سپهرغرب، گروه شهر: هرچند فضای سبز در ایران قدمت چندین هزار ساله دارد اما وضعیت فضای سبز شهری ایران در حد مطلوب نبوده که مهم‌ترین دلیل آن را می‌توان عدم مدیریت فضای سبز شهری ذکر کرد. با مدیریت فضای سبز شهری می‌توان در هر شهری با توجه به ظرفیت موجود در آن، فضای سبزی متناسب با محیط فراهم کرد که سال‌های سال اثرات مطلوب خود را به شهر ارزانی دارد.

فضای سبز شهری منطقه‌ای پوشیده از گیاه در داخل و اطراف شهر‌ها بوده که دارای دو کارکرد مهم تعدیل دما، تلطیف هوا و زیبا آفرینی برای شهر است.

درواقع فضای سبز شهری بخشی از فضاهای باز شهری در عرصه‌های طبیعی یا مصنوعی آن تحت استقرار درختان، گل‎ها، چمن‌ها و سایر گیاهان است که بر اساس نظارت و مدیریت انسان با در نظر گرفتن ضوابط، قوانین و تخصص‌های مرتبط با آن برای بهبود شرایط زیستی، زیستگاهی و رفاهی شهروندان و مراکز جمعیتی غیر روستایی، حفظ، نگهداری یا بنا می‌شود.

     ضرورت فضای سبز

مهم‌ترین اثرات فضای سبز در شهرها کارکرد‌های زیست‎محیطی آن‌ها است که ایجاد تعادل‎بخشی در متابولیسم شهر از یک سو و بالا بردن سطح زیبایی از سوی دیگر سبب افزایش کیفیت زیستی شهرها می‌شوند. در حقیقت فضای سبز ریه‌های تنفس شهرها به‎شمار می‌آید.

     مدیریت فضای سبز شهری

مدیریت فضای سبز شهری در اصل کلیه مراحل ارزیابی، طراحی و کاشت متناسب با محل، نظارت در حفظ و نگهداری آن با همکاری مردم است.

     نگهداری فضای سبز

نگهداری فضای سبز یکی از اصول اساسی در مدیریت فضای سبز محسوب می‌شود که در آن سه کار اساسی انجام می‌شود.

-آبیاری

در مناطقی که بارندگی سالیانه کمتر از 700 میلی‎لیتر و یا غیر متعادل باشد باید در ایام خشک آب مورد نیاز فضای سبز را به‎وسیله آبیاری تأمین کرد.

انواع آبیاری که در فضای سبز به کار گرفته می‌شود شامل؛ روش کرتی یا غرقابی، نشتی، بارانی، قطره‌ای و کود دهی است.

باتوجه به اینکه فضای سبز ما هرساله یکنواخت و همان گیاه در محل ثابت است نیاز مبرمی به کود دهی دارد. کود‌های اصلی که گیاهان به آن احتیاج دارند عبارت‎اند از ازت، فسفر، پتاس، کلسیم، منیزیم و گوگرد و مواد دیگر به مقدار کم مورد نیاز هستند. مواد غذایی درجه دوم مانند آهن، روی، منگنز و غیره را باید تنها در زمانی که کمبود آن در فضای سبز مشاهده شد اضافه کرد، کود‌های حیوانی دارای ارزش غذایی چندانی نیستند و بیشتر به خاطر بهبود خواص فیزیکی خاک و بالا بردن قدرت نگهداری آب مورد مصرف قرار می‌گیرند.

-اصول هرس و تربیت

به‎طور کلی هرس عبارت است از قطع کامل یا جزیی شاخه، ریشه، پوست، برگ، گل و یا میوه به منظور تحت تأثیر قرار دادن و هدایت نحوه رشد و باروری گیاه.

-دلایل و فواید هرس

سلامت گیاه با حذف شاخه‌های مزاحم، خشک شده، آفت‎زده و مریض، ایجاد شکل ویژه در تاج گیاه که در فضای سبز جهت تزئین مد نظر قرار می‌گیرد، ایجاد تعادل بین شاخه، برگ و ریشه و جوان کردن درختان مسن.

      شکل‌هایی که در فضای سبز بیشتر کاربرد دارد

آلاچیق سازی، حاشیه سازی، شکل سازی، شکل هرمی و مبلمان پارک

با توجه به گوناگونی که در فضای سبز مشاهده می‌شود می‌توان به‎طور کلی فهرست نیاز‌های یک پارک شهری بزرگ را بیان کرد که بر حسب موقعیت فضای سبز استفاده می‌شود.

-مبلمان پارک

نیمکت، زباله‎دان، تابلوهای راهنمایی، پایه‌های مخصوص روشنایی، سایبان، مکان پیک‎نیک و ورودی و خروجی.

-ابنیه پارک

کتابخانه، نمایشگاه، گالری، آمفی‎تئاتر، آب‌نما، کیوسک‌های فروش مجلات، تأسیسات رفاهی، دستشویی، کافه تریا و رستوران، خدمات درمانی و کمک‌های اولیه.

-تجهیزات خدماتی

موتورخانه، گلخانه، انبار نگهداری وسایل، نهالستان، محل تهیه کود و کمپوست و مکان استراحت مستخدمان پارک.

-زمین بازی

زمین بازی والیبال، بسکتبال، تنیس، بدمینتون و تنیس رومیزی.

-نشانه‌های تجسمی

مجسمه‌های اساطیر، مشاهیر، بزرگان و شخصیت‌های مورد علاقه جوامع، کتیبه‎ها، یادبود احداث پارک، سردر‌های ویژه.

-وسایل بازی

این نوع وسایل تنوع زیاد داشته و متناسب با طبقات سنی تغییر می‌کند و با توجه به فرهنگ و سنن هر جامعه این نوع وسایل متفاوت است.

-طراحی و کاشت

درختان، درختچه‎ها، پیچ‌های زینتی، گیاهان پوششی و گل‌های یک‌ساله و چندساله غالباَ مهم‌ترین عناصر در محوطه‎سازی و طراحی فضای سبز به‎شمار می‌روند. انتخاب، به‎کارگیری و نگهداری از این گیاهان سه عامل اساسی در کارایی فضای سبز هستند که باید همواره توسط طراح مورد توجه قرار گیرند؛ بنابراین نکته بسیار مهم در طراحی فضای سبز انتخاب گیاهی است که بتواند بیشترین کارایی ممکن را با حداقل نیاز به نگهداری فراهم آورد. نکته دیگر استفاده از گیاهان مناسب با توجه به نیاز‌های مختلفی است که طراح با آن روبه‎رو است در فرایند طراحی کاشت، توجه به نوع گیاهان و نحوه قرار گرفتن گیاهان نسبت به یکدیگر در جهت رسیدن به یک طرح زیبا و کارا ضروری به نظر می‌رسد.

     راهکار‌های که در طراحی مدنظر قرار می‌گیرد

مؤلفه‎های مورد نیاز برای یک طراحی مناسب شامل؛ گیاهان بومی، عوامل اکولوژیکی (دما، پستی‌ و بلندی، بافت و ساختمان خاک، میزان بارش و موارد دیگر و کنار هم قرار گرفتن گیاهان است.