شهرداری یکتنه نمیتواند گردشگر جذب کند؛ برنامهریزی شما کجاست؟
سپهرغرب، گروه شهر - طاهره ترابیمهوش: کارشناس حوزه گردشگری با اشاره به اینکه باید همه ارگانها همچون راهداری و حملونقل جادهای، مرکز بهداشت، اداره کل میراث فرهنگی، آموزشوپرورش، بخشهای خصوصی تأثیرگذار و بالأخص مدیریت ارشد استان در حوزه گردشگری پای کار باشند، اذعان کرد: بزرگترین اشتباهی که در حوزه گردشگری شهر همدان اتفاق افتاده این است که تنها متولی گردشگری را شهرداری میدانند.
«گردشگری در شهر ما هنوز به صنعت تبدیل نشدهاست.» «گردشگران ذائقه خود را در سفر تغییر نمیدهند و ما باید با سلیقه آنها هماهنگ باشیم.» «توسعه گردشگری میسر نیست مگر اینکه سازمانها و نهادهای مرتبط با این حوزه در راستای یک هدف گام بردارند.» «بخش خصوصی در بسیاری از موارد میتواند پیشرو در توسعه حوزه گردشگری باشد و نگاهی به دست دولت نداشته باشد.» اینها نقلقولهایی است که معمولاً در فضاها و جلسات گردشگری در خصوص توسعه گردشگری و چالشهای پیش روی آن مطرح میشود؛ اینکه چه موانعی سبب رشد بخش گردشگری است و در چه بازه زمانی این امکان رشد مهیا میشود، همواره مورد نقد و بررسی در اینگونه جلسات بوده درحالیکه بدیهی است، همدان بسیاری از شرایط ازجمله اماکن تاریخی، شرایط متفاوت آب و هوایی در چهارگوشه شهر و استان، تنوع غذایی و غیره را برای بدل شدن به یک مقصد مهم گردشگری دارد، اما در واقعیت آنچه در جذب گردشگر مورد انتظار بوده، کمتر محقق شدهاست.
البته طی سالهای اخیر تأکید و توجه فراوانی از سوی مدیران حوزه گردشگری و نیز مدیریت ارشد استان بر روی گردشگری همدان بهعنوان محور توسعه شده و درعینحال آمارها حکایت از ورود جمعیت زیادی از گردشگران به همدان دارد، اما ذکر این نکته ضروری است که تحولات پیش روی صنعت گردشگری کار را کمی سختتر کرده و دیگر روشهای سنتی پاسخگو نیستند و اگر حرکت به سمت توسعه در این بخش بهکندی رخ دهد از بسیاری از فرصتها بازخواهیم ماند؛ چراکه فرصتها در گردشگری و جذب گردشگر در لحظه میسوزند.
بنابراین دولت و در مقیاس کوچکتر اداره کل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری در هر استان باید بهعنوان مدیر ارشد در حوزه گردشگری بتوانند برای بخش خصوصی و نیز دیگر دستگاههای تأثیرگذار در حوزه گردشگری برنامهریزی کنند و درعینحال بخش خصوصی و نیز دستگاههای متولی زیرمجموعه با مشخصات و ویژگیهای خاص خود، کاملاً بتوانند از این برنامهریزی پیروی و اطاعت کنند، اما با کمی دقت میتوان دریافت که طی سالهای اخیر، این شهرداری، بخش خصوصی و خصولتی است که در فضای گردشگر پذیری شهر همدان ورود کرده و همواره اداره میراث فرهنگی تیر خطونشان خود را برای این نهادهای اجتماعی تیز کرده و نشانه رفته بهطوریکه در جلسه اخیر ستاد سفر، همچون دیگر جلسات مرتبط با گردشگری، بیشتر اخبار منعکسشده از آن تأکید بر بایدونبایدها داشت و از سوی اداره کل میراث فرهنگی به شهرداری بازمیگشت!
