طغیان زبالهگردی تهدیدی برای سلامت شهر
سپهرغرب، گروه شهر - طاهره ترابیمهوش: به گفته مسؤولان، همدان بهعنوان پایتخت تاریخ و تمدن کشور از قابلیتها و ظرفیتهای فراوانی برای مقابله با فقر و بیکاری برخوردار است، اما متأسفانه در این شهر شاهد زبالهگردها و دورهگردهایی هستیم که برای تهیه یکلقمهنان در سطلهای زباله سرک میکشند.
کیسهای بر پشت، سنگینیاش را میشود احساس کرد، چنانکه توان راست نگهداشتن کمر را از او گرفتهاست. گویی امروز کاسبی خوب بوده، گاه برای رفع خستگی میایستد، اما بلافاصله به گشتن در زبالهها ادامه میدهد تا آنچه به دنبالش است را بیابد. پلاستیکها را در یک کیسه و کارتنها را در کیسهای دیگر میگذارد. پاهای سیاه ترکخورده او دیگر رمق راه رفتن ندارد گویی مسافت زیادی را پیمودهاست.
گوشهای دیگر از شهر، پیرمردی را میبینم که به نظر معتاد میرسد، او نیز در اطراف یکی از سطلهای زباله پرسه میزند انگار چیزی که به دنبالش است را پیدا نکرده و با خستگی که در چهره دارد راهش را ادامه میدهد.
این داستان تلخ این روزهای زبالهگردهایی است که روزی خود را در میان زبالههای دیگران جستوجو میکنند. واقعهای دردناک اما ممکن که متأسفانه به یک معضل اجتماعی تبدیلشده و روزبهروز نیز در حال افزایش است، چنانکه این روزها با توجه به شرایط بد اقتصادی، حضور زنان و حتی مردان جوان نیز بیش از گذشته به چشم میخورد؛ که بیشک این معضل دارای عوامل زمینهای بسیاری ازجمله اعتیاد، بیکاری، فقر مطلق، مشکلات خانوادگی و مانند آن است.
مردی حدود 45 ساله در اواسط خیابان پاستور و درست در ابتدای کوچه شهید عزیزیان که یکی از سطلهای زباله قرار دارد در حال جستوجو در بین زبالهها بود. از او در مورد خودش و علت کارش پرسیدم و او در پاسخ، گفت: خانوادهای 6 نفره دارم که با توجه به شرایط اقتصادی موجود، قادر به تأمین مخارج زندگی نیستم.
او که خود را حسن معرفی کرد، ادامه داد: صبح قبل از طلوع آفتاب از خانه خارج میشوم و نیمهشب به خانه بازمیگردم، حتی گاهی پیش میآید که تا پاسی از شب را نیز در خیابانها پرسه میزنم چراکه گاهی سطلهای زباله تا ساعت دو بعد از نصف شب هنوز مملو از زباله هستند و میتوان در میان آن چیزهایی پیدا کرد.
این پدر خانواده در پاسخ به این سؤال که چرا زیر پوشش پیمانکاران شهرداری کار نمیکند، تصریح کرد: متأسفانه پیمانکاران عدالت در خرید ندارند و ضایعات را با کمترین قیمت به بهانه اینکه به شهرداری عوارض پرداخت میکنند از ما میخرند.
وی با تأکید بر اینکه ترجیح میدهد بهصورت شخصی و خارج از تعهد به پیمانکاران کار کند، ابراز کرد: در صورت وارد شدن به ساختار پیمانکاری، متعهد میشوی تنها در یکی از مناطق چهارگانه کار کنی که درنتیجه دخلوخرجت با توجه به گرانیها باهم نمیخواند.
