نمایشگاه بینالمللی همدان و انبوهی از مشکلات
سپهرغرب، گروه شهر - عباس سریشی: وجود نمایشگاه از مؤلفههای توسعه و پیشرفت تلقی میشود مشروط به اینکه در فکر توسعه و تجهیز کمی و کیفی و رفع مشکلات آن نیز باشیم.در تعریف نمایشگاه، اینگونه عنوان میشود که مکانی است جهت به نمایش گذاردن دستاوردها، توانمندیها و پیشرفتهای یک منطقه یا کشور در زمینههای گوناگون، مضاف بر اینکه برگزاری نمایشگاه در جمیع موضوعات اعم از اقتصادی، علمی، پزشکی، صنعتی وغیره نیز میتواند موجبات افزایش و ارتقای سطح اطلاعات و دانش عمومی، علمی و فنی بازدیدکنندگان شود.
اما بنا بر شواهد و مستندات تاریخی و تا قبل از سال 1851 میلادی، نمایشگاههای مختلفی در گوشه و کنار جهان با عناوین و موضوعات مختلف برگزار شده که صدالبته در زمان خود نیز دارای ارزش و اعتبار بودهاند، اما بر اساس قرائن، نخستین نمایشگاه جهانی و به شکل امروزی در سال 1851 میلادی در محلی بنام کریستال پالاس در هاید پارک شهر لندن (پایتخت انگلستان) با عنوان نمایشگاه بینالمللی کالاهای ملل جهان برگزار شدهاست.
بنا بر نوشته مورخان، این رخداد خاص در زمان خود تا بدانجا مورد توجه عمومی قرار گرفت که ظاهراً جمعیتی بالغبر یک میلیون نفر از آن بازدید کردند و درعینحال این رخداد آنچنان تأثیری بر رقبای خود بجا گذاشت که باعث شد یک سال بعد آمریکاییها نیز در یک رویارویی و مصاف فرهنگی، نخستین نمایشگاه بینالمللی خود را در سال 1852 در نیویورک بر پا کنند.
هرچند بعدازاین تاریخ و طی سالهای متمادی، نمایشگاههای بسیاری در اقصا نقاط جهان و بهویژه کشورهای اروپایی با موضوعات مختلف بر پا شده و هرکدام نیز سعی در بهتر برگزار کردن نمایشگاههای خود نسبت به رقبا داشته و دارند، بااینحال طبیعی است که ساختار نمایشگاهها در دوران مختلف و بهواسطه شرایط حاکم بر زمان خود دستخوش تغییراتی شود که البته وجه اشتراک همه این رخدادهای جذاب و عامهپسند، تحولی است که از خود باقی گذاشته و غالباً منشأ اثرات بسیار مانا و مثبتی در رشد و توسعه صنایع، تجارت و علوم جوامع بشری شدهاست.
درواقع با توسعه جوامع، صنعت نمایشگاهی نیز با سرعت هرچه تمام در حال توسعه و تحول است و کشورهای بسیاری با استفاده از حداکثر ظرفیتهای داخلی خود وارد این عرصه شده و اقدام به برگزاری نمایشگاه کرده و میکنند، اما نکته مهم این است که توسعه و گسترش هر فعالیت و حرکت در این حوزه، ناخودآگاه باعث افزایش مطالبات فعالان و بینندگان در ابعاد مختلف میشود، پس ضرورت ایجاد تشکلها، تدوین اساسنامهها، تعریف استانداردها و درنهایت قواره بخشی مفهومی و محصولسازی منطبق با نیازهای روز بهمنظور توسعه بهتر و تدوین روشهای یکپارچه و استاندارد در برگزاری نمایشگاهها و ایجاد بسترهای رفاهی و خدماتی برای استفاده بازدیدکنندگان آن از اهمیت بیشتری برخوردار میشود.
