تأملبرانگیزی فرایند انتخاب اعضای شورای اجتماعی محلات همدان
سپهرغرب، گروه شهر - طاهره ترابیمهوش: باتوجه به اینکه شهرداری یک نهاد عمومی بوده که هدف اصلی آن اداره امور شهری به نحوی است که ساکنان آن بتوانند بر اساس معیارهای موردقبول، زندگی مناسبی را در آن تجربه کنند، بنابراین حجم گسترده تعاملات شهرداری چالشهای پرشماری در رابطه با شهرداری و شهروندان به وجود میآورد. از طرفی تعداد زیادی از شهروندان، شهرداری را مسؤول کاستیهای موجود در شهر میدانند و از سوی دیگر بسیاری از مدیران شهری، همکاری نکردن شهروندان را زمینهساز گسترش نارساییها در ارائه خدمات میپندارند.
بیشک اداره کلانشهرهایی همچون همدان با جمعیتی نزدیک به 670 هزار نفر در لایههای مختلف مردمی، بدون مشارکت و همکاری شهروندان دشوار خواهد بود، پس به نظر میرسد با استفاده از مشارکت و حضور فعال مردم در عرصه مدیریت شهری میتوان نیروی نظارتی مجموعههای شهرداری را تا حد قابل قبولی ارتقا داد، چراکه امروزه برای حل مشکلات شهرنشینی، رسیدن به توسعه اجتماعات محلهای با تأکید بر پایداری شهری با رویکردی مردممحور در مدیریت شهری جایگاه ویژهای یافتهاست.
نمود چنین تفکری، اجرای طرح شوراهای اجتماعی محلات شهر همدان است که طی سال جاری در قالب 86 محله مدنظر است. با توجه به تازگی این طرح در کلانشهر همدان و قدمت کم این موضوع، مشارکتهای محلی در مدیریت شهری معاصر ایران، ضرورت ارزیابی سازوکار این اجتماعات شامل شرح وظایف و حیطه اختیارات، تعداد و نحوه انتخاب اعضا، ویژگیها و شاخصههای اعضا، کمیت و کیفیت برگزاری جلسات و غیره از دیدگاه مردم و مسؤولان ضروری به نظر میرسد.
بااینوجود از ده روز پیش در اقدامی جالب، تنی چند از اعضای شورای اسلامی شهر، شهردار همدان، مدیریت شهرداری مناطق چهارگانه و همچنین تعدادی از معاونان شهردار با حضور در چهار محله (کوی کوثر، جولان، مدرس و محمدیه) از 86 محله شهر همدان، این محلات را بهعنوان آزمونه شکلگیری شورای اجتماعی محلات انتخاب کردهاند. این در حالی است که بخش اعظمی از اهالی این محلات از این مسئله و حتی در خود مفهوم شورای اجتماعی محلات دچار تناقض و سردرگمی هستند.
یکی از این موارد، شامگاه پنجشنبه گذشته به مناسبت جشن چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب در کوی کوثر و با حضور شهردار همدان، اعضای شورای اسلامی شهر، جانشین فرمانده سپاه انصارالحسین (ع) همدان، مدیر منطقه چهار شهرداری همدان و تعدادی از افراد که خود را معتمدان همیشگی محلهها میدانند، برگزار شد. در این مراسم حمید بادامینجات، نایبرئیس شورای اسلامی شهر همدان با اشاره به تشکیل شورای اجتماعی در محله کوثر، عنوان کرد: در مرحله نخست قرار است در چهار محله همدان، شورای اجتماعی محله تشکیل شود که در منطقه چهار کوی کوثر موردتوجه قرار گرفت، حالآنکه این محله جزء محلات توانمندسازی نیز محسوب میشود.
وی اضافه کرد: شورای اجتماعی محله مقدمهای برای مشارکت مردم و خدمترسانی بهتر است.
علی فتحی، رئیس کمیسیون خدمات شهری، حملونقل و ترافیک و محیطزیست شورای اسلامی شهر همدان نیز با تأکید بر اینکه در شورای اسلامی شهر همدان همه به فکر خدمترسانی به مردم هستند، گفت: یکی از اهداف ما توانمندسازی، ساماندهی و پیشرفت مناطق و محلات کمبرخوردار همدان است.
