سپهرغرب، گروه شهر - عباس سریشی: ناگفته پیداست که امروزه با گسترش شهرنشینی، استفاده روزافزون از اتومبیل و محدودیت‌های متأثر از عدم توسعه زیرساخت‌ها و شبکه‌های ارتباطی، لحظه‌به‌لحظه بر مشکل ازدحام ترافیکی به‌ویژه در شهرهای بزرگ افزوده می‌شود که از تبعات چنین وضعیتی می‌توان به افزایش سوانح رانندگی و خسارات جانی و مالی ناشی از آن و یا هدررفت انرژی و وقت و نیز پایین آمدن آستانه تحمل افراد، افزایش نرخ برخورد و خشونت‌های اجتماعی اشاره کرد.

گو اینکه دائماً نیز برای برون‌رفت و یا کاهش تبعات این معضل عصر مدرنیته و ماشینیسم از سوی مدیران و متولیان، طرح‌های مختلفی پیشنهاد و به مرحله اجرا گذاشته می‌شود، اما با وجود همه این راهکارها، بی‌شک جاده‌های کمربندی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و درعین‌حال مؤثرترین نیازهای هر شهر به‌منظور تسهیل در تردد وسایل نقلیه و جلوگیری از ترافیک درون‌شهری (به‌خصوص در مراکز استان‌ها و شهرهای بزرگ) از جایگاه و نقش بسیار مهمی برخوردار است چنانکه می‌تواند با هدایت بار ترافیکی سنگین و حجمی به بیرون شهرها از ایجاد گره‌های ترافیکی جلوگیری کرده و درعین‌حال به تسهیل در تردد درون‌شهری نیز کمک کند.

البته از حدود پنجاه سال قبل (کمی بیشتر یا کمتر) و با توجه به افزایش تعداد خودروهای سنگین و تبعات حضور و عبور آن‎ها از دل شهرها، قوانینی به تصویب رسیده بود مبنی بر اینکه به‌جز اتوبوس‌های مسافربری، کلیه کامیون‌ها، تریلرها و تانکرها فقط در ساعات و مسیرهای مشخص و تعیین‌شده‌ای مجاز به عبور از داخل شهرها هستند.

بااین‌حال امروزه و در پی افزایش تعداد خودروهای سبک و سنگین و تشدید تبعات عبور آن‌ها از داخل شهرها، ناگزیر مدیران شهری با الگوبرداری و استفاده از تجربیات دیگر کشورها و به پیشنهاد مهندسان مشاور مبنی بر احداث مسیری به نام کنارگذر شهری یا خیابان کمربندی درراستای ساماندهی و رفع معضل ترافیک، شروع به احداث این مسیرها کردند و طولی نکشید که با مشاهده نتایج مثبت آن، اجرای این طرح به‌سرعت در اکثر شهرهای بزرگ، متوسط و حتی کوچک در دستور کار قرار رفت.

امروزه همه متفق‌القول هستند که احداث گذرگاه‌های کنار شهری تأثیر بسزایی در امر تسهیل تردد و حتی ایجاد اشتغال و به‌کارگیری افراد بومی در پیرامون آن دارد گو اینکه در برخی استان‌ها نیز بنا به دلایل استراتژیک، تصور می‌رود که با توجه به تغییرات کلی در کمیت و کیفیت تردد و یا ترافیک برون‌شهری و یا ایجاد تفاوت‌های خاص عبوری ناگزیر باید با نگاه متفاوت‌تری بدین موضوع نگریست و بدان توجه کرد.

درعین‌حال این تصور نیز وجود دارد که اگر برنامه‌ریزی، تعیین مسیر و یا شیوه و زمان ساخت کمربندی هم طبق برنامه‌ریزی دقیق و ضوابط لازم انجام نگیرد همین قوت بالقوه نیز این توانش را دارد تا به یک تهدید مبدل شده و حتی اثرات سوئی را نیز به دنبال داشته باشد.

     یکی دیگر از هزار وعده خوبان که وفا نشده...

و اما به اعتقاد بسیاری از کارشناسان و صاحب‌نظران، امروزه به دلیل قرار گرفتن استان همدان در مسیر عبوری چند استان غربی کشور (زنجان، کرمانشاه و کردستان) و به‌صورت خاص واقع‌شدن در مسیر بزرگراه کربلا و ظرفیت ترانزیت تجاری، راه‌های ارتباطی آن از اهمیت بالایی برخوردار شده و ظاهراً نیز با درک این اهمیت بوده که از مدت‌ها قبل اقدامات ویژه و تلاش‌های زیادی در جهت توسعه و ارتقای سطح کمی و کیفی راه‌های استان در دستور کار مجریان و مدیران قرار گرفته‌است.