موضوعی که باعث میشود بسیاری از برگزارکنندگان نمایشگاهها ضمن تشکیل تیمهای تخصصی با استفاده از نظارت کارشناسان و بهرهگیری از نظرسنجیهای علمی، قبل و بعد از برگزاری به دنبال بررسی و واکاوی موضوعات مرتبط با این رخدادها و متعاقب آن افزایش ضریب بهرهوری و خدمترسانی، ارتقای سطح کیفی و یا حذف و کاهش مشکلات و عوامل مخل موجود در روال کار باشند. موضوعی که متأسفانه در کشور ما با وجود رشد فزاینده صنعت نمایشگاهداری اما هنوز در حاشیههای بسیار دورتر از متن قرار دارد.
و اما برگزاری نمایشگاه در ایران
و اما همانند دیگر کشورهای دنیا، در ایران نیز از گذشتههای بسیار دور، برپایی بازارهای مکاره بر سر راه مسیرهای تردد کاروانهای تجاری و تشکیل بازارچههای محلی جهت تبادل کالا و خدمات، امری متداول بودهاست اما هیچکدام از آنها شکل و شمایل نمایشگاههای امروزی را نداشتهاند.
بر اساس مستندات تاریخی، نخستین حضور ایرانیان در نمایشگاه (البته در ساختار امروزی) به زمان صدارت میرزا تقیخان امیرکبیر برمیگردد که طی آن تعدادی از تجار ایرانی در سال 1230 هجری قمری در نمایشگاه کریستال پالاس لندن شرکت کردند؛ اما نخستین اقدام داخلی در برپایی نمایشگاه بینالمللی در کشور ما به سال 1337 در تهران بازمیگردد که در آن کشور ایتالیا برخی تولیدات صنعتی خود را به نمایش گذاشت.
البته بهمرورزمان و ضمن توسعه صنعت نمایشگاهداری، شرکت سهامی نمایشگاههای بینالمللی ایران نیز ایجاد و بعدها و از سال 1353 از وزارت امور اقتصاد و دارایی جدا و به وزارت بازرگانی ملحق شد که در ادامه با توجه به تغییر شیوههای برگزاری نمایشگاهها، نمایشگاه بینالمللی بازرگانی تهران نیز پس از برگزاری بیست و ششمین دوره خود در سال 1379 جای خود را به نمایشگاههای تخصصی داد و از آن سال تا به امروز نمایشگاههای تخصصی متعددی با عناوین خاص خود در ایران در حال برگزاری است.
لازم به ذکر است که دایر کردن نمایشگاه در ایران، صرفاً به تهران محدود نشد و بهمرورزمان در بیشتر مراکز استانها ابتدا تشکیلاتی به اسم نمایشگاه دائمی و بعدها نمایشگاه بینالمللی برپاشد بهنحویکه هماکنون تعدادی از آنها ازجمله در شهرهای اصفهان، تبریز، مشهد، اراک و غیره توانستهاند تا به دلیل مدیریت خوب و تلاش منطقهای در سایه جذب اعتبارات و توجه، در سطح جهانی نیز برای خود اسمورسم و جایگاهی را به دست آورند.
پیشتر نیز گفتیم که نمایشگاه نهتنها مکانی است جهت به منصه ظهور رساندن توانمندیها و پیشرفتهای اقتصادی، علمی، فرهنگی و غیره یک منطقه یا کشور در زمینههای گوناگون، بلکه برپایی آن بهصورت مستقیم و غیرمستقیم موجب افزایش اشتغال و بالا رفتن سطح اطلاعات و دانش عمومی، علمی و فنی بازدیدکنندگان نیز میشود.
درواقع وجود این رخدادها را میتوان یکی از مهمترین مؤلفهها و شاخصهای توسعهیافتگی در عصر حاضر عنوان کرد، بااینحال بیشک رسیدن به این اهداف نیازمند تأمین برخی پیشنیازها، بایستگیها و نیز الزامات پایه است که اگر به هر عنوان محقق نشود یا در مسیر اماواگر و شاید و باید قرارگرفته و یا برای توسعه و رفع نواقص و کمبودها، مبتلا به رویه امروز و فردا شویم نهتنها باعث میشود اینگونه رخدادها نتوانند به شکل مطلوب به نتیجه دلخواه و مورد نظر برگزارکنندگان و مردم برسد، بلکه این احتمال نیز وجود دارد که در یک بازخورد منفی موجب پسرفت یا حتی کاهش اعتماد عمومی و یا علاقه به ادامه برگزاری آنها شود.
