تدوین اطلس سرمایهگذاری، شاهراه رسیدن به توسعه
سپهرغرب، گروه شهر - طاهره ترابیمهوش: استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و سرمایهگذاری در قالب پروژههای مشارکتی، همواره بهعنوان یکی از منبع درآمدهای مهم و پایدار برای شهر معرفی شده، اما در طول سالیان گذشته دستیابی به این منابع در شهرداری همدان با مشکلات و مصائبی همراه بوده است.
حال آنکه شهرداری بهعنوان نهاد محلی و مدنی متولی اصلی امور خدماتی، عمرانی و نوسازی بوده و تسهیلگر و تسریعکننده وصول عوارض شهری است؛ بنابراین با توجه به عدم وابستگی شهرداریها به دولت و بودجه عمومی، آنان بر اساس قانون میتوانند درآمدهایی را کسب و در امور شهری هزینه کنند. اجابت خواستههای مردم و برآورده کردن نیازهای آنان که بهواسطه قانون جزء امور محوله به شهرداریهاست، نیازمند منابع و پشتوانههای قوی مالی بوده و شهرداری برای پوشش دادن این هزینهها راهی بهجزء گرفتن عوارض و بهعبارتی اخذ هزینههای شهروندی و درعینحال بهرهمندی از ظرفیت سرمایهگذاری بخش خصوصی ندارد.
درواقع شهرداری برای اینکه بتواند محیط شهری را به بستر مناسبی برای زندگی، کسبوکار و غیره تبدیل کند، نیاز به بهرهمندی از ظرفیت سرمایهگذاری بخش خصوصی دارد تا از پس وظایف خود برآمده، نقش را بهدرستی ایفا کند و رضایت شهروندان حاصل شود. چراکه یکی از شیوههای افزایش سرعت در توسعه اقتصادی، آبادانی و ایجاد اشتغال، جذب سرمایه و سرمایهگذاری در شهرهاست، بهگونهای که به گفته اقتصاددانان حوزه شهری سرمایه بهمنزله موتور محرک رشد و توسعه اقتصادی بوده و سرمایهگذاری برای تداوم رشد اقتصادی در هر شهر بهویژه در شهرهای کمتر توسعهیافته از اهمیت بسزایی برخوردار است؛ بنابراین مدیریت شهری بهمنظور سرمایهگذاری در شهرها و فراهم آوردن طیف وسیعتر و کیفیت بهتری از خدمات اجتماعی و زیرساختهای کالبدی و تأمین منابع مالی مورد نیاز خود، باید از مشارکت مردمی و جذب سرمایههای آنان استفاده کند.
اما همانطور که عنوان شد، متأسفانه شهرداری همدان در این زمینه طی سالهای اخیر موفقیت چشمگیری نداشته و حتی در برخی موارد همچون پروژه عصر طلایی و نیز میدان بار همدان و یا پروژههای کوچکتر همچون پارکینگ آقاجانیبیگ، اینروزها به پروژههای تاریخی همدان بدل شدهاند؛ حال آنکه چندی پیش رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای اسلامی شهر همدان ضمن حضور در دفتر تحریریه سپهرغرب در گفتگویی با بیان اینکه متأسفانه در حال حاضر هیچیک از دستگاههای متولی اقتصاد و دارایی همدان قادر به ارائه پنل اقتصادی و مدیریتی شهر همدان نیست، اظهار کرد: سرمایهگذاریهای غلط به نداشتن طرح و برنامهریزی بلندمدت بازمیگردد، لازمه کار این است که دستگاههای مؤثر در حوزه اقتصاد و سرمایهگذاری درخصوص قابلیت شهر همدان برنامههای خود را با استدلال و توجیه ارائه کنند.
نرگس نورالهزاده با بیان اینکه در شهر همدان جای خالی نظرات کارشناسی در حوزه جذب سرمایهگذار و چرایی آن خالی است، گفت: هنوز ظرفیتسنجی لازم برای جذب سرمایهگذار و محل اجرای طرح صورت نپذیرفته که بر اساس آن بتوانیم به سرمایهگذار بستههای سرمایهگذاری را همراه با محلهای پیشنهادی برای اجرای طرح ارائه کنیم.