حال این سؤال مطرح میشود که آیا گردشگری که حوزه بسیار بااهمیتی است و در دنیا بهعنوان یک صنعت برای آن برنامهریزی میشود، نباید بهعنوان متولی این حوزه نسبت به برنامهریزی در این بخش اقدام کند؟ زیرا به همین سادگی و سهولت نیست که صبح چند روز به عید فطر مانده چشممان را بازکنیم و هرچه پیش آید خوش آید باشد! این روش عملاً ما را به اهداف برنامههای بلندمدت و توسعهای 1400 نخواهد رساند چراکه وقتی یک مقصد جدید گردشگری معرفی میشود، همه گردشگران خود را میهمان و دعوتشده قلمداد کرده و اغلب در نخستین عزیمت خود به مقصد جدید گردشگری برنامهریزی خاصی ندارند و بنا به این رویکرد به نظر میرسد یکی از ضعفهای بزرگ در کارها و برنامهریزیهای گردشگری در استان و شهر همدان نداشتن مدیر پای کار (میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری) است؛ کسی که محصول (ظرفیتهای گردشگری) را تعریف و به بازار عرضه کند، زیرا اگر چنین مدیر حرفهای در این حوزه وجود داشت برنامههای جدید طبق برنامهریزی و در چارچوب مجوزها و مصوبات تولید میشد و دیگر نیازی نبود که در آستانه هر مراسم و یا ایامی بدون اینکه از سوی متولی، برنامهریزی خاصی به دستگاههای ذیربط اعلام شود بهعنوان مثال خطاب به شهردار بگوید که آقای شهردار! فلان کار را انجام بده و یا اداره کل آموزشوپرورش مکلف است برای اسکان گردشگر فلان کار را انجام دهد!
از طرفی این ارگانها بهعنوان نهادهای خدماترسان در قبال ارائه زیرساختهای گردشگری یقیناً باید از طریق تقویت فضا به یکسری از عواید و درآمدهای مستقیم و غیرمستقیم دست پیدا کنند، اما با کمی تأمل میتوان دریافت که متأسفانه طی سالهای اخیر نهادی همچون شهرداری بیشتر حکم مدیر تدارکاتچی و بیجیره و مواجب میراث فرهنگی استان بوده چنانکه کمترین عایدی در این زمینه نصیبش شده و حتی اغلب این عایدیها نیز بهصورت غیر مستقیم بوده و تخصیص یا عدم تخصیص این مزایای نیز قابلیت احصا شدن نداشتهاست؛ بهطور مثال در برگزاری رویداد 2018 شهرداری بیشترین هزینه را برای آمادهسازی شهر جهت برگزاری این رویداد بینالمللی کرد و حال این سؤال را باید پرسید که عایدی مستقیم و حداقلی این رویداد برای شهرداری همدان چه بودهاست.
پس به نظر میرسد که در حال حاضر لازم است که ساختار فعالیت اداره کل میراث فرهنگی بازسازی شود زیرا میراث فرهنگی به متخصصانی با علم و دانش نوین و همسو با اتفاقات روز نیازمند است. در این عصر که از آن بهعنوان عصر تجارت یاد میشود افراد خریدار برند هستند نه کالا؛ یعنی زمانی که کسی میخواهد بلیت بخرد، نمیگوید برای تهیه بلیت به آژانس میروم، بلکه نام برده و میگوید میخواهم بروم تکبال؛ با توجه به مسائل مطرح شده در مطلع این گزارش و اهمیت موضوع بر آن شدیم تا با میثم حبیبی، یکی از کارشناسان حوزه گردشگری گفتوگویی را ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
این کارشناس حوزه گردشگری با اشاره به اینکه نکته اصلی این است که بدانیم شهر همدان تا چه میزان توانسته زیرساختهای لازم برای حضور گردشگر را فراهم کند، گفت: بنده یقیناً میتوانم به این مسئله اشاره کنم که در شهر همدان هنوز آمادگی کامل برای حضور گردشگر وجود ندارد.
