سپهرغرب، گروه شهر: کودکان ما آلودگی هوا را می‌شناسند، می‌دانند زباله چیست و از بازیافت مواد آگاهی دارند، آن‌ها متوجه خطرات ناشی از تغییر آب‌وهوا هستند. همه این‌ها یعنی صدمه به محیط زیست؛ اینکه ما چگونه رفتار کنیم و به کودکمان این رفتارها را بیاموزیم نکته اصلی علاقه در حفظ محیط زیست است.

     ایجاد علاقه در کودک

این روزها آشنایی با طبیعت به‌طور جدایی‌ناپذیری با آگاهی از تغییر آب‌وهوا و مشکلات زیست‌محیطی دیگر در ارتباط است. تغییر آب‌وهوا موضوعی نگران‌کننده و بحث‌برانگیز در میان بزرگ‌سالان است. این مشکلات وسیع، درکشان دشوار است و می‌توانند باعث بروز احساسات شدیدی مانند ترس، اضطراب، سرخوردگی، خشم و یأس شوند. علاقه‌مندی به محیط‌ زیست و حفاظت آن امری است که می‌بایست دانش‌آموزان در کودکی فراگیرند تا در ذهنشان نهادینه شود؛ لازمه این امر آگاهی دادن به آن‌ها درباره مسائل ساده ‌زیست‌محیطی است.

این موضوع در صورتی تحقق می‌یابد که آنان ببینند والدینشان نیز به محیط زندگی و جانداران علاقه‌مندند و در حفاظت آن می‌کوشند. از سوی دیگر، چنانچه پدر و مادرها الگوی رفتاری مناسبی برای فرزندشان نباشند و فقط توصیه و نصیحت کنند، دوگانگی در گفتار و رفتار، کودک را دچار تضاد خواهد کرد و اعتماد او را از والدینش سلب می‌کند؛ بنابراین الگوی مناسبی برای فرزندتان باشید.

     مشارکت در حفظ محیط زیست

هرگز فراموش نکنید که فرزند شما می‌تواند از دوران طفولیت، ناجی محیط زیست بودن را یاد بگیرد. تقریباً تمام کودکان روی زمین به خاک و آب و بازی کردن با این دو عنصر حیاتی علاقه‌مندند؛ این بسیار مهم است که بتوانیم چنین احساسات لطیف فرزندمان را تا بزرگ‌سالی حفظ کنیم. احساس بچه‌ها در مورد پرندگان و سایر حیوانات نیز صادق است. رفتارهای ساده بسیاری وجود دارند که علاوه بر ایجاد سرگرمی و نشاط باعث علاقه‌مندی کودکان به محیط زیست می‌شوند؛ مانند کاشت گیاهان در باغچه یا گلدان، کاشت درخت در فضای سبز عمومی و نام‌گذاری آن به نام فرزندتان، آبیاری گیاهان خانگی توسط کودکان، آموزش استفاده از وسایل برقی کم‌مصرف و از همه مهم‌تر، شرکت در امر بازیافت مواد؛ همه این موارد به کودک شما در ایجاد حس ارزشمندی و مشارکت در حفظ محیط ‌زیست کمک می‌کند.

     چه کنیم تا فرزندانمان به محیط‌ زیست علاقه‌مند شوند؟

برای فرزندتان کتاب‌‌هایی تهیه کنید که درباره زندگی جانوران باشد، او باید بداند تفاوت جانورانی که در آب زندگی می‌کنند با جانورانی که در خشکی هستند چیست؟ حیوانات خانگی را به او معرفی کنید و از فواید این جانداران با وی خود سخن بگویید. مطمئنم فرزند شما ماهی سفره هفت‌سین که به حتم هنوز زنده است و در تنگ بلور شنا می‌کند را بسیار دوست ‌دارد و ساعت‌های طولانی با او صحبت می‌کند. بهتر است همراه فرزندتان ماهی قرمز را به پارکی که استخر آبی در آن وجود دارد ببرید و ماهی را در آب رها کنید.

     بهترین زمان

بهترین زمان برای انتقال ارزش‌های محیط زیستی به کودکان زمانی است که کودک در یک موقعیت آموزشی قرار دارد؛ مثلاً هنگامی‌که با فرزند خود در پارک قدم می‌زنید و شاهد رفتار نامناسبی مانند انداختن زباله بر روی زمین می‌شوید، از فرزندتان بخواهید به این موضوع توجه کند و با گفت‌وگویی مناسب دلایل نادرست بودن این رفتار را توضیح دهید. این شیوه آموزشی را آموزش اتفاقی می‌نامند که بسیار اثربخش است.

زمانی که برای تفریح به پارک یا جنگل می‌روید سعی کنید از کپسول و وسایل دیگر استفاده کنید؛ اما اگر به هر دلیلی خواستید آتش روشن کنید چوب‌‌های خشک را برای افروختن انتخاب نمایید؛ همچنین سنگ گذاشتن دور آتش را به کودکتان بیاموزید.

لازم است از کودکی به فرزندتان بفهمانید که چقدر به محیط زیست احتیاج داریم و همه باید در حفظ آن بکوشیم. هنگامی‌که شاهد فعالیت‌های مفید فرزندتان در زمینه حفظ محیط زیست هستید به شیوه‌های کلامی و غیرکلامی او را تشویق کنید. تشویق، ضمن تقویت رفتار وی و احتمال استمرار آن، باعث ایجاد حس مثبت و ارزشمندی در فرزندتان می‌شود.

گاهی زمینه صحبت درباره محیط زیست را با فرزندتان فراهم کنید؛ در مواقعی که آن‌ها خودشان سر صحبت را با شما دراین‌باره باز می‌کنند از حرف‌هایشان استقبال کنید. با طرح پرسش‌هایی کمک کنید فرزندتان افکارش را روشن‌تر بیان کند. البته آن‌ها خیلی زود دچار این احساس می‌شوند که کاری از دستشان برای جهان ساخته نیست؛ شما می‌توانید آن‌ها را به دیدن چشم‌اندازی گسترده تشویق کنید و نمونه‌هایی از تلاش‌ها و موفقیت دیگران را برای آنان مثال بزنید.

شاید فرزندتان با ناراحتی تصاویر و یا اخبار مربوط به خودکشی نهنگ‌‌ها یا شکار جانوران زیبا را ببیند و از شما سؤالات زیادی دراین‌باره بپرسد. در چنین زمانی سعی کنید ابتدا او را آرام کرده و سپس با وی درباره انسان‌های شایسته‌ای صحبت کنید که با حیوانات مهربان بودند، بی‌شک داستان «ضامن آهو» می‎تواند نمونه بسیار خوبی برای این مواقع باشد.

آموزش کودکان درباره طبیعت نه‌تنها یک کار خوب بلکه امری حیاتی برای آینده فرزندانمان و جانداران است. یادتان باشد که شما الگویی شایسته برای فرزندتان هستید؛ پس طبیعت و محیط زیست را دوست بدارید و برای بقای آن تلاش کنید.

     نتیجه‌گیری

درنهایت تکرار می‌کنیم که کودکان به‌طور طبیعی کنجکاو و آماده آشنایی با طبیعت هستند. در جامعه‌ای که به‌طور روزافزون به‌سوی شهری شدن پیش می‌رود، باید برای کمک به فرزندانمان در ایجاد ارتباط با طبیعت و آشنایی با محیط زیست، آگاهانه فرصت‌هایی را ایجاد کنیم.

مرتضی عرفانیان