حسن آقا با اشاره به اینکه به دلیل داشتن فرزند دانشآموز هرروز به یک بهانه باید به مدرسه پول پرداخت کند و یا اینکه چیزی را برای دخترش بخرد، افزود: درصورتیکه زیر پوشش پیمانکار شهرداری کار کنم مجبورم ضایعات را از درب منازل بخرم و در قبال آن هزینه پرداخت کنم حالآنکه معلوم نیست پیمانکار در خرید این ضایعات از من عدالت را در قیمت رعایت کند یا خیر.
یکی دیگر از زبالهگردها که متأسفانه به نظر معتاد نیز میآمد و ازقضا او را هرروز سر ظهر میتوان حوالی میدان در حال جمعآوری کارتن از زبالهدانیهای پیادهراه بوعلی دید، عنوان کرد: خواهر من صحبتی ندارم.
از او پرسیدم چرا به این کار مشغول است و در پاسخ، عنوان کرد: آنچه عیان است چه حاجت به بیان است؛ خب خانم درآمدم از این راه تأمین میشود.
یکی از شهروندان همدانی که شاهد گفتوگوی من با آن فرد بود در رابطه با معضل زبالهگردی، گفت: نبود مراکز کنترلی در سطح شهر باعث افزایش چشمگیر این افراد شده، چراکه در حال حاضر معتادان برای تأمین موادمخدر موردنیاز خود روزانه بین 15 تا 40 هزار تومان باید هزینه کنند و برای این امر باید درآمد داشته باشد. این افراد معمولاً شغلی ندارند و از سوی دیگر خانوادهها نیز از پذیرش این افراد امتناع میکنند؛ بنابراین به سرقت، زبالهگردی و اموری مشابه آن روی میآورند.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه بیشتر افراد زبالهگرد، معتاد هستند، ضروری است دستگاههای دستاندرکار ازجمله بهزیستی، مراکز درمانی و شهرداریها برای بهبود شرایط و جمعآوری این افراد چارهاندیشی کنند.
این شهروند ادامه داد: علاوه بر مشکل زبالهگردی تاکنون چند مرتبه درب فلزی فاضلاب کوچه ما را سرقت کردهاند که این امر مشکلات زیادی را به وجود آوردهاست.
یکی از ساکنان محله جولان نیز با بیان اینکه از عواقب و خطرات زبالهگردی که باعث پراکنده شدن زبالهها میشود، در معرض خطر قرار دادن بهداشت محیط و گسترش بیماریها برای شهروندان است، اذعان کرد: شهروندان زبالههای خود را در کیسههای مخصوص جمعآوری و برای انتقال توسط مأموران شهرداری به داخل زبالهدان میاندازند، اما زبالهگردها تمامی زبالهها را از داخل کیسه به اطراف زبالهدان پراکنده کرده و محیط را زشت و غیربهداشتی و زحمات زیادی برای پاکبانان ایجاد میکنند.
این بانوی همدانی با تأکید بر اینکه هرروز چندین بار زبالهدانیهای واقع در بلوار تألهی و کوچهپسکوچههای آن، توسط معتادان و زبالهگردها وارسی میشود، ابراز کرد: پراکنده شدن زبالهها خطرات زیادی برای کودکانی که در کوچه و محله به بازی مشغول هستند ایجاد میکند و موجب جمع شدن حشرات و حیوانات و از طرفی هم انتشار بوی نامطبوع میشود.
این شهروند همدانی با بیان اینکه هر شهروندی از دیدن این صحنهها که زن ومردجوان در سطلهای زباله سرک میکشند و حتی گاهی تا کمر داخل سطل خم شدند متأسف میشود، اظهار کرد: به همین سبب و برای جلوگیری از گسترش بیماریها و حل مشکل معیشتی این قبیل افراد، مسؤولان امور شهری باید چارهاندیشی کنند.
از طرفی با کمی تأمل در قوانین شهرداری میتوان دریافت که بر اساس ماده 16 قانون مدیریت پسماند، نگهداری، مخلوط کردن، جمعآوری، حملونقل، خریدوفروش و دفع و صدور پسماندها خارج از چارچوب مقررات قانون جرم است و افراد متخلف به حکم مراجع قضایی به جزای نقدی محکوم خواهند شد.