نکته قابل توجه اینکه هرچند وجود نمایشگاه چه بهنام دائمی و یا بینالمللی میتواند بهعنوان یکی از جاذبهها و ویژگیهای بارز و شاخص برای یک استان یا شهر قلمداد شود اما باید به این مسئله نیز توجه کرد که صرف وجود یک نام، همهچیز نیست و باید دقت داشت که در وهله نخست این نمایشگاهها تا چه میزان به پیشرفت و اعتلای اقتصادی، فرهنگی و یا گردشگری یک استان، منطقه، شهر و یا غیره کمک میکند و در مرحله دوم اینکه ضمن توجه به مطالبات و نیازهای عمومی، چقدر در خصوص تنوعبخشی و خدماترسانی به غنای مفهومی و جاذبهسازی آن کمک کردهایم.
درواقع بررسی و توجه به نتایج و فرازوفرودها، بازخوردها، چالشها و ضعفهای هر دوره از برگزاری نمایشگاهها (صدالبته منطبق با محتوا و محصولات عرضهشده) میتواند ملاک بسیار موثق و مؤثری باشد تا ضمن ارزشگذاری واقعی به کار بتوانیم پیرامون چشماندازهای بعدی و یا بازده فعلی آنها سخن گفته و یا بهنقد بنشینیم.
نمایشگاه همدان در ترازوی نقد
و اما اکنون شهر همدان نیز قریب به دو دهه است که بهمانند بسیاری از مراکز استانها دارای ساختار و مکان تعریفشدهای برای برگزاری نمایشگاهها شده، گو اینکه طی این مدت شاهد برگزاری برنامههای مختلفی با موضوعات و عناوین گوناگون در آن بودهایم که بهنوبه خود قابلتقدیر و توجه است؛ بااینحال بدون تردید با گذشت مدتزمان مدیدی از ساخت این محل و متعاقباً توسعه شهر و افزایش جمعیت بازدیدکننده از آن که ناخواسته موجب بروز برخی موضوعات حاشیهای پررنگتر از متن شده، طبیعی است که این سؤال در اذهان بسیاری به وجود آمده باشد که آیا وقت آن نرسیده تا با توجه به مطالبات روز و لزوم توجه به توسعه این ساختار اقدام به بازخوانی سطح کمی و کیفی و نیز تطابق سنجی با مطالبات و بایستگیهای یک شهر جدید کنیم و در خصوص شرایط داخلی و پیرامونی آن به یک تحلیل و نقد دوباره بنشینیم.
البته نباید ازنظر دور داشت که نمایشگاه دائمی همدان نیز در این مدت بهمانند بسیاری از رقبایش در دیگر مراکز استانهای کشور توانسته با عملکرد خود نقش بسزا و قابلتقدیری در تبلور توانشها و ظرفیتهای استان داشته باشد و یا نسبت به ارتقای سطح فرهنگ عمومی و دانش تخصصی مردم، تلاشهای قابل قبولی را ارائه دهد، اما از این نکته نباید غافل بود که بیتوجهی به بایستگیهای توسعهمحور این مکان طی دو دهه گذشته و نیز توجه به نسبی بودن بسیاری از امور در جامعه ما، این مرکز نمایش دستاوردها و عرصه توانمندیها میتواند در برخی از مسائل حاشیهای خود بیشتر از یک نقطه قوت به نمایشگاهی از ضعفها و چالشها مبدل شود.
