سپهرغرب، گروه خبر - طاهره ترابی‌مهوش: بافت‌های فرسوده شهری از یک‌سو دارای ریشه‌های سکونتی ارزشمند با غنای فرهنگی، اجتماعی و معماری بوده و از سوی دیگر به جهت فرسودگی شدید، نبود امکان خدمات‌رسانی سریع در مواقع بحران، وجود مشکلات اجتماعی، امنیتی و آسیب‌پذیری در برابر مخاطرات و نیز عدم تطابق با زندگی امروز شهری و شهرسازی مدرن دارای مشکلات رو بنایی و زیرساختی هستند.

این روزها در فضای مدیریت شهری بافت فرسوده به چالشی مهم و پرمخاطره در مدیریت فنی و مهندسی و برنامه‌ریزی عمرانی بدل شده که متأسفانه اقدامات اثرگذار در این حوزه نیز طی سال‌های اخیر کند بوده و درواقع مسئله بافت فرسوده و تعیین تکلیف ابنیه و سازه‌های غیر مستحکم، موضوعی چالش‎زا در کالبد شهرها است، البته در بسیاری موارد، طرح‌های تفضیلی شهرها نیز مسائل جدی و سؤال‌های بی‌پاسخی را در نوع و نحوه انسجام فضا‌ها، تأسیسات شهرها و عملکرد مناسب آن‌ها دارند. این در حالی است که یکی از اولویت‌های مهم کشور در حوزه پدافند غیرعامل، ایمن‌سازی داشته‌ها و سرمایه‌های مهم ازجمله سازه‌ها و تأسیسات شهری، تعریف شده‎است.

هم‌اکنون بسیاری از شهرهای کشور با مسئله‌ای به نام بافت‌های فرسوده مواجهند، این بافت‌ها اغلب در هسته مرکزی و کالبد قدیم شهری قرار دارند که به‌مرورزمان دچار فرسودگی و ناکارآمدی شده و یا در دوران معاصر بدون رعایت ضوابط و مقررات معماری و شهرسازی شکل‌گرفته و ازاین‌رو با مسائل فراوانی روبه‌رو شده و این مشکلات را به کل شهر نیز تسری می‌دهند.

بر این اساس، بافت‌های فرسوده به سه دسته بافت‌های با حمایت میراث فرهنگی، بافت‌های شهری (فاقد حمایت میراث فرهنگی) و بافت‌های حاشیه‌ای (سکونتگاه‌های غیررسمی) تقسیم‌بندی می‌شوند که دارای ویژگی‌هایی نظیر ناپایداری و نفوذناپذیری هستند و طبق سرفصل‌های عنوان‌شده، کوچه جراحان و محوطه پیرامونی این محله قدیمی در همدان در دسته‌بندی‌ فوق جزء بافت‌های با حمایت میراث فرهنگی قرار می‌گیرد. 

همین مسئله باعث شده تا سازمان میراث فرهنگی حساسیت بیشتری نسبت به نوسازی بافت فرسوده در کنار بافت‌های تاریخی داشته باشد. این حساسیت در برخی از مواقع باعث فریز شدن برنامه نوسازی بافت‌های فرسوده در محدوده‌های تاریخی شده درحالی‎که کوچه جراحان طی سال‌های اخیر با توجه به تجمع فعالیت عمده‌فروشان، در حوزه اقتصاد شهر از جایگاه خاصی برخوردار است.

وجود ساختمان‌های ناایمن و چهره زشت شهری در این منطقه بارها توسط شهروندان و مالکان این واحدهای مسکونی فرسوده به دفتر سپهرغرب منعکس‌شده، چنانکه این روزها این مسئله به معضلی تبدیل شده به‌طوری‌که هر آن ممکن است یکی از ساختمان‌های مخروبه‌ این محله بر سر عابران، ساکنان و کسبه خراب شود. 

با توجه به ساختار اقتصادی این منطقه، جمعیت شناور منطقه بیشتر از افراد ساکن آن است؛ بنابراین حجم آمدوشد و نیز تبادل کالای موجود در این منطقه تسریع در تعیین تکلیف بافت فرسوده را گوشزد می‌کند. بر این اساس با تعدادی از متولیان امر نرگس نوراله‎زاده، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر همدان، مسعود دهبانی‎صابر، مدیر منطقه چهار شهرداری همدان و سید مریم مختاری‎موسوی، مدیر پایگاه بافت تاریخی شهر همدان گفت‌وگوهایی را ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:

رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر همدان گفت: در هر بافتی بر اساس طرح تفضیلی، کاربری‌های مختلفی ازجمله تجاری، مسکونی، فضای سبز و پارکینگ پیش‌بینی می‎شود.

نرگس نوراله‎زاده با بیان اینکه با توجه به سرانه جمعیتی که هر بافت در رینگ‌های مختلف دارد این کاربری‌ها نیز پیش‌بینی می‎شود، تشریح کرد: ممکن است برای تأمین هریک از این کاربری‌ها در صورت عدم تأمین فضای موردنیاز، این ضرورت‌ها بر روی کاربری‌های متعلق به مردم تعریف‌ شود که گلایه‌مندی‌های مطرح‌شده نیز ازاین‌دست است؛ یعنی ملک متعلق به افراد، بنا به‌ضرورت برای کاربری‌های مختلف در نظر گرفته شود.