نکته قابلتأمل اینکه طبق شنیدهها شرکتکنندگان در این مراسم اغلب اهالی کوی کوثر نبودند، بلکه بیشتر از کوی فرهنگیان، محله اسلامشهر و حصار امام در این مراسم شرکت داشتند! از طرفی ازآنجاییکه نحوه اطلاعرسانیها تنها به یک و یا دو برنوشته آنهم با محتوای فراخوان برای برگزاری جشن انقلاب در محل سالن ورزشی امام خمینی (ره) محدود بود، کمتر کسی از اهالی نسبت به مضمون اصلی این مراسم یعنی فراخوان برای تشکیل شورای اجتماعی محله آگاهی داشت و درنهایت اینکه در این مراسم گویا مدیران شهری از معتمدان محلی و متقابلاً این افراد نیز از شهردار تقدیر کردند که این امر خود نارضایتی بخش اعظمی از اهالی را به دنبال داشت بنابراین با توجه به اهمیت موضوع بر آن شدیم تا در این خصوص با تنی چند از اهالی کوی کوثر گفتوگویی را ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
کدخدا منشی حکمفرماست
یکی از فعالان اجتماعی محله کوی کوثر با اشاره به اینکه بنده بههیچعنوان در خصوص برگزاری و یا موضوع جلسه پنجشنبه شب اطلاعی نداشتم، در پاسخ به این سؤال که این محله دارای معتمد محل است یا خیر، گفت: این محله دارای کدخداست و بهصورت کدخدا منشی اداره میشود.
حمید کسائیان افزود: شنیدهام که شورای اسلامی شهر نیز که در این مراسم حاضر بوده از همین کدخدا خواسته که چندنفری را معرفی کند تا از بین آنها شورای محله انتخاب شود.
وی با بیان اینکه این نوع انتخاب بههیچوجه قابل قبول نیست، اذعان کرد: مگر اعضای شورای اسلامی شهر با رأی مستقیم مردم انتخاب نمیشوند و حتی خود این افراد اعتقاد ندارند که انتخاب افراد بهصورت غیرمستقیم، نوعی دیکتاتوری است، پس چگونه به این روش شورای اجتماعی محلات را انتخاب میکنند.
این فعال اجتماعی تصریح کرد: جالبتر اینکه در این مراسم اعضای شورا و شهرداری به همین کدخدا هدیه هم دادهاند و او نیز از آنها تقدیر کردهاست.
کسائیان با بیان اینکه اینگونه برخوردها نشانگر آن است که تغییر ساختار نخواهیم داشت، بلکه افراد و کدخداها همچنان با یک عنوان جدید در محله کدخدایی خواهند کرد، افزود: تنها فرق این مراسم دادن شام بود.
وی با اشاره به اینکه اگر شورا و شهرداری به دنبال جلب مشارکت است باید در این فرایند نمایندگانی از عموم مردم حاضر باشند، اظهار کرد: وگرنه دیگر چه نیازی است که عنوانها را تغییر دهند؟ همچون چهل سال گذشته بنشیند پشت میزهایشان و حاج علی ویسیها و دیگر کدخدایان را حمایت کنند.
این فعال اجتماعی با اشاره به اینکه تنها مزیت این مراسم این بوده که در محل ورزشگاه برگزار شده چراکه در مسجد محل فقط یک قشر خاص و بهواقع یکبیستم جمعیت محل حاضر میشوند، اذعان کرد: برخلاف ایجاد فضا، اما متأسفانه شورا و شهرداری همان روند گذشته را پیگیری میکند.
کسائیان با بیان اینکه بنده 40 سال است که در این محل ساکن هستم اما طی این مدت با فضای کدخدا منشی که وجود داشته شاهد بهبود و یا ارتقای وضعیت محله نبودم، گفت: برای نمونه ما از طریق مکاتبه با استانداری و شورای شهر خواهان ایجاد سرعتگیر در ورودی بلوار سید جمالالدین شدیم اما طبق معمول، کدخدای محله ما را خطاب قرار داد که شما چه کاریه محل هستید؟ من بزرگ محل بوده و هر مشکلی باید از طریق من پیگیری شود.
وی با اشاره به اینکه کدخدای محله بدون دریافت کمک مالی برای مسجد اجازه حضور هیچ مسؤولی را در محل نمیدهد و درواقع حضور بدون کمک مالی مسؤولان، مصداقی از ضربالمثل بیمایه فطیر است خواهد بود، اذعان کرد: مشکل محله ما تنها تکمیل مسجد و اضافه کردن به طبقات آن نیست.
کسائیان با تأکید بر اینکه ازنظر بنده کدخدای محله معتمد محل نیست بلکه معتمد خود است، عنوان کرد: از اعضای جدید شورا اسلامی که منش اصلاحطلبان را دنبال میکنند انتظار میرفت همانطور که شعار میدانند در فضای جلب مشارکت مردمی بهصورت واقعی ورود کنند.
از این انتخاب بیاطلاعم
اکبر رمش که از قدیمیهای محله کوی کوثر محسوب میشود و پدر وی سالیان سال از کاسبان خوشنام این محله بوده و همچنان پیشه وی را ادامه میدهد از برگزاری چنین جلسهای اظهار بیاطلاعی کرد و گفت: اطلاعی از برگزاری چنین جلسهای با این مضمون نداشتم.