شاید مهمترین مصادیق این کمبود و کمتوجهی را بتوان در کاهش فضای نمایشگاهی و زیرساختهای رفاهی، خدماتی، بهداشتی، فضای سبز، پارکینگ و متعاقباً عدم توسعه فضای پیرامونی و غیره شاهد بود که دیگر نمیتواند آنگونه که بایدوشاید نسبت به تحقق مطالبات شهروندان اقدام کند. خُرده مطالبات و الزاماتی که اگر از هماکنون به فکر چارهاندیشی برای حل و رتقوفتق آن نباشیم قطعاً در کوتاهمدت باعث کاهش بازخوردها و جذابیتهای آن خواهد شد.
تنگنایی بهنام ترافیک بیمنطق
هرچند مجموعه همه مشکلات ریزودرشت منتصب به نمایشگاه دائمی همدان، موضوع کمبود فضا و لزوم جابجایی و افزایش محیط کاربردی آن در مکانی دیگر و صدالبته نزدیک به شهر و دسترسی عمومی، بسیار برجسته مینمایند اما با توجه به اظهارنظر برخی مدیران و کارشناسان مبنی بر هزینههای بسیار زیاد این امر و طولانی بودن روند این جابهجایی، پس باید به همین داشته کمِ موجود اکتفا کرد و به دنبال بهبود شرایط فعلی آن بود که در این میان شاید موضوع ترافیک دائمی در مسیرهای پیرامونی این نمایشگاه که بیشتر متأثر از فقدان پارکینگ مناسب آن است باعث شده نهفقط همشهریان بلکه هر تازهواردی ناخواسته با مشکلات آن دستبهگریبان بوده و سرخورده شود.
هرچند برای این مجموعه و از زمان آغاز به ساخت، پارکینگ کوچکی نیز تعریفشدهاست، اما متأسفانه به دلیل تکمیل ظرفیت آن در کوتاهمدت و عدم توجه به توسعه آن متناسب با افزایش مراجعهکنندگان، ناگزیر بسیاری از همشهریان و بازدیدکنندگان را وامیدارد تا خواسته و ناخواسته در هر محل معقول و نامعقولی نسبت به پارک خودرو اقدام کنند که همین امر به دلیل موقعیت پیرامونی نمایشگاه باعث میشود تا با وجود اجرای طرحهای ترافیکی در زمان برگزاری نمایشگاه، دائماً با موضوعی بهنام کندی حرکت و افزایش احتمال وقوع برخورد و تصادف در این منطقه مواجه باشیم.
نکته اینجاست که این مکان جدا از قرار گرفتن در مسیر ورودی شهر همدان، دقیقاً در تقاطع چند شهرک و کوی مسکونی بزرگ مانند فرهنگیان، مدنی، امام خمینی (ره)، امام رضا (ع)، گلستان و غیره نیز قرارگرفته که در ساعات اوج ترافیک، مشکلات بسیار عدیدهای را برای ساکنان و نیز خودروهای گذری از شهر همدان ایجاد میکند.
هرچند در هنگام برگزاری رخدادهای نمایشی، پلیس راهور برای تسهیل در حرکت و جلوگیری از توقفهای بیمورد در این منطقه، تلاش مؤثری را در دستور کار قرار میدهد اما شکی نیست که تمامی این تلاشهای حداکثری تا زمان بهکار گرفتن راهکاری واقعی و کاربری برای برونرفت از این تنگنا کم اثر و بیرنگ خواهد بود.
مشکل اینجاست که حتی با این بهانهها نمیتوان کسی را از امتیاز استفاده از نمایشگاه، پارکینگ یا معابر محروم نمود، اما نباید فراموش کرد که اینگونه تساهل و تسامح مدیران ارشد استان و یا حتی بیتفاوتی مسؤولان این نمایشگاه به تبعات ناشی از این بینظمی، خود به غرفهای از بینظمی در خارج نمایشگاه مبدل شده که محصول آن چیزی نیست جز آشوب و نابسامانی در عبور و مرور، ترافیک، هرجومرج و یا قانونشکنی آشکار و البته فرقی نمیکند این موضوع ناشی از پارک خودرو برای دیدن نمایشگاه باشد یا توقف تاکسیها، ونها و اتوبوسها برای جابهجایی مسافر و یا صف ایجادشده برای زدن بنزین و گاز جایگاه موجود در جوار این مکان که آن نیز از منظر ایمنی حرفهای بسیاری برای گفتن دارد!