گو اینکه در این راستا (به گفته مدیران اجرایی)، استان همدان به لحاظ توجه به توسعه به‎خصوص راه‌های زمینی از تمامی جهات پیشتاز بوده و این مهم می‌تواند تأثیر بسزایی در توسعه روزافزون اقتصادی، گردشگری و غیره این استان داشته باشد. بااین‌حال موضوع عدم توجه و پیگیری مؤثر در تکمیل کنارگذر شهری همدان طی این سال‌ها باعث شده تا این نقیصه همچنان به‌مثابه یک پاشنه آشیل دردناک، گاه و بی‌گاه و به هر مناسبت باعث بروز مشکلات و دغدغه‌های بسیاری برای همشهریان، مسافران و حتی خود مسؤولان شود و متعاقباً مجموعه شهری را گرفتار چرخه‌ای از مشکلات ترافیکی فراوان در معابر درون‌شهری کند.

بی‌شک پس از مردم، دردآشناترین افراد به این معضل، مسؤولان راهور استان هستند که دائماً در هر جلسه و همایش با اشاره به مشکلات فقدان کمربندی مناسب در اطراف شهر همدان معتقدند که نه‌فقط سیل روزافزون خودرو‌های سواری خود شهروندان، بلکه تقریباً همه خودروهای گذری اعم از مسافری و باری را نیز مجبور می‌کند تا از تنها معبر درون‌شهری عبور کنند که همین موضوع هزینه‌های سنگینی را در حوزه‌های مختلف بر مدیریت شهری تحمیل می‌کند که شاید کمترین بسامد آن ایجاد ترافیک و افزایش مخاطرات جانی و مالی برای عابران و رانندگان است.

از منظر این کارشناسان، بر اساس آمار موجود با افزایش بار ترافیکی سنگین، سرعت و چرخش‌های نامطمئن، تصادف‌های مکرری در این معبر اتفاق می‌افتد مضاف بر اینکه با آغاز و پایان تعطیلات و یا مناسبت‌های مختلف مانند راهپیمایی اربعین و عید باستانی نوروز نیز ترافیک این معبر به‌شدت افزایش می‌یابد و مثل فروردین امسال طی چندین مرحله باعث ایجاد ترافیک سنگین و انسدادهای چندساعته مسیر می‌شود.

قدر مسلم با بروز چنین مشکلاتی است که باید به اهمیت و نقش مؤثر وجود کنارگذر شهری پی برد. همان کلید مشکل‌گشایی که بسیاری از مسؤولان طی سال‌های گذشته و حتی تا چندی پیش در هر مناسبت وعده راه‌اندازی‌اش را در آینده نزدیک داده‌ و یا برخی دیگر با عنوان پیشرفت 70 تا 80 درصدی این طرح، اتمام چند درصد باقیمانده را منوط به تأمین اعتبار دانسته‎اند که ظاهراً با شرایط حاکم بر بودجه عمرانی استان قرار نیست که طلسم (فقدان اعتبارات) این چند درصد باقی‌مانده هم بشکند و کمی از سنگینی این بار از روی دوش شهر برداشته شود.

هرچند در این گیرودار، برخی مسؤولان از سر لطف و ارادت خاصی که به مردم و حل مشکلات آنان دارند به‌‎راحتی آب پاکی را مثل نمک روی زخم ملت ریخته و عنوان می‌کنند که با توجه به طرح ساماندهی ورودی و خروجی شهر، فعلاً تکمیل کنارگذر همدان در اولویت نخواهد بود، پس بر این اساس ظاهراً باید تا مدت‌ها صابون ترافیک شهری همدان را بر تنمان بزنیم و دم هم نزنیم.

