جان‌بابایی، معاون درمان وزارت بهداشت در برنامه مخاطب خاص، در پاسخ به سؤالی درباره آمار پزشکان شاغل در بخش دولتی، تعداد پزشکان شاغل در بخش دولتی را در حدود 15 هزار نفر عنوان کرد و مدعی شد، کمبود پزشک در کشور وجود ندارد.

معاون وزیر بهداشت در ادامه در پاسخ به این پرسش که با این تعداد، 15 هزار پزشک و 25 هزار عضو هیئت علمی، چگونه می‌توان به تکالیف دولت در قانون اساسی برای فراهم کردن سلامت عموم مردم عمل کرد؟ مگر نه اینکه دولت مکلف است خدمات پزشکی پایه را برای عموم مردم فراهم آورد تا مردم حق انتخاب داشته باشند که از بخش دولتی یا خصوصی خدمت بگیرند؟ با این تعداد پزشک، چگونه دولت می‌تواند به تکالیف خود عمل کند؟ پاسخ داد: وجود 180 هزار شماره نظام‌پزشکی را یکی از ادله خود، برای نفی کمبود پزشک برشمرد و مدعی شد، به‌خاطر کمبود اعتبارات و عدم حمایت بیمه‌ها، پزشکان رغبتی برای ماندگاری در مناطق محروم ندارند.

این اظهارات از سوی معاون وزیر بهداشت در حالی مطرح شد که در سال 93 نیز با وجود اینکه تعرفه‌ها افزایش چشمگیری داشت و پرداخت‌ها نیز به‌موقع صورت می‌گرفت، با این حال در همان سال نیز حداکثر پزشکان طرف قرارداد با بیمه تأمین اجتماعی؛ تنها 11 هزار نفر بودند که فاصله بسیاری با رقم 180 هزار نفری که معاون وزیر اعلام کرده بود، داشتند.

      سهم پزشکان عمومی از پروانه‌های نظام‌پزشکی

در ادامه برنامه معاون درمان وزارت بهداشت اعلام کرد: 180 هزار شماره نظام‌پزشکی وجود دارد که از این تعداد، برخی‌ها به رحمت خدا پیوسته‌اند، برخی مهاجرت کرده و برخی نیز مشغول کار دیگری شده‌اند.

معاون وزارت بهداشت تأکید کرد: این آمار 180 هزار نفره، صرفاً مربوط به پزشکان است. جهانگیری؛ معاون سازمان نظام‌پزشکی در این برنامه گفت: کل تعداد شماره نظام‌پزشکی در سرجمع پزشکان و دندانپزشکان به‌ترتیب 150 هزار نفر پزشک و 36 هزار نفر دندانپزشک هستند که از این تعداد، افرادی فوت شده‌اند یا نیستند و تعدادی نیز مهاجرت کرده‌اند و ما الان 106 هزار پروانه صادرشده داریم که شامل 26 هزار پروانه دندانپزشک، 45 هزار پزشک متخصص و 35 هزار پزشک عمومی است.

مجری برنامه در تکمیل سخنان جهانگیری گفت: 10 هزار و 500 نفر از پزشکان عمومی دارای پروانه، در بخش ترک اعتیاد کار می‌کنند که ارتباطی به بخش درمان کشور ندارد. حدود 5 الی 6 هزار نفر هم درگیر کارهای زیبایی، پوست و مو هستند و عملاً می‌ماند همان آمار بیمه‌ها که حدود 10 الی 11 هزار پزشک عمومی هستند که در خط مقدم صف سیستم درمانی کشور، به ارائه خدمات درمانی می‌پردازند.

      ضرورت تحول در فرایند آموزش پزشکی

در ادامه این برنامه مرتضی خاتمی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان در پاسخ به این سؤال که سال‌ها پیش، زمانی که طی کردن دوره پزشکی هفت‌سال بود، تمام خدمات درمانی، عملاً بر گردن پزشک عمومی بود. از شکسته‌بندی گرفته تا اطفال و غیره. اما الان که تمام حوزه‌ها تخصصی شده و این همه رشته‌های تخصصی وجود دارد، چرا نباید مثل انگلستان، دوره پزشکی عمومی پنج‌ساله شود؟ گفت: بله این حرف را قبول دارم و در معاونت آموزشی وزارت بهداشت طرحی در دست بررسی است که طول دوره پزشکی را کاهش دهیم.