وی میافزاید: با وجود خلأ مذکور این سرمایهگذار است که با میزان آورده خود هم نوع سرمایهگذاری و هم محل آن را برای ما مشخص میکند، حال آنکه اگر مخالفتی با آن داشته باشیم، در مظان اتهام قرار میگیریم که چرا با سرمایهگذار مخالفت میکنید و یا اینکه شما با توسعه شهر مخالف هستید؛ با این تفاسیر بر آن شدیم تا درخصوص لزوم تدوین اطلس سرمایهگذاری شهری با سیدمحسن طباطبائی مزدآبادی، عضو هیئتعلمی دانشگاه و دبیرکل انجمن علمی اقتصاد شهری ایران همکلام شویم که بهصورت پرسش و پاسخ در ادامه میخوانید:
1- تعریفی از اطلس سرمایهگذاری در شهرها و درعینحال ضرورت وجود این اطلس ارائه کنید؟
سرمایهگذاری در هر دورهای و در هر عرصهای فرازوفرودهای خاص خود را دارد، گاهی وقایعی باعث رونق و شکوفایی سرمایهگذاری و گاهی اتفاقاتی باعث به قهقرا رفتن سرمایهگذاری در یک محیط شدهاند؛ مطالعه و آشنایی دقیق با روند بلندمدت سرمایهگذاری یک ضرورت است. در فضاهای شهری سرمایهگذاران اعم از مردم یا بخش خصوصی اغلب شناخت دقیقی از وضعیت سرمایهگذاری در گذشته، حال و آینده شهر ندارند؛ آنها قابلیتها و خطرهای سرمایهگذاری در این عرصه را بهخوبی درک نکردهاند. درواقع اطلس سرمایهگذاری در شهرها ابزاری برای کمک به سرمایهگذاران است تا واقعبینانه و هدفمند به سرمایهگذاری اقدام کنند.
اطلس سرمایهگذاری درحقیقت نقشهای جامع از فضای سرمایهگذاری در شهر بوده که به کمک اشکال، نمودارها، تصاویر، اعداد و ارقام، تحلیل روندها و دیگر ابزارهای تفهیمی، تلاش میکند وضعیت سرمایهگذاری در آن محیط خاص را طی ادوار و شرایط مختلف ترسیم کند؛ اطلس باید بالاترین و پایینترین نقاط بازارها را نشان دهد و علل رونق و یا رکود سرمایهگذاری و پیروزی یا شکست آن را تحلیل کند.
2- در این اطلس چه شاخصهایی باید مورد توجه قرار گیرد؟
همانطور که گفته شد، اطلس کمک میکند که شخص سرمایهگذار تصمیمات مالی خود را بر مبنای واقعیات و سوابق تاریخی و جغرافیایی بگیرد. بنابراین شاخصهایی مانند وضعیت بازارهای مختلف اعم از مسکن و مستغلات، بازار سرمایه، صنعت، خُردهفروشی، زیرساختها، توریسم و غیره باید مورد توجه قرار گیرد؛ بهعنوان مثال اگر سرمایهگذاری در دوران تحریم قصد سرمایهگذاری را دارد، باید به او نشان داده شود که کدام بازار در ادوار گذشته تحریم پُربازده، کدام کمبازده و کدام خطری بوده است. شاخصهایی مانند معرفی جاذبهها و انواع فضاهای سرمایهگذاری، آشنایی با بازارها و روند آنها در گذشته، پیشبینی واقعبینانه بازارها در آینده، عوامل اثرگذار بر روندها و غیره، بایستی در اطلس گنجانده شوند؛ بنابراین اطلس سرمایهگذاری فقط ذکر تیتروار جاذبهها و نقاط مستعد سرمایهگذاری نیست.
3- ضمانت اجرایی لازم در سرمایهگذاریها باید چه شاخصهایی داشته باشد تا بتوان برای آنها سرانجام مناسبی را جهت بهبود فضای مدیریت شهری ترسیم کرد؟
زمانی که پای سرمایهگذاری بهخصوص نوع مشارکتی آن با کمک بخش خصوصی و شهروندان به میان میآید، شاید مهمترین عنصر شفافیت است؛ شهروندان در محیطهای شفاف و شیشهای خیلی راحتتر اقدام به سرمایهگذاری میکنند. عنصر دیگر پاسخگویی و مسئولیتپذیری است؛ برای مثال زمانی که مردم در صنعت خودرو اقدام به سرمایهگذاری کرده و به پیشخرید محصولات اقدام میکنند اما پس از مدتها سرگردانی نهتنها به کالای مورد نظر خود دست نمییابند بلکه در دریافت اصل سرمایه خود نیز با مشکل مواجه میشوند، جای خالی پاسخگویی و مسئولیتپذیری کاملاً نمایان است و چنین اتفاقاتی اکوسیستم سرمایهگذاری را بهکلی مخدوش و مختل میکند و اعتماد از آن رخت برمیبندد. بنابراین اعتماد اجتماعی یک عنصر و تضمین واقعی در این خصوص است؛ بهطوری که اگر شفافیت، اعتماد، پاسخگویی و مسئولیتپذیری وجود داشته باشد، سرمایهگذار حتی با بازده اندک سرمایه نیز مشارکت خواهد کرد.