میثم حبیبی اظهار کرد: بهعنوان مثال طی چند روز آینده تعطیلات عید فطر را در پیش رو داریم که با حضور در سطح شهر شاهد خواهیم بود که اکثر میهمانان و گردشگران ورودی به شهر در نقاط مختلف اقدام به نصب چادر میکنند و یا در بهترین حالت در حواشی شهر و در خانهمسافرها مستقر میشوند.
وی با اشاره به اینکه متأسفانه در شهر همدان مهمانپذیر و یا هتلهایی که پاسخگوی نیاز گردشگران که اغلب از طبقه متوسط جامعه هستند وجود ندارد، تصریح کرد: بارها در این بار با شهرداری رایزنی کرده و پیشنهاد استقرار کمپهای اقامتی را دادهایم.
حبیبی با بیان اینکه در حال حاضر شهرداری شهرهایی همچون اصفهان و شیراز از طریق استقرار همین کمپها هم درآمدزایی کرده و هم خدمترسانی بهینهای را به گردشگران و میهمانان ارائه میکنند، افزود: اغلب گردشگرانی که همدان را مقصد گردشگری خود قرار میدهند وضعیت مالی متوسطی دارند و از آن بهعنوان شهر گردشگری ارزانقیمت یاد میکنند، پس نمیتوان امیدوار به هزینهکرد کلان گردشگران ورودی همدان بود.
وی با اشاره به اینکه در دنیا امروز به ازای حضور هر گردشگر بین 6 تا 12 شغل ایجاد میشود، عنوان کرد: در همدان این قاعده معنا ندارد زیرا در بهترین حالت با حضور هر گردشگر شاید برای تنها یک نفر و یا درنهایت دو نفر شغل ایجاد شود.
این کارشناس ارشد حوزه گردشگری با تأکید بر اینکه همدان محل عبور گردشگران برای رسیدن به مقصد گردشگری است سال گذشته چهارمین شهر ازنظر حضور گردشگر در کشور بود، اما نتوانستیم از حضور و عبور این گردشگران بهرهمند شویم، خاطرنشان کرد: این در حالی است که شهری همچون اصفهان از حضور گردشگران عبوری نیز به نحو احسن استفاده میکند.
وی با تأکید بر اینکه تلاشهای شهرداری همدان در ایجاد زیرساختها و فعالیت در زمینه تقویت حوزه گردشگری ستودنی است، ادامه داد: اما ازآنجاییکه این حرکتها بدون انسجام کافی و ایدهپردازی خاصی در عرصه کلان مدیریتی حوزه گردشگری است، نمیتوان برای آن بازدهی خاصی را تصور کرد.
حبیبی با تأکید بر اینکه اگر به دنبال تبدیل همدان به یک شهر کاملاً گردشگری هستیم باید تا هفت سال به دنبال آورده در این حوزه نباشیم و تنها نسبت به هزینهکرد درست در این بخش اهتمام ورزیم، اذعان کرد: بهعنوان مثال پرواضح است که ورودیهای شهر همدان باید بازسازی شوند حالآنکه این بازسازی تنها وظیفه شهرداری نیست و از صدر تا ذیل مدیریتهای مرتبط با گردشگری باید در این زمینه ورود کنند.
وی اضافه کرد: در حال حاضر شهر همدان از فرودگاه بینالمللی برخوردار است اما تعداد پروازهای آن در هفته و بهترین حالت، دو پرواز است حال این سؤال مطرح میشود که چرا مدیریت ارشد استان تنها به برقراری پرواز همدان- تهران اصرار دارد درحالیکه نفع خاصی را نمیتوان از برقراری این پرواز برای همدان متصور شد زیرا با خودرو این فاصله، سه ساعته طی میشود؛ پس به نظر میرسد باید رونق گرفتن فرودگاه همدان را بهعنوان یکی از زیرساختهای مهم گردشگری با برقراری پروازهای بینالمللی کلید زد.
این کارشناس گردشگری با اشاره به اینکه در حال حاضر فرودگاه کرمانشاه که سالها بعد از فرودگاه همدان کار خود را آغاز کرده یکی از فرودگاههای فعال در کشور است، تصریح کرد: این در حالی است که موقعیت استراتژیکی همدان در غرب کشور بهعنوان شاهراه بر کسی پوشیده نیست.