وی در ادامه در مورد کمبود متخصص رادیولوژی در کشور، ضمن اذعان به این کمبود، ارائه خدمات القایی (غیرضروری به بیماران) در بخش تصویربرداری را علت اصلی این اتفاق دانست و گفت: باید با راه‌اندازی پزشک خانواده و نظام ارجاع، از این امر جلوگیری کرد.

نماینده مردم ماهنشان و ایجرود، تعداد دانشجویان پزشکی را حدود 55 هزار نفر عنوان کرد و گفت: اگر طول دوره پزشکی را هفت‌سال در نظر گرفته شود، باید سالیانه هشت‌هزار نفر فارغ‌التحصیل شوند. این در حالی است که معاون درمان وزارت بهداشت، تعداد فارغ‌التحصیلان پزشکی را که سالیانه به طرح پزشکی اعزام می‌شوند، 2500 الی 3000 نفر عنوان کرده بود.

      جمعیت پزشکان، پیش از انقلاب اسلامی چقدر بود

جمعیت پزشکان پیش از انقلاب اسلامی، کمتر از 15 هزار نفر به ازای 30 میلیون نفر جمعیت کشور بوده است؛ درحالیکه امروز با جمعیت 80 میلیونی ایران، تعداد پزشکانی که در کشور فعالیت می‌کنند، حدود 100 هزار نفر هستند. با این وجود لازم است، تعداد پزشکان به‌ازای جمعیت (سرانه پزشک) در ایران با کشورهای پیشرو در عرصه سلامت مقایسه شود تا بتوان با قطعیت گفت، تعداد پزشکان در کشور کافی و حتی زیاد است یا خیر.

هرچند برخی از اعضای سازمان نظام‌پزشکی معتقدند که بسیاری از پزشکان در حال حاضر بیکار هستند و باید برای این افراد اشتغال ایجاد کرد، در پاسخ به این موضوع باید گفت: در ایران، بیش از 60 درصد از کل پزشکان، پزشک عمومی هستند. درحالیکه در کشورهای پیشرفته، این آمار کمتر از 30 درصد است. به‌دلیل کم بودن ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها در مقطع تخصص و فوق‌تخصص، عمده پزشکان مجبورند به دوره عمومی اکتفا کنند و همین موضوع سبب بیکاری آن‌ها می‌شود.

در رابطه با همین موضوع باید توجه کرد که بیکاری پزشکان عمومی، عمدتاً در شهر تهران و کلان‌شهرها وجود دارد و همچنان تعداد زیادی از روستاها و شهرهای کوچک، از فقدان یا کمبود پزشکان عمومی رنج می‌برند. در واقع مشکل اصلی اینست که پزشکان به‌علت کمبود امکانات رفاهی حاضر به اقامت در روستاها و شهرهای کوچک نیستند و حتی طرح افزایش حقوق پزشکان مناطق محروم هم، نتوانسته این مشکل را حل کند.

      چگونه کمبود پزشک رفع می‌شود

در مجموع می‌توان گفت مشکل کمبود پزشک در کشور و به‌خصوص شهرهای کوچک، یکی از اصلی‌ترین مسائل نظام سلامت ایران است که پیامدهایی، همچون تشکیل صف بیماران برای دریافت خدمات، کاهش کیفیت خدمات، محدودیت دسترسی به پزشک، افزایش خطای پزشکی و پرداخت‌های نامتعارف (زیرمیزی) و بالتبع آن افزایش هزینه‌ها در نظام سلامت را به‌دنبال دارد. لذا یافتن راه‌حل و اقدام در جهت افزایش تعداد پزشکان، باید یکی از اولویت‌های اصلی مسئولان این حوزه باشد.

برای رفع مشکل کمبود پزشک در مناطق محروم نیز بهتر است با توجه به محدودیت منابع مالی، بومی‌گزینی دانشجویان پزشکی برای برخورداری از تحصیل رایگان به‌شرط خدمت طولانی‌مدت در مناطق محروم، در دستور کار قرار گیرد. ضمن اینکه تأمین حداقل نیازهای معیشتی این دانشجویان طی دوران تحصیل، انتظارات درآمدی آن‌ها را در آینده کاهش داده و نیاز به پرداخت‌های نجومی برای ماندگاری پزشکان در مناطق محروم را برطرف خواهد کرد.

هرچند موضوع کمبود پزشک، بارها توسط کارشناسان مختلف و نمایندگان مجلس گوشزد شده بود، اما تاکنون اقدام جدی و برنامه‌ریزی مناسبی از سوی نهادهای مسئول در این زمینه صورت نگرفته و لازم است مجلس شورای اسلامی، در این خصوص نیز برنامه‌ریزی دقیقی را انجام دهد.