قرق پیادهروهای همدان توسط کسبه و دستفروشان
سپهرغرب، گروه شهر - طاهره ترابیمهوش: در چند ماه اخیر شهروندان همدانی طی تماسهای مکرر خواستار بررسی و ارائه گزارشی از وضعیت پیادهروها و تجاوز مغازهداران، بهویژه فستفودیها به حریم معبرها و تسخیر بخش بزرگی از پیادهروهای شهر همدان بهویژه در هسته اصلی گردشگری شهر یعنی اطراف میدان باباطاهر، خیابان مهدیه و اطراف آرامگاه بوعلی شدند، چراکه بهغیراز آزار رساندن به اهالی این منطقه، بسیاری از مسافران و افرادی که وارد این شهر میشوند در نخستین نگاه به آشفتگی بصری و عدم وجود قوانین و مقررات در این خصوص پی میبرند.
درواقع استفاده از حریم عمومی و نگاه منفعتطلبانه برخی از کسبه به فضای عمومی و پیادهروها مدتی است در این شهر مرسوم شده و متأسفانه این فرهنگ غلط نیز در سطح شهر درحال گسترش است، چنانکه این روزها اگر سری به پیادهروهای اطراف میدانهای گردشگری آرامگاه باباطاهر و بوعلی سینا بزنید شاهد خواهید بود که بعضی از کسبه اطراف این میدانها برای جلب توجه بیشتر مشتری و ترغیب آنان برای خرید، برخی از اقلام فهرست پذیرایی خود را در فضای پیادهرو ارائه میکنند و در ضمن اخلال در عبور و مرور عابران پیاده، موجب کنشها و واکنشهایی بین کسبه، عابران و درعین حال اهالی منطقه میشوند.
این در حالی است که بر اساس اصل 9 ماده 96 تبصره 6 کتاب مجموعه قوانین و مقررات شهرداریها، اراضی، کوچهها، میدانها، خیابانها و معابر عمومی واقع در محدوده هر شهر، ملک عمومی محسوب شده و تعرض در این معابر، تخلف تلقی میشود و میبایست شهرداریها با متخلفان برخورد کنند.
نکته مهم این است که در شهر همدان اصول معماری و شهرسازی بهطور دقیق و کامل رعایت نشده و در برخی از مناطق شهر، بسیاری از پیادهروها از «عرض مفید» بیبهره هستند و آن اندک راهی را نیز که بهعنوان پیادهرو در نظر گرفتهشده توسط مغازهداران قرق شده بهطوریکه گاهی رهگذران برای ادامه مسیر در یک پیادهرو مجبور هستند وارد فضای عبور ماشینها شوند یا از داخل باغچههای کنار پیادهرو عبور کنند.
البته منظور از «عرض مفید» پیادهرو بر اساس تعاریف مهندسی شهری، جایی است که افراد بهراحتی بتوانند از آن عبور کنند، عرض مفید با توجه به اینکه پیادهرو در کجا قرار دارد، متفاوت است، اما حداقل پیادهرو برای فضاهای شهری یکدهم عرض معبر است، درحالیکه اگر از فضاهایی همچون پیادهروهای خیابان میرزاده عشقی و یا محله کولانج عبور کرده باشید دقیقاً مفهوم عرض مفید را میتوان در پیادهروی 20 سانتیمتری و درنهایت، نیم متری که در آن ازقضا درخت هم کاشته شده مشاهده کنید چنانکه اگر بخواهید بهعنوان یک شهروندان قانونمدار در این محله و معبر از پیادهرو استفاده کنید باید به شیوه تارزانی و یا کارگاه گجتی وارد عمل شوید.
البته رعایت عرض مفید پیادهروها در برخی مناطق به شیوه کاملتری به اجرا درآمده، بهطوریکه در برخی مناطق شهری اصلاً پیادهرویی وجود ندارد که بخواهی برای آن عرض مفیدی تعریف کنی؛ برای نمونه در مناطقی همچون کوی خضر و یا 18 متری عزیزیان در خیابان پاستور رسماً افراد پس از خروج از منزل وارد خیابان میشوند و در آنها عرض غیر مفید هم رعایت نشدهاست.
این روزها بهویژه اطراف اماکن گردشگری به سیطره کسبه درآمده بهطوریکه حتی در برخی موارد گویی این عابران و اهالی محله هستند که با گذشتن از پیادهروهایی که در آنها صندلی و میز چیده شده و غذا صرف میشود و یا به محلی برای فروش سوغاتیهایی همچون سفال تبدیل شدهاند به حقوق مسلم کسبه تعدی کردهاند؛ در ادامه با توجه مطالبی که مطرح شد و اهمیت این موضوع بر آن شدیم تا با حمیدرضا طبیمسرور، کارشناس معماری و شهرسازی گفتوگویی را ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
این کارشناس حوزه معماری و شهرسازی با اشاره به اینکه طبق استانداردها و ضوابط شهرسازی یکدهم عرض معبر از هر دو طرف باید به امر پیادهروسازی اختصاص پیدا کند، گفت: بهعنوانمثال در یک معبر 30 متری در هر سوی آن باید سه متر پیادهرو ساخته شود.