حبیبی با اشاره به اینکه متأسفانه در همدان نبود برنامهریزی منسجم در حوزه گردشگری منجر به آن شده که از زیرساختهای موجود در سطح نازلی استفاده شود، گفت: گردشگری سلامت یکی از ظرفیتهای بالقوه همدان با توجه به وجود بهترین بیمارستان قلب غرب کشور در همدان است، اما از این قابلیت به دلیل نداشتن کمپ اقامتی در کنار این بیمارستان برای بیماران غیربومی کمترین بهره را میبریم.
وی با بیان اینکه متأسفانه عدم وجود یک کمپ اقامتی، امکان اقامت راحت خانوادههای همراه بیمار و نیز درآمدی که از حضور آنها در شهر میتوان کسب کرد را از همدان گرفته، عنوان کرد: امروزه در دنیا این نوع از گردشگری و درآمدزایی مستقیم و غیرمستقیم آن مورد تأکید است.
این کارشناس حوزه گردشگری با طرح سؤالی از میراث فرهنگی و شهرداری همدان با این مضمون که در حال حاضر چند کمپ اقامتی درجهدو و سه در شهر همدان وجود دارد؟ ابراز کرد: اگر از کسانی که سابقه سفر به شهر شیراز، تبریز و اصفهان دارند بپرسید که آیا در این شهرها نیز نصب چادر در امکان تفریحی و عمومی همچون شهر همدان آزاد است در پاسخ خواهند گفت که مکانهای خاصی با عنوان کمپ اقامتی با نظارت دستگاههای متولی در این شهرها به این منظور اختصاص یافتهاست.
حبیبی با اشاره به اینکه ایجاد کمپ اقامتی برای شهر همدان یک ضرورت به لحاظ گردشگری است، اظهار کرد: از این طریق هم درآمدزایی مستقیم برای شهرداری و هم اشتغال برای تعداد زیادی از جوانان شهر ایجاد میشود.
وی با انتقاد از اینکه تنها نباید شهرداری را ارگان مسؤول در حوزه گردشگری قلمداد کرد، ادامه داد: مسئله اینجا است که نهتنها ایران بلکه تمام دنیا به این باور رسیدهاند که در حوزه گردشگری باید تمامی ارگانها باهم همفکری کرده و این فضا را پیش ببرند.
این کارشناس حوزه گردشگری با اشاره به اینکه باید همه ارگانها همچون راهداری و حملونقل جادهای، مرکز بهداشت، اداره کل میراث فرهنگی، آموزشوپرورش، بخشهای خصوصی تأثیرگذار و بالأخص مدیریت ارشد استان در حوزه گردشگری پای کار باشند، اذعان کرد: بزرگترین اشتباهی که در حوزه گردشگری شهر همدان اتفاق افتاده این است که تنها متولی گردشگری را شهرداری میدانند.
معالوصف؛ همانطور که در ابتدای گزارش نیز عنوان شد در دنیای امروز، گردشگری به یکی از مهمترین نیروهای محرکه توسعه اقتصادی بدل شده که میتوان افزون بر طبیعت زیبا و متنوع، آدابورسوم، پیشینه تاریخی و فرهنگی شهرها عوامل مهمی همچون افزایش اوقات فراغت در راستای تقویت بستر فنّاوری را نیز در این رشد صعودی دخیل دانست؛ بنابراین گردشگری این روزها بهصورت امری اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نمادی و ارزشی درآمده و درواقع صنعتی است که در رونق آن سازمانهای مختلفی ایفای نقش میکنند که باید همسو و در یک راستا گام بردارند و از همه مهمتر اینکه هماهنگی بخش خصوصی و دولتی در این زمینه نقشی کلیدی دارد زیرا در صورت حرکت مناسب میتوانند ضمن آبادانی، عمرانی و پویایی اقتصادی، بستر مناسبی برای تعامل فرهنگی و اجتماعی را نیز فراهم آوردند.