از سوی دیگر علاوه بر معضلاتی که زبالهگردی برای سلامت شهروندان و مدیریت شهری ایجاد میکند، پاره شدن کیسههای زباله کنار خیابان یا کوچه و رفتوآمد این افراد با گونیهای زباله، مشکلاتی برای محیطزیست و سیمای شهری ایجاد کردهاست حالآنکه تفکیک و مدیریت پسماند بهطور مستقیم بر عهده شهرداریهاست؛ گامی که تاکنون سست برداشتهشده و بنا به گفته مسؤولان سازمان حفاظت محیطزیست کشور، اکنون مدیریت پسماند در کشور ناکارآمد است و شهرداریها تابهحال آنگونه که باید موفق عملنکردهاند! پس با توجه به گسترش روزافزون این معضل در سطح شهر همدان بر آن شدیم تا با مدیرکل اسبق خدمات شهری شهرداری تهران گفتوگویی را داشته باشیم که در ادامه میخوانید:
محسن صادقیان با بیان اینکه در مدیریت شهری دو وظیفه اصلی قابلیت احصا پیدا میکند، گفت: نگهداری و توسعه شهر مهمترین وظیفه مدیریت شهری است.
وی تصریح کرد: حالآنکه در حوزه نگهداری از شهر، نظافت و پاکیزه سازی رکن اصلی است که در این بخش مدیریت پسماند مکلف به اجرای این وظیفه ذاتی است.
مدیرکل اسبق خدمات شهری شهرداری تهران با بیان اینکه مدیریت پسماند نیز خود به چند زیرشاخه تقسیم میشود، اذعان کرد: در نخستین گام، کاهش تولید زباله از وظایف تعریف شده برای این مدیریت بوده که در مکان قابلتصور است بهعنوان مثال در مزارع و مراکز تولید محصولات و یا در آشپزخانهها.
صادقیان با اشاره به اینکه دومین گام در مدیریت پسماند، تفکیک زباله از مبدأ است، افزود: این مهم میتواند در جمعآوری زباله که درواقع گام بعدی از مدیریت پسماند است مؤثر واقع شود.
این عضو سابق شورای شهر همدان با بیان اینکه این فعالیت سالهاست در کشورهای مختلف دنیا در حال اجرا است، عنوان کرد: البته در ایران نیز در بسیاری از شهرها این مهم تحقق یافتهاست.
وی با تأکید بر اینکه دفع صحیح زباله درگرو تفکیک آن از مبدأ است، ابراز کرد: جداسازی زبالههای خشک از تر چند مزیت خاص را به دنبال خواهد داشت؛ نخست اینکه زباله تر قابلیت بازیافت و تبدیلشدن به کمپوست و گرانول باکیفیت را داراست حالآنکه اگر آلوده به زباله خشک باشد این مزیت را دیگر نخواهد داشت و قابلیت دفع ندارد و مجبور به دفن آن خواهیم بود.
صادقیان در ادامه با تأکید بر اینکه در این مسیر، آموزش و فرهنگسازی مردم و شهروندان نقش اصلی را ایفا میکند، خاطرنشان کرد: در اختیار گذاشتن سطلهای زباله مخصوص تر و خشک در درب منازل و نیز جلب اعتماد شهروندان از طریق خدماترسانی بهموقع میتواند راهگشا باشد.
وی با اشاره به محاسن فراوان تفکیک زباله تر و خشک از مبدأ، ادامه داد: با این اقدام، حجم تولید زباله بهمراتب کاهش مییابد، درنتیجه هزینه جمعآوری زباله را میتوان در طرحها و پروژههای عمرانی شهر به کار بست.
این کارشناس مدیریت شهری با بیان اینکه زبالههای خشک تفکیکشده نیز قابل بازیافت دارد، تصریح کرد: درواقع این کار میتواند منبعی برای تولید مواد اولیه باشد.
