سپهرغرب، گروه شهر - عباس سریشی: به اعتقاد صاحب‌نظران مدیریـت مطلـوب شـهر بـه معنـای بررسـی مشـکلات، برنامه‌ریزی، نظـارت بـر هماهنگـی بخش‌های مختلـف و چگونگـی امـکان تأمین و اجـرای طرح‌ها و نیازهـای عمومـی مـردم اسـت کـه به‌صورت روزمره و تنگاتنگ بـا آن سـر و کار دارنـد. این بدان معناست که مدیریـت بایـد بـر کلیـه جهـات اجرایـی کـه افـراد سـاکن شـهر بـا آن تمـاس دارنـد، نظـارت کرده و در جهـت اجـرای صحیـح امـور و رفـع مشـکلات و تأمین نیازهـا بکوشـد.
کارشناسان بر این باورند که مدیریـت شـهری یکی از جنبه‌هـای بسیار مهـم برنامه‌ریزی شـهری اسـت که باید بـه دنبـال ایجـاد محیطـی بهتـر، مسـاعدتر، سالم‌تر، آسان‌تر، مؤثرتـر و دل‌پذیرتر بـرای کلیـه سـاکنان یـک شـهر باشـد و در پاسـخ دادن و غلبـه بـر محدودیت‌ها و مسـائل شـهری به بهترین شـکل عمل کند.
درواقع گسـترش سـریع پدیـده شهرنشـینی و شـهرگرایی در دوران اخیـر و پیدایـی مشـکلات مختلـف شـهری از قبیـل تراکـم، آلودگـی هـوا، ترافیـک، کمبـود مسـکن و... ضـرورت برخورد اندیشـمندانه بـا ایـن موضوعات را دوچندان ساخته؛ گو اینکه ایــن برخــورد اندیشــمندانه نیز چیــزی جــز یــک برنامه‌ریزی شــهری همســونگر، منعطـف و بـا بدنـه اجرایـی قـوی نیست. زیرا پیچیدگی‌های اجتماعـی، محیطـی، اقتصـادی و کالبـدی شهرها ساختاری درهـم تنیـده و متنـوع دارنـد کـه سـطحی از مدیریـت و برنامه‌ریزی فراگیـر و جامـع را بـرای دوام خـود طلـب می‌کنند.

     مشکلات بی‌پایان شهر
متأسفانه امروزه یکـی از مهم‌ترین عوامـل بـروز مشـکلات شـهری عـدم توجـه بـه برنامه‌ریزی مناسـب جهـت رفـع مسائل شـهرهاست؛ فی‌الواقع از ثمر فقـدان یک تفکر شهرسـازانه جامع و بنیادین، امروزه شاهد تقسـیمات کالبدی نامطلوبی هستیم که هر از چند گاه نیز تبعات ناخوشایند آن گریبان‌گیر قسمتی از شهر و ساکنین آن می‌شود که به اعتقاد صاحب‌نظران این موضوع نیز حاصـل نوعـی شهرسـازی خـام و ناپختـه اسـت.
گو اینکه سـیمای فعلی شـهر همدان نیز به‌گونه‌ای است که نـه بـه شـهر باسـتانی و قدیمـی می‌ماند و نـه به یک شـهر مـدرن و جدیـد؛ زیرا ساخت‌وسازهای عجولانه، عـدم مطالعـه و برنامه‌ریزی منسـجم و عدم توجه بـه نظـرات مشـاوران و معمـاران، فضایـی ناهمگـون و غیـرجـذاب را در کلیت آن ایجاد کرده که نه‌تنها باعث اغتشاشـات در منظـر شـهری شـده، بلکه گاهاً موجب بروز دردسرهایی برای ساکنین آن نیز می‌شود.
بـه گفتـه کارشناسـان، در حـال حاضـر از مهم‌ترین عوامل بروز این مشکلات می‌توان به نداشـتن طراحـی مهندسـی شـهری و وجـود بافت‌های ناهمگـون و بـه هـم ریختـه، برنامه‌ریزی نادرسـت در روند توسعه، جابه‌جایی پی‌درپی مدیـران شـهر، پراکندگـی بافـت فرسـوده، شریان‌ها و معابر نامناسـب و ناقص و نیز نبـود زیرساخت‌های عمرانـی و... اشاره کرد که لاجرم برای حل هر یک از آن‌ها نیز نیازمند برنامه‌ریزی، تلاش و تأمین اعتبار مجزا هستیم.
