سپهرغرب، گروه شهر: اگر باکمی دقت به محیط شهری پیرامون خود نظر ‌کنیم، درمی‌یابیم که امروزه شهرها به موزه‌هایی برای نمایش نازیبایی‌ها تبدیل‌شده‌اند. درواقع کمتر کوچه و خیابانی را می‌توان یافت که با نظمی درخور تحسین آراسته شده باشد، به‌گونه‌ای که با عبور از آن، روح شهروندان تلطیف شود.

امروزه دیگر در نمای ساختمان‌ها نیز خبری از به‌کارگیری فضای سبز نیست و بسیاری از افراد اطلاعاتی در خصوص زیباسازی و طراحی فضای سبز ندارند؛ درواقع اثری از خلاقیت برای زیباسازی شهر دیده نمی‌شود.

شهرهای مدرن امروزی با توجه به نیازهای متغیر زندگی و ارائه خدمات هرچه بهتر برای شهروندان در حال تغییر هستند؛ اما این تغییرات باید بر مبنای خلاقیت صورت گیرد تا فضای شهری برای گردشگران، سرمایه‌گذاران و ساکنان، محیطی جذاب بوده و به خلاقیت ذهنی آن‌ها کمک کند. در این میان ایده‌هایی هستند که می‌تواند منجر به داشتن شهری خلاق و زیباسازی فضای شهری شود.

     مراکز فعالیت‌های خلاق

مرکز فعالیت خلاق به فضای کاری مشترکی گفته می‌شود که در آن جامعه‌ای از متخصصانِ مستقل و آزاد گرد هم جمع می‌شوند، به‌گونه‌ای که علاوه بر برخورداری از فضای کاری مشترک بر روی ایده‌ها و پروژه‌های مشترک فعالیت می‌کنند. همچنین در این مراکز رویدادهای موردعلاقه و متنوع، سازمان‌دهی می‌شوند و بنابراین می‌توان از آن به‌عنوان مکان مهم برای ظهور و به وقوع پیوستن ایده‌ها نام برد. نمونه این مراکز موفق، مرکز خلاقیت پولیگون «Poligon» در اسلوونی است که دارای 60 میز اختصاصی، هفت دفتر کار، اتاق کنفرانس، سرویس خدمات عکس، بازار، فروشگاه کتاب و فضای موردنیاز برای انجام رویدادها است که به‌صورت تمام‌وقت و نیمه‌وقت در اختیار کاربران قرار می‌گیرد و به این صورت همگی افراد می‌توانند در این مکان تولید ایده کنند.

     طراحی شهری ویژه با مشارکت شهروندان

فضای عمومی یک شهر زیبا مکانی نیست که در آن هر فردی آنچه را دوست دارد در جلوی آپارتمان و محل سکونت خود بنا کند، بلکه فضایی است که برای ایجاد آن از نهادهای تخصصی با آموزش‌های مناسب و سلیقه زیبایی شناختی کمک گرفته می‌شود؛ بنابراین هر یک از شهروندان می‌توانند با ایده‌های خود در طراحی شهری شرکت کرده و از فضای شهری به‌صورت کارآمد استفاده کنند.

     محبوبیت نماد شهری

یک شهر خلاق توسط نماد شهری خود شناخته می‌شود که می‌تواند یک مجسمه مشهور، یک ورزش محلی و یا نوعی فعالیت منحصربه‌فرد باشد. این در حالی است که برخی از شهرهای اروپایی به‌واسطه همین نمادها در جهان شناخته می‌شوند. برای مثال مدینا (Mdina) واقع در مالت یک شهر قدیمی است که تنها بر اساس مدل دیوارهای شهرهای قرون‌وسطی ساخته شده‎است.

     بازسازی شهرهای قدیمی

هر شهری اغلب دارای شهرستان‌های قدیمی است که ساکنان آن‌ها یک تصویر تکراری در مورد فضای شهری‌شان دارند؛ برای آن‌ها فضای شهری شامل پیاده‌روها، ساختمان‌های و کافی‌شاپ‌هایی است که هنوز به حالت قدیمی پابرجا هستند. این در حالی است که یک شهر قدیمی باید با حفظ قدمت خود، بناهای مدرن و ساختمان‌های بازسازی‌شده قدیمی را نیز داشته باشد. یکی از این پروژه‌های موفق نوسازی در سوروکا (Soroca)، شهر شمال مولداوی در حال اجرا است؛ بافت قدیم شهر از حیث اینکه به‌طور اصولی نوسازی شده، توانسته به‌عنوان جاذبه توریستی مولداوی شناخته شود.

