شهر پایدار؛ معیارها و ویژگیها
سپهرغرب، گروه شهر: زندگی پایدار روشی است که بر کاهش استفاده فرد و جامعه از منابع طبیعی و شخصی تأکید دارد.
شهر پایدار به شهری اطلاق میشود که به دلیل استفاده اقتصادی از منابع، اجتناب از تولید بیشازحد ضایعات و بازیافت آن ضایعات تا حد امکان و پذیرش سیاستهای مفید در درازمدت قادر به ادامه حیات خود باشد. شهر پایدار ورودی کمتر انرژی و مصالح و خروجی کمتر ضایعات و آلودگی داشته، چراکه بازیافت بیشتری دارد.
شهر پایدار شهری است که ازنظر توسعه اقتصادی، درآمدزایی و اشتغال بتواند نیازهای شهروندان را برآورده و ازلحاظ زیستمحیطی به وضعیت بهداشتی و سلامت شهرنشینان توجه کند و مشکلاتی ازنظر آلودگی هوا، آب و فضاهای سبز و تفریحی و غیره نداشته باشد. شهر پایدار شهری است که به جنبههای کالبدی شهر و توسعه بهینه آینده آن بهویژه در بخش مسکن توجه داشته و مشارکت شهروندان را در حل تمامی مشکلات شهری دارا باشد.
شهر پایدار را میتوان بستری برای رسیدن به اهداف توسعه پایدار دانست که رفاه شهروندان، عدالت اجتماعی شهروندی و توسعه انسانی پایدار را به همراه دارد، بهبود کیفیت زیستمحیطی و پراکنش بهینه خدمات و تسهیلات شهری را برای رضایتمندی اجتماعی ممکن میکند.
هشت معیار برای پایداری شهری شامل؛ محیط زیست سالم و مطلوب، دسترسی به فضای سبز، کارایی در استفاده از منابع، نسبت استفاده از انرژی تجدیدپذیر به انرژی تجدیدناپذیر، اقتصاد سبز، حیاتبخشی، عدالت اجتماعی و رضایت از کیفیت زندگی شهروندان عنوان میشود.
قابل زیست بودن، برخورداری از مدیریت محلی کارآمد، رقابتپذیری و برخورداری از نظام اعتبار نیز چهار شرط در ارتقای کیفیت زندگی و شهرسازی پایدار است.
توسعه پایدار شهری، ضرورتی اجتنابناپذیر
استفاده اسرافآمیز از انرژیهای فسیلی در قرن نوزدهم و بیستم میلادی، ساکنان کره زمین را با عوارض زیستمحیطی فراوانی مواجه کرد. به همین دلیل در چند دهه آخر قرن بیستم، تلاشهای گسترده جهانی در راستای رفع و یا کاهش آلودگیهای زیستمحیطی آغاز شد که همچنان ادامه دارد. حاصل همه همفکریهای جهانی به این جمعبندی رسیده که برای حفظ سلامت کره زمین باید به توسعه «پایدار» اندیشید. توسعهای که اجازه دهد هم نسل امروز و هم نسلهای آینده بتوانند از مواهب خدادادی به بهترین وجه ممکن استفاده کنند.
دستیابی به توسعه پایدار، کموبیش، هماکنون در دستور کار همه کشورهای جهان قرار دارد و همه دولتها با توجه به زمینههای فرهنگی و اعتقادی خود تلاش دارند سهم خود را در این نهضت بزرگ جهانی ایفا کنند. مهمترین دستاورد تلاشهای جهانی طی چند دهه اخیر توجه به این نکته است که برای حفظ سلامت کره زمین باید «جهانی» اندیشید و «محلی» عمل کرد.
ازآنجاکه هر حوزه و یا مکان جغرافیایی دارای مشخصات و ویژگیهای خاص خود است، برنامهریزی جهت دستیابی به توسعه پایدار باید با عنایت به توانها و محدودیتهای محلی صورت پذیرد تا نتایج مطلوبتری حاصل شود. با توجه به اهمیت مقوله توسعه پایدار بهخصوص در حوزه شهرها تعاریف و شاخصههای شهر پایدار ارائه میشود.