حمیدرضا طبیمسرور با اشاره به اینکه در برخی مواقع شاهد رعایت این ضوابط هستیم اما در برخی شرایط این مهم دچار نقصان میشود، تشریح کرد: گاهی در شهری همچون همدان، امکان تعریض معبر از طریق عقبنشینی املاک بسیار دشوار است چنانکه در خیابان سعیدیه سالها شاهد آن بودیم و شهرداری برای تملک چند خانه تلاش کرد تا درنهایت توانست تا حدودی معبر و پیادهرو این منطقه را به حالت استاندارد نزدیک کند.
وی با بیان اینکه از ادوار گذشته تکالیفی بر عهده شهرداری در طرح تفضیلی گذاشته شدهاست که بر مبنای آن باید یکسری از بناها تخریب و بخشی از عرض معبر به پیادهرو بدل شود، ادامه داد: حالآنکه در بسیاری از موارد توان مالی شهرداری به حدی نیست که بتواند تمام املاک تعریضی را تملک کند تا در این بستر پیادهروهای شهری استاندارد شوند.
این کارشناس حوزه معماری و شهرسازی همدان با اشاره به اینکه مشکلات اینچنینی از گذشته پیش روی شهرداری بودهاست، خاطرنشان کرد: البته این شرایط طی چند سال اخیر رو به بهبود است بهگونهای که در دوره چهارم و پنجم شورا پیادهمحور شدن شهر یکی از اولویتهای اصلی شهرداری بوده و طی سالهای اخیر شاهد اجرای موفق چند پیادهراه و نیز توجه به پیادهروسازی و تعمیر آنها بودهایم.
طبیمسرور با تأکید بر اینکه شهرداری در راستای ایجاد آرامش روانی و اجتماعی در شهرها مکلف به احداث پیادهرو و پیادهراه است، اذعان کرد: باید به اینکه نکته توجه کرد که در شهر همدان شیب عمده زمین از قسمت جنوب غربی به سمت شرق و شمال شهر است و این شیب در بسیاری از مواقع معابر را نیز در برگرفته، حالآنکه هر واحد مسکونی و اداری واقع در این مسیرها برای اینکه بتواند مجوز ساخت بگیرد مکلف به تأمین پارکینگ است. از طرفی برای دسترسی به پارکینگها نیازمند سطح مسطحی است که با شیب موجود همخوانی ندارد، پس به اجبار شاهد ایجاد وضعیت پلکانی در پیادهروهای شهر هستیم که عملاً تردد را برای افراد بهویژه افراد کمتوان سخت میکند.
وی با بیان اینکه وضعیت پلکانی در پیادهروهای شهر منجر به آن شده که اغلب افراد برای تردد، از قسمت سوارهرو حرکت کنند که این شرایط خطرات جانی به دنبال خواهد داشت، ابراز کرد: این مهم هم آرامش شهروندان را به مخاطره میاندازد و هم سیما و منظر شهری را دچار مشکل میکند.
این کارشناس حوزه معماری و شهرسازی همدان با تأکید بر اینکه بنده تأیید میکنم که در شهر همدان فاصله تا رسیدن به فضای استاندارد در خصوص پیادهروسازی بسیار است، افزود: البته خوشبختانه شهرداری همدان در اجرای برنامههای شهرسازی خود در حال حرکت به سمت استانداردسازی فضاها است.
طبیمسرور در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه این روزها متأسفانه شاهد آن هستیم که پیادهروهای به نسبت استاندارد موجود در شهر نیز توسط کسبه به تصرف درمیآیند که نمونه بارز آن در ابتدای خیابان خواجه رشید و اطراف میدان باباطاهر است، آیا کسبه اجازه تصرف در پیادهروها را دارند یا خطر؟ اذعان کرد: بند 20 ماده 55 قانون شهرداریها به این مقوله اختصاص دارد بهگونهای که در این مادهقانونی هم مشاغل مزاحم و هم شرایط سد معبر و نحوه برخورد با آن مشخصشده و طبق این مادهقانون هیچ مغازهدار و یا کاسبی اجازه تعرض به معبر عمومی را ندارد.