وی در پاسخ به این سؤال که تعدادی از صاحبان واحدهای مسکونی در این منطقه معتقد هستند شهرداری برای تأمین کاربری‌های ضروری به دنبال آن است که ملک آن‎ها را با کمترین قیمت تملک کند، تأکید کرد: در خصوص قیمت‌گذاری بر روی املاک، شهرداری طبق ضوابط و مقررات از نظرات کارشناسی پیروی می‌کند.

نوراله‌زاده ادامه داد: البته این کارشناسان از کارکنان شهرداری نیستند بلکه همگی کارشناسان رسمی دادگستری هستند.

رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای اسلامی شهر همدان با بیان اینکه نظرات کارشناسی این کارشناسان ملاک عمل قیمت‌گذاری‌ها در املاک و اراضی از سوی شهرداری است، تصریح کرد: در صورت اعتراض به قیمت‌گذاری، هریک از طرفین می‌توانند خواستار تجدیدنظر از طریق کارشناسی سه‎نفره شوند و حتی بازهم در صورت اعتراض هیئت پنج‌نفره به این امر رسیدگی کند.

مدیر شهرداری منطقه چهار همدان نیز در خصوص گلایه‌مندی‌ها عنوان‌شده از سوی اهالی و کسبه کوچه جراح‌ها با بیان اینکه سؤال شما مصداقی است، اظهار کرد: منظور شما کدام ملک است؟ اگر منظورتان پارکینگ است مسئله از طرف ما نبوده و مشکل این ملک مربوط به سازمان میراث فرهنگی است.

مسعود دهبانی‌صابر با بیان اینکه مالک خواستار مجوز پارکینگ داشت و ما نیز موافقت کردیم اما نکته اینجاست که سازمان میراث فرهنگی با ارتفاع این پروژه مشکل دارد، خاطرنشان کرد: در مخالفت میراث فرهنگی این‌گونه عنوان‌شده که این پروژه در حریم تاریخی قرارگرفته پس با ارتفاع قانونی که مجوز آن از سوی ما صادرشده مخالفت می‌کند.

وی در خصوص گلایه‌مندی از قیمت‌گذاری‌ها با تأکید بر اینکه اگر برای تأمین کاربری‌های خاص، ملک شخصی تملک می‌شود قیمت کارشناسی مدنظر ماست، ادامه داد: اگر شخصی به این موضوع معترض است می‌تواند اعتراض خود را ارائه کند تا توسط هیئت سه‎نفره کارشناسان به این امر رسیدگی شود.

مدیر شهرداری منطقه چهار همدان در خصوص تعیین تکلیف بافت فرسوده در این منطقه نیز عنوان کرد: تعیین کاربری‌ها بر اساس طرح تفضیلی خواهد بود بنابراین تغییر کاربری‌ها نیز بر همین اساس است.

دهبانی‎صابر تصریح کرد: اگر کسی به دنبال تغییر کاربری است باید این مسئله را به ما منتقل کند تا در کمیسیون ماده پنج موردبررسی قرار گیرد.

مدیر پایگاه بافت تاریخی شهر همدان نیز در ادامه با بیان اینکه این محوطه در محدوده عرصه بازار تاریخی قرار دارد، گفت: طبق ضوابط در این‌گونه عرصه‌ها ساخت‌وساز مطلقاً ممنوع است.

سید مریم مختاری‎موسوی اظهار کرد: ازآنجایی‌که در حال حاضر این منطقه به‎عنوان یک زمین خالی مشخص‌شده ما مباحث مطرح را به سازمان مرکزی جهت تصمیم‌گیری فرستاده‌ایم و منتظر اعلام تصمیم نهایی از سوی سازمان هستیم.

وی با تأکید بر اینکه هنوز برای این منطقه تصمیمی گرفته نشده، خاطرنشان کرد: گرچه ما در تصمیم‌سازی‌ها با طرح‌های جامع و تفضیلی هماهنگ هستم اما در اجرا باید این‌گونه طرح‌ها ضوابط میراث فرهنگی را مدنظر قرار دهند، چراکه ضوابط این سازمان به‌صورت حاکمیتی است.

مختاری‎موسوی با اشاره به اینکه برای زمینی که در این منطقه به‎عنوان پارکینگ مجوز صادرشده خواستار استعلام موردی از سازمان شده‌ایم، عنوان کرد: تا اتخاذ تصمیم از سوی سازمان مرکزی به این‌گونه فضا‌ها با توجه به اینکه در محدوده بازار تاریخی همدان قرار دارد مجوز ساخت‌وساز از سوی میراث فرهنگی داده نمی‌شود.

مع‌الوصف؛ با تفاسیر عنوان‌شده گویی ساخت‌وساز و نوسازی بافت فرسوده در کوچه جراحان به کلافی سردرگم بدل شده به‌طوری‌که یکی به‎عنوان مدیریت شهری مجوزی را طبق ضوابط، صادر کرده و دیگری که متولی میراث است از ساخت‎وساز به‎عنوان ضوابط حاکمیتی جلوگیری می‌کند، آنچه مسلم است اینکه حق مالکان، کسبه و ساکنان این‌گونه مناطق به معنای واقعی طی این سال‌ها تضییع شده چراکه فرد عامی که مالک یک واحد مسکونی فرسوده در کوچه و یا این محوطه است هنوز تکلیف خود را نمی‌داند و ملاک عمل قانونی برای این موضوع پیش رویش نیست؛ پس این سؤال مطرح می‎شود که این‌گونه افراد چه باید بکنند؟ از طرفی این حق شهر است که بافت فرسوده آن هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف و نسبت به ساماندهی آن اقدام شود.

طاهره ترابی مهوش