ویژگیهای یک شهر پایدار ازنظر کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه
1) افزایش فرصتهای اقتصادی و اجتماعی، بهگونهای که ساکنان شهری را پوشش دهد.
2) کاهش سهم انرژی در رشد شهری
3) کاهش کمی مصرف منابع موجود طبیعی
4) کاهش تولید ضایعات غیرقابل بازیافت
5) ایجاد سیستمهای مدیریت با قدرت کافی درجهت نیل به اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی
6) سوق دادن فناوری شهری به سمت اهداف توسعه پایدار
7) تقویت توان مناطق مختلف شهری در جهت جلوگیری یا پاسخگویی به تهدیدات و اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی که در نتیجه عوامل طبیعی یا انسانی حادث میشوند.
شهر پایدار، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر
شهرها بزرگترین مصرفکنندگان انرژیاند و میتوان آنها را به سیاهچالههای عظیم مصرف انرژی تشبیه کرد. این مصرفِ انرژی تبعات فراوان زیستمحیطی به دنبال دارد که ازجمله آنها میتوان به برهم زدن چرخه اکوسیستمهای طبیعی و تولید بیشازحد گازهای گلخانهای اشاره کرد. از بزرگترین پیامدهای این مصرف بیشازاندازه میتوان به تغییر اقلیم اشاره کرد که بنا به نظر بسیاری از دانشمندان بهعنوان بزرگترین دشمن بشر در قرن حاضر شناخته شدهاست.
شرایط یادشده در بالا در حالی است که بشر به منابع بیپایان انرژیهای تجدیدپذیر دسترسی دارد و تنها با استفاده از تکنولوژیهای مناسب میتواند از مزایای آنها بهرهمند شود. انرژیهای تجدیدپذیر مانند خورشید، باد، زمینگرمایی، زیستتوده و غیره ازجمله انرژیهای بیپایانی است که میتواند نقش مؤثری در کاهش مصرف سوخت فسیلی و کاهش آلودگیهای زیستمحیطی داشته باشد.
استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر مؤثرترین گامی است که میتوان در راستای داشتن شهری پایدار برداشت و دیگر راهکارها پسازآن قرار میگیرد. بهرهگیری از این منابع در اجزای سازنده شهر، یعنی ساختمانها و محیطهای شهری امکانپذیر است. از طرفی استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر در سیستمهای حملونقل، میتواند تأثیر بسزایی در کاهش آلودگیهای زیستمحیطی در شهرها داشته باشد.
زندگی پایدار
زندگی پایدار یک روش زندگی است که بر کاهش استفاده فرد و جامعه از منابع طبیعی و شخصی تأکید دارد. افرادی که این روش زندگی را برمیگزینند اغلب تلاش میکنند تا با تغییر عادتهای رفتوآمد، مصرف انرژی و رژیم غذایی، دیاکسید کربن کمتری تولید کنند. طرفداران این روش زندگی سعی میکنند زندگی خود را با پایداری محیط زیست و احترام به رابطه همزیستی با طبیعت وفق دهند.
فلسفه و روش زندگی پایدار رابطه تنگاتنگی با اصول توسعه پایدار نیز دارد. لستر براون، یکی از فعالان محیطزیست و بنیانگذار مؤسسه WorldWatch، زندگی پایدار در قرن بیست و یکم را زندگیای بر اساس انرژیهای تجدیدپذیر، با بازیافت منابع گوناگون و روشهای حملونقل متفاوت میداند. در کنار این فلسفه، کسانی که در ساخت دهکدههای پایدار (Eco-villages) مانند Living Village فعالیت میکنند بر این نکته تأکید دارند که حرکت به سمت انرژیها و تکنولوژیهای تجدیدپذیر تنها در صورتی موفقیتآمیز خواهد بود که بتوان محیطی ایجاد کرد که با فرهنگ بومی همخوانی و برای افراد جذابیت داشته باشد و با توجه به نیاز جامعه تغییر کند.
*ابوالفضل کیانی بختیاری