وی با انتقاد از نوع اطلاعرسانی، تبیین کرد: آزمونه بودن محله کوی کوثر برای شکلگیری شورای اجتماعی محلات را از زبان شما شنیدم.
علی عباسی دیگر فعال اجتماعی محل، جزء معدود افرادی است که جریانهای اجتماعی را بهصورت روزانه از طریق رسانهها بهخصوص رسانههای مکتوب دنبال میکند، وی نیز با بیان اینکه دو روز قبل از برگزاری مراسم پسری نوجوان دو عدد بروشور را داخل مغازهام انداخت و رفت، اظهار کرد: با مطالعه آنها متوجه شدم که قرار است برای محله شورا انتخاب کنند.
وی ادامه داد: ازآنجاییکه سکونت افراد یکی از ملاکهای موردتوجه در انتخاب بود بنده برای حضور در جلسه احساس وظیفه نکردم زیرا دیگر در این محله ساکن نیستم.
ایده مناسبی است اما باید فرایند انتخاب افراد اصولی باشد
عباسی با اشاره به اینکه اجرای طرح شورای اجتماعی محلات فینفسه ایده مناسبی است، تأکید کرد: لازمه تأثیرگذاری این مشارکت مردمی فرصت دادن به جوانان و افراد خوشفکر است؛ اگر قرار باشد همچنان از افراد مدعی معتمد محله در این فرایند استفاده شود دیگر شاهد تغییری در شرایط محلات نخواهیم بود.
آقای اسلامی دیگر ساکن محله نیز از فرایند انتخاب افراد انتقاد کرد و ادامه داد: اگر قرار است انتخاباتی صورت پذیرد باید از طریق مشارکت و جلب نظر اهالی و در معرض دید مردم باشد، وگرنه نمیتوان به نمایندگان شورای شهر در محلات که خود نسبت به تأیید آنها اقدام کردهاند امیدوار بود.
منوچهر همتی که درست چند قدم پایینتر از سالن ورزشی امام خمینی (ره) سوپرمارکت دارد نیز از برگزاری چنین مراسمی اظهار بیاطلاعی کرد و افزود: پنجشنبه شب از اهالی که برای خرید به مغازه مراجعه کرده بودند شنیدم که شهردار قرار است برای جشن انقلاب در سالن ورزشی حاضر شود.
از زمانی که به دنیا آمدهام حاج علی ویسی را بهعنوان معتمد محل معرفی کردهاند
وی که تحصیلکرده رشته حقوق است، ابراز کرد: از زمانی که به دنیا آمدهام شیخ علی ویسی را بهعنوان معتمد محل میشناسم و طی این سالها تغییری را در محله احساس نکردهام، اعضای شورا مطمئن باشند با این روش کاری از پیش نخواهند برد.
یکی دیگر از اهالی که شنونده گفتوگوی ما بود نیز با تأیید سخنان وی، عنوان کرد: طی بیست سال سکونتم در محله شاهد پیشبرد و یا حل مشکل اهالی از طریق مطرحشدن مسئله به وسیله معتمد محله نبودم، اگر هم اتفاقی افتاده مردم خود پیگیر شدهاند.
احمد اسلامی با تأکید بر اینکه اینگونه معتمدان منافع خود را از طریق نفوذی که در شهرداری دارند دنبال میکنند، خاطرنشان کرد: اگر کوچهای طی 20 سال گذشته آسفالت شده با مشارکت و هزینه مردم بوده، درحالیکه توان مالی اهالی در اینگونه مناطق ضعیف است.
سعید حسینی یکی دیگر از کسبه محله نیز از برگزاری چنین جلسهای در سالن ورزشی محله اظهار بیاطلاعی کرد و گفت: اصل کار ستودنی است اما نمیتوان با عدم اطلاعرسانی درست، انتظار مشارکت از سوی مردم داشت.
وی با بیشمار خواندن مشکلات محله کوی کوثر، اظهار کرد: سالها است که مردم این محله با بوی تعفن رودخانه زندگی میکنند اما هنوز پوشش آن تکمیلنشده و یا اینکه تاکسیها طی روز فقط دو ساعت صبح و دو ساعت عصر فعالاند و در ساعت دیگر روز خبری از آنها نیست.
حسینی با تأکید بر اینکه این مشکلات باید از سوی شهرداری موردتوجه قرار گیرد، اذعان کرد: گرچه نمیتوان منکر خدماتی همچون گرفتن سهمیه گوشت و برنج برای اهالی بیبضاعت از طریق آقای ویسی شد اما مشکلات محله تنها این قبیل مسائل نیست.