     وقتی برخی گره بر کلاف کور می‌اندازد

و اما درحالی‌که شهر همدان هرلحظه زیر بار مشکلات ترافیکی تنها معبر گذری خود (بلوار آیت‎الله نجفی) در حال خفگی و کمر خم کردن بود به‌یک‌باره برخی متفکران و صاحب‌نظران بدون توجه به علت اصلی بروز این معضل با طرح ساخت یک دوربرگردان در همان معبر تنگ، پا به میدان گذاشته و در ابتدا نیز با نصب چند بنر تبلیغاتی خبر از اجرای طرحی دادند که قرار بود حداکثر ظرف چند ماه (در کوتاه‌مدت) باعث حل کلیه مشکلات شده و خیال همه را از بابت ترافیک، تصادف و هزار مصیبت دیگر راحت کنند.

گو اینکه در این خصوص نیز معاون امور زیربنایی و حمل‌ونقل شهری شهردار همدان ضمن بیاناتی شیوا و کارشناسانه عنوان کرد که مسیر دور زدن و حرکت مستقیم در این محور باهم تلاقی داشته و ناگزیر باید برای عبور ایمن از هر طرف، محور‌ها جداسازی و ایمن‌سازی شوند که اجرای دور‌برگردان این هدف را در این معبر محقق خواهد کرد و متعاقباً نیز این امید را در دل همه زنده کرد که با اجرای هرچه سریع‌تر این طرح ازاین‌پس همه مسافران عبوری و به‎خصوص شهروندان همدانی بدون معطل شدن‎های طولانی در ترافیک دور زدن این معبر و عدم اطمینان برای عبور از بلوار آیت‌الله نجفی به‌راحتی معبر را طی خواهند کرد اما...!

البته در همان ابتدای کار مانند همه طرح‌های عمرانی، ماشین‌آلات راه‌سازی و عوامل اجرایی باشدت و حدتی مثال‌زدنی پای‌کار آمدند و تقریباً این یقین حاصل شد که این طرح همچون دیگر پروژه‌ها بر زمین نخواهد ماند و در اسرع وقت به‎بهره‎برداری خواهد رسید اما به‌یک‌باره سر و صداها خوابید و ماشین‌آلات و نفرات مجری طرح نیز یکی پس از دیگری به‌صورت چراغ خاموش صحنه را ترک کردند و اوضاع این منطقه شد مصداق همان مثالی که می‌گوید جا تر است و بچه نیست.

حالا نزدیک به یک سال از اجرای این طرح می‌گذرد و بجای اینکه معبر تنگ درون‌شهری همدان وسیع‌تر و تردد در آن روان‌تر شود، دچار گیر و گرفتگی بیشتری شده و مضاف بر مشکلات قبلی مثل ترافیک و انسداد مسیر، گاهی شاهد سقوط خودروها به درون این مسیر تازه احداث نیز هستیم چراکه نسبت به مسیر اصلی پایین‌تر بوده و ناگزیر باعث بروز خسارت‌هایی می‌شود.

اگرچه از سال گذشته تاکنون هر از چند گاهی شاهد حرکاتی خُرد در حد یک غلطک‌کشی و یا نصب چند عدد جدول در آن بوده‌ایم اما ظاهراً قرار نیست این طرح نیز به‌مانند بقیه پروژه‌های شهری و درحالی‌که به‌مثابه یک گره کور بر کلاف درهم‌پیچیده شهر است به این زودی‌ها بازشده و به نتیجه برسد. واقع امر این است که باوجود اهمیت و توصیه و تأکیدات کارشناسان بر اجرا و اتمام این طرح در کوتاه‌مدت، اما روال کند پیشرفت و حرکت لاک‌پشتی ساخت و اجرای آن چنان آهسته است که گاهی انسان فکر می‌کند زمان در این نقطه از شهر عملاً از حرکت بازایستاده و هیچ کورسوی امیدی نیز در آن به چشم نمی‌خورد.

     مردم باید تحمل کنند و دیگر هیچ

درحالی‌که به دلیل تأخیر در ساخت کنارگذر، ناخواسته تمام بار ترافیکی عبوری استان بر دوش این معبر درون‌شهری افتاده و همین موضوع باعث به وجود آمدن نقاط متعدد برخورد و تداخل مسیر حرکت وسایل نقلیه با یکدیگر و درنتیجه افزایش تأخیر در تقاطعات شده‎است، قدر مسلم ساخت دوربرگردان به‌عنوان یک راهکار ابتدا یی و اولویت‌دار می‌توانست تا حدودی ضمن کاهش تأخیر و همچنین نقاط برخورد در تقاطع‌ها تأثیر بسزایی نیز در تسهیل حرکت درون شهر داشته باشد.