صادقیان با بیان اینکه چند سال پیش توسط شهرداری همدان در سایت زباله چند دستگاه جداکننده نصب شد، اذعان کرد: از این طریق زبالههای خشک از تر جدا میشد و زبالههای تر از طریق هوادهی به کمپوست تبدیل میشد، اما متأسفانه کمپوست تولیدشده به دلیل دارا بودن آلودگیها مشتری نداشت.
وی افزود: قرار بود این سیستمها بهروزتر و کاملتر شوند و حتی کشورهایی نیز خواهان سرمایهگذاری در این بخش بودند تا با تجهیز سایت زباله از پسماندهای موجود انرژیهای پاک تولید کنند.
صادقیان در پاسخ به این سؤال که آیا نوع زبالهدانها به دلیل امکان دسترسی میتواند در کاهش تعداد زبالهگردها مؤثر واقع شود، ابراز کرد: زباله برداری یا همان زبالهگردی فینفسه کار بدی نیست چراکه در کاهش زباله مؤثر است؛ تجربه چندین ساله بنده در حوزه خدمات شهری مرا به این نتیجه رسانده که این افراد را نمیتوان حذف کرد زیرا برخی از این افراد بهنوعی درآمد و امرارمعاششان از این مسیر محقق میشود، اما نکته اینجاست که در این مسئله پای ساماندهی و مدیریت این مقوله است که لنگ میزند.
این عضو سابق شورای شهر همدان گفت: شهرداری میتواند در قراردادهایی که با پیمانکاران در خصوص جمعآوری ضایعات خشک میبندد پیمانکاران را مکلف به بهرهمندی از ظرفیت این افراد در ساختاری مشخص کند.
وی با تأکید بر آموزش و مشارکت شهروندان در مقوله بازیافت از مبدأ که درواقع رهاورد آن کاهش معضلاتی همچون زبالهگردی است، عناون کرد: استفاده از رسانههای گروهی محلی مانند رادیو و تلویزیون، آموزش چهره به چهره با استفاده از نیروهای آموزشدیده در طول مدت فعالیتها، استفاده از برچسبهای اطلاعرسانی بر روی آیفون یا درب منـازل جهـت در جریـان قرار گـرفتن شـهروندان از روز و زمان جمعآوری، استفاده از جراید محلی جهت اطلاعرسانی، تهیه بروشور و کاتالوگ تبلیغاتی، بهرهمندی از خودروهای طرح تفکیک و شعارنویسی بر روی آنها، برگزاری جشنهای دورهای بازیافت و شرکت شهروندان فعال در طرح و انجام قرعهکشی، راهاندازی اتوبوس بازیافت و مراجعه آن به مجتمعهای آپارتمانی، مهدکودکها و پارکها، برگزاری ایستگاه گردشگری در مبادی ورودی و خروجی شهر و توزیع بروشور و مشارکت شهروندان و تعهدی که از این رهگذر حاصل میشود، میتواند در مرتفع کردن این معضل اجتماعی مؤثر واقع شود.
صادقیان با تأکید بر اینکه در مدیریت پسماندها گوش فرادادن به مطالبه مردم و عمل به آن درروند تهیه و بررسی برنامهها اندک بهـایی اسـت کـه مسؤولان محلی بهمنظور تضمین اجرای برنامههای توسعه شهری میپردازند، اضافه کرد: تهیه طرح جهت توسعه میبایست بر اساس امکانات واقعی جامعه باشد تا میزان تحققپذیری آن افزایش یابد.
مدیرکل اسبق خدمات شهری شهرداری تهران خاطرنشان کرد: به نظر بنده اصولاً وجود زبالهدان در سطح شهر به این میزان و فراوانی لازم نیست، بلکه با تفکیک زباله از مبدأ میتوان هم به اقتصاد شهر، هم به نظافت آن و هم پیشگیری از آسیبهای اجتماعی کمک کرد.