هرچند مدیریت شهری در راستای توسعه شهر و ایجاد بستری مناسب برای زندگی مردم تلاش‌های قابل تقدیری را در دستور کار خود قرار داده و غیرمنصفانه است که همه مشکلات را در کم‌کاری و یا ضعف مدیریت آن‌ها خلاصه کنیم، اما نباید از این حقیقت نیز غافل بود که گاهی صرفاً بـه دلیـل کم‌توجهی به اصل مشـکلات و یا عدم جامع‌نگری و چاره‌اندیشی‌های اساسی، مردم و مسئولان شـهری در چنان تنگناهایی قرار می‌گیرند که نه‌تنها عـدم رضایـت شـهروندان و ناپایـداری شـهری را بـه دنبـال دارد، بلکه می‌تواند سطح توانایی مدیران و مجریان یـک شـهر یا منطقه را نیز در حوزه حل بحران‌ها و مشکلات زیر سؤال ببرد.
موضوعی که گاهی در قالب رخدادهایی همچون تخریب و ریزش بافت‌های فرسوده، سیلابی شدن و آب‌گرفتگی خیابان‌ها و معابر، وزش تندباد و تخریب سازه‌های شهری و... مشاهده می‌شود و متأسفانه متضرر نهایی آن‌ها نیز هیچ‌کس جز ساکنین محلات و کسبه بازارهای شهر نیست.

     نگرانی‌ها و دغدغه‌های مزمن
به اعتقاد کارشناسان وضعیت توپوگرافی شهر همدان و شیب‌دار بودن برخی مناطق، نامناسب بودن برخی طرح‌های عمران شهری و از یک سو نیز جداول و کانال‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی که ظرفیت جمع‌آوری این مقدار بارندگی را ندارند، از‌جمله عواملی هستند که در فصول بارندگی دست‌به‌دست هم می‌دهند تا شهر و شهروندان را دچار دردسر کنند؛ گو اینکه در ابتدای سال جاری نیز به دلیل بارش‌های متوالی و نسبتاً سنگین این موضوع (آب‌گرفتگی و سیلابی شدن معابر) به‌وضوح مشاهده و حس شد.
البته این موضوع نیز در حالی است که برخی مدیران شهری با بیان اینکه چند منطقه از شهر همدان سال‌هاست با مشکل آب‌گرفتگی روبرو بوده‌، اذعان دارند که بارش‌های ابتدای سال نقاط و گستره بیشتری از مشکلات و نواقص موجود را به نمایش گذاشت و اینکه بازخوانی پرونده‌ آب‌گرفتگی در نقاط مختلف شهر همدان نیز به‌وضوح نشان می‌دهد که هربار خسارت قابل تأملی به زیرساخت‌های شهری، منازل مسکونی مردم، واحدهای تجاری و مغازه‌ها و...وارد شده و می‌شود.
طی این مدت به همت شهرداری‌های نواحی فعالیت‌هایی درخصوص حل مشکلات به‌خصوص آب‌گرفتگی معابر صورت گرفته و در حال انجام بوده؛ با این حال آنچه مسلم است با فرارسیدن فصل پاییز و بارندگی از هم‌اکنون انتظار می‌رود تا مسئولان ضمن تمرکز بر راهکار‌های اساسی برون‌رفت از این معضل و نیز حل مشکلات هر منطقه بر اساس شرایط خاص آن‌ها، حتی‌الامکان سعی کنند در صورت عدم اتمام این طرح‌ها، با دست‌مایه قرار دادن برخی ترفندهای تاکتیکی و موقت، ترتیبی اتخاذ کنند تا مبادا به مجرد دقایقی بارندگی خیابان‌های شهر در زیر سیلاب مدفون گشته و آب به منازل و مغازه‌های مردم هجوم برد. به مانند رخدادی که امسال در بسیاری از نقاط شهر و به‌صورت ویژه در بلوار چمران و برخی کوچه‌های آن (پرتو) به وقوع پیوسته و باعث نارضایتی مردم شد.

     از یک سوراخ دوبار گزیده نشویم
متأسفانه اوایل سال جاری در پی بارندگی‌های نسبتاً شدیدی که صورت گرفت، گستره نسبتاً وسیعی از شهر همدان به‌صورت مکرر شاهد آب‌گرفتگی‌های شدید بود؛ یکی از موارد آن در بلوار چمران بود که به دلیل عدم توانش کانال اصلی در مکش و هدایت آب از سطح خیابان و هدایت آن به خارج از این منطقه، جوی‌های آن طغیان کرد و از بخت بد آب به درون یکی از بن‌بست‌های مسکونی منطقه (پرتو) سرازیر و متعاقباً وارد منازل مردم شد.