درواقع باوجود اهمیت موضوع، اما ظاهراً شرایط حاکم بر این پروژه حکایت از آن دارد که نظام مدیریتی شهر علاقه چندانی به اتمام سریع و بستن این پرونده ندارد هرچند جدای از برخی اظهارنظرها که وضعیت و شرایط جوی را مانعی برای ادامه کار قلمداد می‌کنند اما بر اساس برخی شنیده‌های دیگر نیز این تعلل ظاهراً متأثر از فقدان اعتبارات کافی برای تکمیل آن عنوان‌شده که اگر این موضوع صحت داشته باشد که بَدا به حال ما که باید تا مدت‌ها همچنان متحمل مشکلات یک طرح نیمه‌کاره دیگر و درست در گلوگاه شهر باشیم.

بی‎شک چه بروز این مشکل بر گردن شرایط جوی باشد! یا خالی شدن کیسه اعتبارات و یا حتی مشکلات پیمانکاری، اما قطعاً پس از یک سال تعلل، دیگر وقت آن رسیده با طرح این پرسش که اگر نظام مدیریتی شهر قبلاً نسبت به تأمین اعتبارات لازم برای اجرای این‌چنین پروژه‌های اقدام لازم را معمول نداشته‌اند پس چرا با ورود به این طرح، پروژه‌های دیگری همچون پل روگذر شهید همدانی، بیمارستان اکباتان و غیره را نیز آغاز کرده‌اند؟ و از در مطالبه پاسخ برآییم.

جای بسی تأمل است که آیا مسؤولان و تصمیم‌گیرندگان قبلاً به چنین تبعاتی فکر کرده‌اند یا خیر؟ و آیا برای این‌گونه روزهای مبادا برگ برنده‌ای را برای رو کردن در مقابل چشمان مردم دارند؟ در غیر این صورت با کمال تأسف باید اعلام کرد که مثل همیشه این مردم هستند که باید تاوان بی‌نظم‌ها و بی‌تدبیری‌ها را در خصوص بی‎برنامگی مسؤولان پس دهند و دم برنیاورند.

در حال حاضر شرایط این منطقه شده مصداق عینی آن شعری که می‌گوید «ما را به خیر تو امید نیست شر مرسان» بدین معنا که اگر تاکنون و به هر علت مدیریت شهری نتوانسته که کنارگذر را ساخته‌وپرداخته کند، پس چرا با تخریب و رهاسازی طرح در نیمه‌راه، همان راه مَفر قبلی را نیز دچار نوسان در کاربری و استفاده کرده‎اید؟

به‌هرتقدیر اگرچه تاکنون و باوجود تردد روزانه هزاران دستگاه کشنده‌های عظیم‌الجثه و خودروهای کوچک و بزرگ شاهد اتفاق خاصی در این معبر نبوده‌ایم و ان‌شاءالله نیز نخواهیم بود، اما به‌حکم عقل، دوراندیشی و اطلاع از خطرات فراوان حضور و تردد دائم خودرو‌های سنگین در این معبر درون‌شهری، این انتظار از مسؤولان می‌رود که در حد امکان و طی سال جاری آهنگ توسعه و اجرای این طرح سرعت بیشتری به خود گرفته و با رویکرد سبک‌تر کردن بار خطوط درون‌شهری، سرعت بخشیدن به چرخه حمل‌ونقل، افزایش ضریب ایمنی و آرامش ساکنان حاشیه‌ای این معابر و رانندگان وسایل نقلیه سبک در این باب به چاره‌اندیشی لازم و مقتضی بپردازند و سلامت و ایمنی شهر و شهروندان را مقدم بر دیگر طرح‌ها دانسته و فراموش نکنند عاقل آن است که امروز اندیشه کند پایان را.

البته تا حصول این خواسته و به‌عنوان تنها ملجأ پیشگیری از حوادث ترافیکی، قطعاً از پلیس راهور انتظار می‌رود تا با تشدید نظارت و کنترل در نحوه عبور و مرور خودروهای سبک و سنگین در مسیرهای درون‌شهری با رانندگان متخلفی که گاه فراموش می‌کنند نباید جان و مال مردم، قربانی عجله و شتاب و یا غرور بیجای آنان شود و یا معبر درون‌شهری را با جاده‌های بیابان اشتباه بگیرند بدون اغماض و باقدرت تمام برخورد کند.