     همگانی کردن استفاده از دوچرخه برای شهروندان

محبوبیت استفاده از دوچرخه به‌جای حمل‌ونقل عمومی دارای مزایای زیادی است که ازجمله مهم‌ترین آن می‌توان به افزایش خلاقیت شهری اشاره کرد. دوچرخه بیشتر به معنای استفاده کمتر از اتومبیل، جاده‌های کم ترافیک و فضای باز بیشتر برای عابران پیاده است. همچنین گردشگران می‌توانند از دوچرخه برای بازدید از مکان‌های اطراف شهر نیز به‌راحتی استفاده کنند. شهری که در آن افراد از دوچرخه‌ها استفاده می‌کنند، ازلحاظ گردشگری دوستانه است، زیرا موقعیت مناسب برای کشف «چهره به چهره» را برای توریست فراهم می‌کند. همچنین عمومیت دوچرخه‌سواری امکان کسب‌وکارهای مختلف نظیر اجاره دوچرخه، فروش دوچرخه و تعمیرات آن را برای شهروندان فراهم می‌کند.

     برگزاری نمایشگاه‌های خیابانی

به گفته میخائیل استمتی، کارشناس فضای عمومی، طراحی فضاهای شهری باید به‌گونه‌ای باشد که هنر را نیز به فضای خیابان بکشاند؛ ما تنها در مورد هنر گرافیک و یا نقاشی‌های دیواری صحبت نمی‌کنیم بلکه منظور برگزاری نمایشگاه‌های شهری است. به‌عنوان‌مثال می‌توان به نمایشگاه مجسمه‌های ساخته‌شده از آهن زنگ‌زده در حومه شهر کیشیناو (Chisinau) اشاره کرد. برگزاری چنین نمایشگاه‌های ساده و البته شرکت در دوره‌های فرهنگی به شهروندان کمک می‌کند تا به معرفی فرهنگ، اقتصاد فعال، صنایع خلاق و فرهنگی و افزایش خلاقیت شهری بیشتر پرداخته شود.

     تأثیر رنگ‌ها در زیباسازی فضای شهری

توجه به زیبایی شهری به‌عنوان عنصری ضروری برای پاسخگویی به نیازهای روحی شهروندان محسوب می‌شود؛ به‌ویژه اینکه امروزه به سبب تغییر شیوه‌های زندگی و ظهور نیازهای جدید، پرداختن به این مسئله از هر زمان دیگری مهم‌تر است. حال درصورتی‌که شهر را به‌عنوان یک محدوده جغرافیایی مشخصی در نظر بگیریم آنچه سبب هویت یافتن این محدوده می‌شود، انسان و مسائل مربوط به آن مانند فرهنگ و ویژگی‌های فرهنگی و اعتقادی آن است.

بنابراین تعاریفی که از زیبایی در فضاهای شهری ارائه می‌شود تحت تأثیر فرهنگ‌های حاکم در هر شهر صورت می‌گیرد که بر این اساس مفهوم زیبایی شهری، تغییرپذیر و نسبی خواهند بود؛ اما در این میان عواملی مانند رنگ و نور، فرم، مصالح و مواد وجود دارند که به‌عنوان مظاهر زیبایی شهری در همه‌جا شناخته می‌شوند و البته تأثیرگذاری و تأثیرپذیری فرهنگ را نمی‌توان در کاربرد آن‌ها نادیده گرفت.

البته موضوع مهم این است که رنگ بدون نور هرگز مفهومی نخواهد داشت و نور در ساعات مختلف روز و فصول مختلف بر رنگ‌ها اثر می‌گذارد و درنتیجه ادراک افراد نیز از رنگ‌ها و فضاها برحسب شرایط زمانی گوناگون متفاوت می‌شود؛ بنابراین توجه به هماهنگی رنگ و فرم نیز می‌تواند در تقویت تأثیرگذاری و زیباسازی فضای شهری بر شهروندان نقش مهمی را ایفا کند. علاوه بر این انتخاب فرم‌ها در فضاهای شهری باید متناسب با فضا و مخاطبان آن فضاها صورت گیرد و اندازه آن‌ها باید با فضا تناسب داشته باشد، زیرا در غیر این صورت نه‌تنها موجب برانگیختن حس زیبایی در شهروندان نمی‌شود بلکه اثری نامطلوب از آن فضا در ذهن آنها نقش می‌بندد.

علاوه بر این، نوع مصالح به‌کاررفته در بافت ساختمان‌ها در ایجاد حس زیبایی برای شهروندان بسیار مهم است. استفاده از مصالح بومی و یا معماری‌های مرتبط با فرهنگ منطقه در نمای ساختمان‌ها و تجهیزات شهری سبب می‌شود تا شهرها از حالت یکنواختی دور شوند و ظاهر پویاتری را در شهر شاهد بود؛ با همین ایده‌های خلاق می‌توان مفهوم «شهر زیبا» را برای شهروندان به ارمغان آورد و حس تعلق‌خاطر و هویت شهری را در ساکنان تقویت کرد.