این کارشناس معماری و شهرسازی تصریح کرد: البته در برخی از موارد شاهد آن هستیم که شهرداری در راستای تعامل بیشتر با اصناف اجازه میدهد سهم کوچکی از پیادهرو بهاندازه چند سانتیمتر توسط کسبه و مغازهداران برای استقرا تجهیزات به کار گرفته شود.
وی با بیان اینکه تاکنون شهرداری مجوزی را برای استقرار صندلی و میز به فستفودیها برای ارائه برخی از اقلام منوی خود به مشتریان در پیادهروها را ندادهاست، عنوان کرد: البته در شهرسازی نوین دنیا شاهد آن هستیم که پیادهروها بهعنوان یک فضای شهری جهت برقراری تعاملات اجتماعی در مناطقی که در آنها آرامش حکمفرماست و درعین حال تردد از آنها کمتر اتفاق میافتاد مورد استفاده قرار میگیرد، اما باید توجه کرد که در این رویکرد ضوابط و قوانین ساختارمندی وجود دارد.
طبیمسرور با اشاره به اینکه چنین فضاهایی با رعایت ضوابط میتوانند در آینده به فرهنگ در شهر بدل شوند، یادآوری کرد: درواقع پرداختن به سیمای شهری تنها خیابانکشی و جدارهسازی نیست بلکه ایجاد مبلمان شهری مناسب در کنار پیادهراهها و پیادهروها برای استفاده از آن توسط خانوادهها یک الزام است.
به گفته این کارشناس حوزه معماری و شهرسازی به نظر میرسد باید این مهم در طرح تفضیلی و جامع شهری مورد توجه قرار گیرد چنانکه با پسرویهایی که مشکلات حقوقی و ملکی برای شهرداری ایجاد نکند بهصورت طولی اقدام به ایجاد پارکهای محلی کرد تا در اینگونه فضا تعاملات اجتماعی شکل گیرد.
وی با تأکید بر اینکه شهرداری باید در نوع پردازش این پارکها نیز تعمق بیشتری داشته باشد، تبیین کرد: منظور ما از ایجاد پارک محلی استقرار یک تاب و یک سرسره در یک نقطه از شهر بدون در نظر گرفتن بدیهیئتی همچون تأمین نور و نیز بدون توجه به موضوع تعمیر و نگهداری آن مجموعه نیست.
معالوصف؛ همانطور که عنوان شد؛ در فضای شهرسازی، تعریف خاصی از مساحت پیادهرو وجود دارد چنانکه متأسفانه در شهری همچون همدان اغلب این مساحت نادیده گرفتهشده و تنها در معابر اصلی شاهد به کار بستن بخشی از ضوابط، آن هم بهصورت نیمبند هستیم. حال در نظر بگیرد که این پیادهروهای اصلی که درواقع قرار است فرد بدون دغدغه مواجهه با هرگونه مزاحمت در آنها طی مسیر کند نیز بهانحای مختلف به تصرف کسبه و دستفروشان درآمده که نمونههایی از آن را میتوان در پیادهروهای منتهی به میدان امام (ره) از ساعت 13 تا 15 هرروز که در اختیار دستفروشان و چرخیها است و بعدازآن نوبت به پیادهراه بوعلی و میدان امام (ره) میرسد و شبها رسماً از ساعت 20 تا 24 در اختیار دستفروشان قرار میگیرد مشاهده کرد.
از سوی دیگر پس از عبور از هسته مرکزی و ورود به حلقه دوم شهر از سمت میدان آرامگاه، این فستفودیها هستند که به انحای مختلف از مشتریان خود در پیادهروها میزبانی میکنند بهنوعی که این روزها در هنگام غروب امکان تردد افراد از مقابل فستفودیهای دور میدان آرامگاه و خیابان خواجه رشید سخت است. این در حالی است که شهروندان در برخی مناطق حلقه سوم شهر مانند آرامگاه باباطاهر نیز با همین وضعیت مواجه هستند، این روزها مردم برای تردد در پیادهروها آرامش نداشته و باید از بین صندلیها و میز چیده شده برای پذیرایی مشتریان فستفودیها گذر کنند پس به نظر میرسد پیادهروهای همدان توسط کسبه و دستفروشان هرروز در حال بلعیده شدن هستند که باید شهرداری برای این معضل که هرروز بر وسعت آن نیز افزوده میشود با ارائه راهکاری مؤثر و بازدارنده چارهای بیندیشد و در راستای احقاق حقوق شهروندی عابران پیاده و نسبت به اجرای جدی قانون در خصوص سد معبر در پیادهروها برخورد جدیتری را با متخلفان به کار گیرد زیرا در غیر این صورت این هنجارشکنی علنی در فضای شهر، حق انتفاعی غیرقانونی برای این کسبه ایجاد میکند که در ادامه، برخورد با آن بهمراتب سختتر از مدیریت این فضا در حال حاضر است.