به اعتقاد بسیاری از همشهریان، در ایام بازدید و با افزایش حضور تعداد بازدیدکنندگان و متعاقباً تکمیل ظرفیت پارکینگ و حتی خیابانها و مسیرهای اطراف، رقابت برای کسب جای پارک به مدت طولانی باعث میشود تا نظم ترافیکی این مکان وارد شرایط بسیار کلافه کننده و بعضاً بحرانی شود که کام بسیاری را درنهایت تلخ میکند و حتی باعث میشود تا عطای دیدار از نمایشگاه را به لقایش ببخشند.
خدمات داخلی، از نبود تا کمبود...
و اما جدا از مصائب بیرونی نمایشگاه همدان ازجمله ترافیک، پارکینگ و کندی حرکت، قطعاً فقدان و کمبود زیرساختهای رفاهی، زیستی، بهداشتی و تفریحی مناسب و کافی برای بازدیدکنندگان نیز یکی دیگر از مهمترین مشکلات این مکان محسوب میشود که گویا هنوز پس از گذشت 20 سال کسی توجه چندانی بدان نکرده و همه داشتههای درونی آن مختص شده به چند چشمه سرویش بهداشتی و یک یا دو بوفه فروش اغذیه نهچندان دلچسب و دیگر هیچ.
البته این موارد در حالی است که مشکلات ناشی از نگرش اقتصادی صرف به نمایشگاه و بیتوجهی به بایستگیهای خدماتی و رفاهی آن منجر به ابراز گزارشهای متعددی از نارضایتی و ناخرسندی مخاطبان شده چراکه ساختار این نمایشگاه فارغ از هرگونه مفهومسازی و توجه به موضوعات رفاهی، فرهنگی، دینی و خدماتی صرفاً در قالب یک سازه خشک و بیروح و فارغ از توجه به نیازهای انسانی و با تمرکز استفاده حداکثری برای غرفه سازی، به یک حصار درهمپیچیده بیشتر شبیه است تا نمایشگاه.
از منظر بازدیدکنندگان طی نیمه دوم سال جاری عمده مشکلات وارده بر این فضا مشتمل بر موضوعاتی از قبیل؛
- عدم وجود اماکنی برای استراحت، خریدتغذیه و تفریح در ارتباط با نمایشگاه؛ و صدالبته متناسب با سن و جنسیت بازدیدکنندگان.
- عدم توجه کافی به نحوه حرکت بازدیدکنندگان و تعریف نامطلوب فضای ترددی و ارتباطی.
- عدم ارتباط با طبیعت و فقدان فضای سبز و نیز عدم توجه به نور و تهویه طبیعی مناسب.
- فقدان سرویسهای بهداشتی متناسب با نیاز و فرهنگ بازدیدکنندگان و یا توجه به نظافت آنها.
- فقدان زیرساختهای فرهنگی و دینی متناسب با جمعیت بازدیدکننده.
- فقدان زیرساختهای فرهنگی، رفاهی، خدماتی و یا تفریحی مختص کودکان و نوجوانان.
- فقدان سرویس ایاب و ذهاب ویژه و تعریفشده جهت بازدیدکنندگان و نابسامانی وضعیت مسافرکشهای شخصی در این منطقه.
- فقدان نظارت مؤثر و یا ناظر مشخص جهت برخورد با گرانفروشان.
و بیتوجهی به برخی شعائر دینی و یا عدم توجه به برخورد با هنجارشکنان (اعم از غرفه دار و بازدیدکننده) و موضوعاتی ازایندست که میطلبد در راستای ارتقای سطح کمی و کیفی عملکردها و جلوگیری از حاشیهسازیهای غیرمنصفانه بدانها توجه کرد و در مقام برطرف کردن آنها برآمد.