4- در چه بخشهایی از مدیریت شهری همدان ظرفیت استفاده از سرمایهگذاری بخش خصوصی وجود دارد؟
شهرها استخری از فرصتهای بینظیر برای بهکارگیری ظرفیت بخش خصوصی هستند، از سرمایهگذاری در زمینههای اجتماعی و فرهنگی گرفته تا زیرساختها، گردشگری و دیگر عرصههای اقتصادی؛ اما این عرصه با موانع مهمی نیز روبرو است.
گردشگری شهری موردی است که بخش خصوصی میتواند سکاندار آن باشد؛ بخش خصوصی در این زمینه میتواند بهترین مجری هتلداری، ارائه خدمات، تورگردانی، تفریح و خرید و غیره برای گردشگران باشد. زیرا بسیار بهتر از بخشهای دولتی میتواند به جذب گردشگر و رونق این صنعت کمک کند، البته بهکارگیری ظرفیت بخش خصوصی نیازمند باز کردن گرههای مختلف قانونی، نظارتی و مقرراتی و ساده کردن مسیر است؛ بهعنوان مثال چنانچه سرمایهگذار بخش خصوصی برای ارائه خدمات فرهنگی مذهبی و آیینی متناسب با ماه مبارک رمضان در سطح شهر اقدام کند، بدون تردید توفیق بیشتری نسبت به بخش دولتی خواهد داشت. چراکه قرابت بیشتری با مردم داشته و میتواند با خلاقیت و ابتکار خود و ارائه برنامههای متنوع، نشاط شبانه را به شهر بیاورد؛ در چنین شرایطی نباید وی را اسیر گرفتن مجوزها از مراجع پُرشمار، استعلامهای طولانیمدت، پرداختهای بیمورد و نامعلوم، نظارتهای پُرفشار و غیره کرد، بلکه رعایت چارچوبی قانونی و داشتن قراردادی شفاف با مدیریت شهری کفایت میکند. در چنین فضایی سرمایهگذار با رضایت کامل به سرمایهگذاری ورود خواهد کرد.
5- چرا در برخی شهرها شاهد کمترین سرمایهگذاری در فضای مدیریت شهری هستیم؟
همانطور که عنوان شد، نبود مدیریت واحد و یکپارچه شهری، رویکرد و نگرش بخشی حاکم بر مدیریت شهری، چندپارگی عرصه تصمیمگیری و تصمیمسازی، قواعد و مقررات دستوپاگیر و مقداری تنگنظری باعث میشود شهر از سرمایه عظیم بخش خصوصی و مشارکت مردمی محروم بماند؛ سرمایهگذاری و بهکارگیری بخش خصوصی و مشارکت مردمی در شهر علاوه بر آثار اقتصادی، نتایج و برکات اجتماعی فرهنگی و مدیریتی بسیاری را به دنبال داشته، فاصلهها را کم کرده و باعث پیوند و نزدیکی بین مردم و مدیریت شهری خواهد شد. شاید سهمی از عدم رغبت به سرمایهگذاری از همین فاصله موجود نشأت میگیرد.
معالوصف؛ با توجه به آنچه گفته شد یکی از مهمترین عوامل توسعه اقتصادی، میزان سرمایهگذاری در شهرها است، بر این اساس جلب سرمایه و سرمایهگذاری راهی برای تسریع حرکت اقتصاد به سوی توسعه و ایجاد اشتغال بوده و میتواند بهعنوان اهرمی برای شتاب توسعه و رشد اقتصادی بهکار گرفته شود. بهرهمندی از پتانسیل بخش خصوصی و مردم هدفی است که کلیه شهرها از مدتها قبل آن را دنبال میکنند تا به این طریق بر مشکلات اقتصادی شهرداریها در حوزه عمران و خدمات فائق آیند، با این تفاسیر با توجه به مزیتهای بیشمار شهر همدان در حوزه گردشگری و نیز زیرساختی، بهرهمندی از ظرفیت سرمایهگذاری این روزها به یک الزام بدل شده که برای رسیدن به این هدف تدوین اطلس جامعه سرمایهگذاری در راستای کاهش موانع سرمایهگذاری در شهر، یک ضرورت انکارناپذیر است.