ملاک خاصی برای انتخاب محلههای آزمونه نداشتیم
در ادامه برای دریافت پاسخ چرایی انتخاب این محلات گفتوگویی را با سید مسعود عسگریان، رئیس کمیسیون نظارت حقوقی و امور اداری شورای اسلامی شهر همدان ترتیب دادیم که در ادامه میخوانید:
رئیس کمیسیون نظارت حقوقی و امور اداری شورای اسلامی شهر همدان با اشاره به اینکه ملاک خاصی برای انتخاب این محلات مدنظر نبود، اظهار کرد: بالاخره باید از یک جایی کار را آغاز میکردیم.
سید مسعود عسگریان افزود: اگر محلات دیگری هم انتخاب میشدند شاید بازهم اماواگرهایی برای این انتخابها وجود داشت.
وی با بیان اینکه این محلات بهعنوان آزمونه نقطه آغاز طرح هستند و قرار است این طرح در کل سطح شهر و به تعبیری در 86 محله اجرایی شود، اذعان کرد: در هریک از این محلات، شورای اجتماعی محلات شکل خواهد گرفت تا از این بستر بتوانیم جهت همفکری و پیشبرد اهداف مدیریت شهری به بهترین نحو استفاده کنیم.
عسگریان با بیان اینکه از این طریق فعالان اجتماعی تأثیرگذار در محلات در سازندگی هرچه بهتر شهر سهیم خواهند شد، ابراز کرد: بدین ترتیب این محلات در چهار منطقه شهری همدان بهصورت آزمونه انتخاب شدند.
وی ادامه داد: بر این اساس مردم بهعنوان بهرهبرداران نهایی طرحهای اجرایی مدیریت شهری میتوانند در قالب نشستهای محلی نظرات خود را ارائه کرده و بر مبنای آن کارشناسان ما در مدیریت شهری با لحاظ کردن این نظرات، مفاهیم پروژهها را در قالب مقررات و ضوابطی که باید اجرایی کنند مدنظر قرار دهند.
هیئت نظارت متشکل از بازرسی و حراست شهرداری است
در ادامه در خصوص چگونگی پایش افراد برای عضویت در شورای اجتماعی محلات، گفتوگویی با روحالله وجدیهویدا بهعنوان مسؤول دبیرخانه شورای اجتماعی محلات ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
مسؤول دبیرخانه شورای اجتماعی محلات با اشاره به اینکه برای احراز صلاحیت این افراد در جنبههای مختلف دو شاخص عمومی و اختصاصی مطرح است که شرایط افراد بعد از ثبتنام توسط ناحیه شهرداری در محل، موردبررسی قرار میگیرد، اظهار کرد: بعد از تشکیل پروندههای اولیه موضوع سوءپیشینه افراد مورد رصد قرار میگیرد.
روحالله وجدیهویدا در پاسخ به این سؤال که ازنظر شما ناحیه شهرداری میتواند صلاحیت افراد را از جنبههای مختلف اخلاقی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی بررسی کند؟ زیرا در صورت وجود خلأ ممکن است این افراد با رسیدن به جایگاه شورای اجتماعی در موضوعات مختلف از فضای رانت استفاده کنند، اذعان کرد: منظور من از عنوان کردن ناحیه، خود ناحیه نیست بلکه ما دو هیئت اجرایی و نظارت داریم.
وی با اشاره به اینکه هیئت نظارت شامل بازرسی و حراست شهرداری است، خاطرنشان کرد: هیئت اجرایی نیز متشکل از دو نفر عضو هیئت راهبری است که از مدیران شهرداری خواهند بود.
وجدیهویدا با تأکید بر اینکه این افراد استخدام رسمی نخواهند شد بلکه ما به دنبال جلب مشارکت مردمی هستیم، پس به بررسی کلیات اکتفا میکنیم، اظهار کرد: به نظر بنده گرفتن سوءپیشینه و نظارتهای عنوانشده برای تشکیل شورای اجتماعی کفایت میکند.
معالوصف؛ گرچه شورای اجتماعی محلات با تفاسیر عنوانشده از سوی مدیران شهری میتواند در بهبود کیفیت زندگی شهروندان در محلات و نیز تصمیمسازیها در حوزه اولویتبندی پروژههای شهری مؤثر واقع شود اما نحوه انتخاب افراد برای حضور در این شورا با تفاسیر عنوانشده جای تأمل دارد زیرا فرایند فعلی بیشتر بیانگر حالت انتصاب است نه انتخاب! پس امید میرود با تجدیدنظر علمی در این فرایند بتوان از مشکلات پیش روی احتمالی جلوگیری کرد.