گرچه طی کوتاه‌ترین زمان عوامل شهرداری با حضور در محل و لایروبی جوی و تخلیه آب از این بن‌بست به وسیله تانکر به داد مردم رسیدند و متعاقباً طی تابستان نیز با برخی اصلاحات و مرمت‌های انجام‌شده در مسیر جوی‌های آب به‌نوعی متعهد شدند دیگر چنین حادثه‌ای رخ ندهد، با این حال بررسی‌های میدانی ما درخصوص انعکاس مطالبات و دغدغه‌های ساکنین این منطقه مبین این امر است که هنوز دل‌نگرانی‌ها آن‌گونه که باید رفع نشده و با نزدیک‌تر شدن به فصل بارندگی، مردم بازهم دل‌شوره‌های بروز رخداد مشابه را دارند.
البته انعکاس عمق این موضوع را هم می‌توان در صحبت‌های برخی مسئولین دید که به‌وضوح اعلام می‌کنند کار تعمیر و مرمت هنوز ادامه داشته و به پایان نرسیده، با این حال عمده نگرانی‌های مردم نیز از آنجا سرچشمه می‌گیرد که معتقدند این عملکردها به تنهایی چاره کار نبوده و مشکل اصلی همچنان به قوت خود باقی مانده است.
برخی ساکنین محل ضمن گفتگو با خبرنگاران روزنامه سپهرغرب با اشاره به برخی تعمیرات، عنوان کردند: فقط قسمت‌هایی از جوی آب را تعمیر کرده و برای ورودی کانال اصلی شبکه‌های فلزی نصب کرده‌اند، اما ما معتقدیم مشکل جای دیگر است که لاینحل مانده و آن قرار گرفتن این منطقه در یک نقطه پست نسبت به دو منطقه پل رسالت و میدان شیر سنگی است که باعث می‌شود حجم زیادی از رواناب‌های این دو منطقه به درون آن سرازیر شود، در عین حال همین مجرای اصلی فاضلاب هم توانایی مکش و خارج کردن این حجم آب را ندارد و همین امر باعث می‌شود تا شاهد طغیان آب شویم.
گو اینکه در قسمت‌های دیگر نیز به علت وجود غیرمنطقی برخی موانع در مسیر جوی‌ها و عدم امکان لایروبی آن‌ها، عبور آب با مانع مواجه می‌شود؛ به گفته ساکنین بسیاری از مواقع به علت گرفتگی همین جوی‌ها، آب در اینجا جمع می‌شود که ما انتظار داشتیم حداقل برای این مورد هم‌ فکری بکنند؛ اما تا الآن مشکل به قوت خود باقی مانده و دور از ذهن هم نیست که با اولین بارش بازهم آب بالا زده و طغیان کند. مشاهدات میدانی مؤید این نکته است که شکل برخی از این جوی‌ها به‌گونه‌ای بوده که اصلاً امکان لایروبی را نداشته و باید در وسط مسیر آن دریچه‌هایی برای دسترسی ایجاد می‌شده، اما...
از منظر ساکنین عدم دقت در بررسی جامع این مشکل و اکتفا به چند تعمیر نیم‌بند، باعث شده تا از هم‌اکنون ساکنین این منطقه و به‌خصوص ساکنین بن‌بست پرتو طی درخواست‌های جدی از مسئولین تقاضا کنند که حتی‌الامکان و تا فرصت باقی‌مانده، ضمن بررسی مجدد وضعیت این منطقه یک‌بار دیگر نسبت به ایمن‌سازی محیط اقدام کرده و کمک‌حال ساکنین آن باشند.
حال قضاوت درخصوص اینکه اقدامات انجام‌شده تا چه میزان در حل مشکل مؤثر واقع خواهد شد، موضوعی است که باید در طول ماه‌های آینده درباره آن صحبت کرد؛ ولیکن آنچه مسلم است اینکه عاقل هیچ‌گاه از یک سوراخ دوبار گزیده نمی‌شود و منطقاً علاج واقعه را قبل از وقوع می‌کند که امیدواریم درخصوص مشکل منطقه مذکور نیز نحوه عملکردها این‌گونه بوده باشد.