سپهرغرب، گروه شهر: آموزش‌وپرورش در جوامع امروزی به‌عنوان کلیدی‌ترین نهاد آموزشی جهت توسعه همه‌جانبه به‌شمار می‌رود؛ چراکه در پرتو آموزش است که انسان‌ها متحول می‌شوند، بر پایه نظام آموزشی و تربیتی یک جامعه است که نظم و انضباط اجتماعی حالت نهادی به خود می‌گیرد و عامه مردم به طرف فرهنگ ترقی و توسعه حرکت می‌کنند.
انسان باید ارزش پیدا کند و تربیت او مبنای توسعه قرار گیرد؛ چون هدف از آموزش و سرمایه‌گذاری آموزشی کشف و توسعه‌ منابع انسانی در جهت تعالی‌بخشی به ارزش‌ها و استعدادها و بهینه کردن آن بوده، چون محور اصلاحات اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی در کلیه ممالک توسعه‌یافته انسان است.
آموزش مهم‌ترین رکن برنامه‌ریزی جامعه است و کلیدی‌ترین عنصر در توسعه یک جامعه مردم آن جامعه هستند که باید از فرهنگ، آگاهی و مهارت‌های گوناگون برخوردار باشند.
توشیرو دوکو یکی از معماران توسعه ژاپن، امروزه درباره نقش سازنده و بارورکننده و رشددهنده انسان و آموزش‌وپرورش در فرایند توسعه اقتصادی و اجتماعی چنین بیان می‌کند: ما نه هیچ منبع طبیعی داریم و نه هیچ قدرت نظامی، ما فقط یک منبع در اختیار داریم، ظرفیت ابداع مغزهایمان.
این منبع پایان‌ناپذیر است؛ باید آن را ترکیب کرده، تمرین داده و مجهز ساخت. این قدرت دفاعی خواه ناخواه در یک آینده نزدیک گران‌بهاترین ثروت مشترک همه بشریت خواهد بود. در کشور ژاپن تربیت انسان‌ها بهترین مسئله است و کسانی که در نظام آموزشی کار می‌کنند، افراد بسیار محترم و با پرستیژ اجتماعی والایی هستند؛ همین آموزش‌دهندگان هستند که درواقع توسعه و زمینه‌های آن را (از طریق تربیت شهروندانی آگاه و مسئول) فراهم می‌آورند و ارزشمندترین سرمایه‌ انسان‌های با فرهنگ، آموزش‌دیده و با شخصیت آن جامعه، شهروندان مدنی هستند.
بنابراین زمانی آموزش‌وپرورش در رسیدن به اهداف و آرمان‌هایش موفق خواهد بود که بتواند شهروندانی آگاه، مسئول و خلاق بپرورد و این امر میسر نیست مگر از طریق آموزش بهینه شهروندی و نیز ارتقای فرهنگ شهروندی.

     آموزش شهروندی چیست؟
منظور از آموزش شهروندی عبارت است از فرایند انتقال دانش‌ها، ارزش‌ها و نگرش‌های لازم برای مشارکت و ثبات سیاسی جامعه از یک نسل به نسل دیگر.
این انتقال شامل موارد مختلفی نظیر:
آگاهی از تاریخ و ساختار نهادهای سیاسی، احساس وفاداری به ملت، نگرش مثبت نسبت به اقتدار سیاسی، باور به ارزش‌های بنیادی (مانند حاکمیت قانون و تسامح و تساهل)، علاقه به مشارکت سیاسی و کسب مهارت‌های لازم برای فهم سیاست‌های عمومی و نظارت بر آن‌ها می‌شود.
بدین ترتیب، هدف اساسی آموزش شهروندی در هر جامعه‌ای، انتقال مجموعه‌ای از دانش‌ها، ارزش‌ها و جهت‌گیری‌های رفتاری ضروری برای دوام و رفاه آن جامعه به نسل جوان است.
لذا آموزش شهروندی به دنبال جلب حمایت جوانان از فرهنگ مدنی جامعه است که این امر از طریق فرایندهای آموزشی تحقق می‌یابد. در جوامع اقتدارطلب و خودکامه تعلیم و تربیت شهروندی به‌شدت در پی القای عقیده حاکم است و حق انتخاب چندانی برای فرد در جهت ابراز مخالفت وجود ندارد در حالی که در جوامع مردم‌سالار، هدف از تعلیم و تربیت شهروندی پرورش افرادی است مسئول، خودآگاه، کارآمد و بالطبع در خدمت اهداف و آرمان‌های جامعه.

     شهروند کیست؟ و شهروندی یعنی چه؟ آموزش‌وپرورش و رسالت تربیت شهروندی
شهروند کسی است که با همنوع خود زندگی می‌کند و از طریق دولت حمایت می‌شود، از حقوق اجتماعی برخوردار است و وظیفه اجتماعی انجام می‌دهد.
شهروندی راه‌های زندگی کردن شهروندان با یکدیگر است؛ شهروندی توانایی افراد را برای قضاوت در مورد زندگی خودشان تصدیق می‌کند، بنابراین شهروندی افراد از پیش به وسیله نژاد، مذهب، طبقه، جنسیت یا هویتشان تعیین نمی‌شود. شهروندی در نحوه‌ ارتباط فرد با فرد و با جامعه معنا و مفهوم حقیقی خود را می‌یابد.
در این راستا به اعتقاد تی، اچ، مارشال: اولاً شهروندی وضعیتی است که ناشی از عضویت کامل فرد در اجتماع است، ثانیاً کسانی که حائز این وضعیت هستند، حقوق و تکالیف یکسان و برابری دارند.
باید دانست که شهروندی با احساس مسئولیت همراه است؛ و حس شهروندی در عمیق‌ترین معنای خود دارای دو جنبه‌ مهم است:
الف) جنبه مهمی از مسئولیت شهروندی و داشتن شرافت کاری است که بدون آن مدنیّت پیشرفته‌ای حاصل نمی‌شود.
ب) مسئولیت مدنی در جایی امکان بروز می‌یابد که جامعه‌ مدنی به معنای واقعی مستقر شده باشد، امّا جامعه مدنی نمی‌تواند بدون تلاش شهروندان برخوردار از حس مسئولیت قوی برپا شود.