شاید برای بسیاری از افراد این عنوان که استان همدان مهد تمدن ایران‌زمین است، کمی اغراق‌آمیز به نظر برسد؛ اما وقتی ظرفیت‌های این خطه را بررسی می‌کنیم، به‌راحتی درمی‌یابیم که از سری تا به ثریای این مرزوبوم چنان بابرکت است که می‌‌تواند جهان را تحت تأثیر قرار دهد. استان همدان نه‌تنها با دانشمندان و فرهیختگانش سرآمد است، بلکه با گیاهانی که از دل خاک آن نیز می‌رویند نیز ذائقه و جان تازه‌ای به جهانیان می‌بخشد؛ یکی از این گیاهان، «گشنیز» است.
گشنیز یا جعفری چینی، گیاهی یک‌ساله با نام انگلیسی Coriander و با نام علمی Coriandrum sativum مطرح است؛ شوید، جعفری، رازیانه، کرفس، زیره، گلپر و هویج از خانواده گیاه گشنیز هستند و برخی منشأ این سبزی را به نواحی جنوب غرب آسیا و مدیترانه نسبت می‌دهند. گشنیز گیاهی مقاوم است و در بیشتر مناطق کشورمان قابلیت کاشت و پرورش را دارد. از برگ‌های گشنیز به‌صورت تازه یا خشک‌شده، معمولاً به‌عنوان سبزی معطر در انواع خورشت، سوپ، سالاد و آش‌ها استفاده می‌کنند. تخم گشنیز یا میوه خشک‌شده گشنیز در موارد مختلفی ازجمله ادویه غذا، تهیه شیرینی، ترکیب قوتو و دمنوش‌ها، کاربرد دارد.
میوه گشنیز سرشار از مواد مغذی است و این گیاه دارویی به دلیل داشتن ماده مؤثر یا اسانس و ترکیب اصلی لینالول، دارای اهمیت بسزایی در صنایع داروسازی، غذایی، آرایشی و بهداشتی، نوشابه و شکلات‌سازی است. از تخم گشنیز روغنی تهیه می‌شود که در سلامتی و تقویت پوست و مو نقش مهمی دارد و براساس گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، اسانس مرغوب گشنیز نهاوند پایه تولید 260 نوع عطر و ادکلن در کشورهای اروپایی است.
برای معرفی بیشتر این ظرفیت با بهروز فروزانفر، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان و دهیار روستای تکه از روستاهای نهاوند که اغلب زمین کشاورزی این روستا به کشت گشنیز اختصاص یافته است، گفت‌وگویی ترتیب داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:
دهیار روستای تکه نهاوند در گفت‌وگو با خبرنگار سپهرغرب با بیان اینکه 80 درصد زمین‌های این روستا زیر کشت گشنیز است، اظهار کرد: با توجه به اینکه امسال با سرمازدگی مواجه شدیم، محصول برداشت‌شده اُفت پیدا کرد و حدود 20 تُن محصول داشتیم.
محسن پیرزادی با اشاره به اینکه در بهترین حالت از هر هکتار بین یک‌ونیم تا دو تن محصول برداشت می‌کنیم، افزود: امسال از هر هکتار حدود 800 کیلو گشنیز برداشت کردیم.
دهیار روستای تکه با بیان اینکه بیشترین سود از بازار گشنیز را دلالان و بنگاه‌داران به‌دست می‌آورند، گفت: از ما گشنیز را 50 تا 60 هزار تومان برای هر کیلو خریداری می‌کنند، اما وقتی فصل برداشت تمام می‌شود، در اواخر پاییز همان محصول را کیلویی 130 هزار تومان می‌فروشند.
پیرزادی کمبود نقدینگی و سرمایه اولیه را مانع تشکیل تعاونی کشاورزان برای تکمیل زنجیره تولید برشمرد و افزود: با توجه به اینکه در نهاوند کارخانه فرآوری گشنیز وجود ندارد، دانه‌های گشنیز در نهاوند بوجاری شده و با گونی برای صادرات به مرز منتقل می‌شود.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان نیز در گفت‌وگو با خبرنگار سپهرغرب سطح زیر کشت گشنیز در استان همدان را 6 هزار هکتار اعلام کرد و گفت: از این میزان سطح زیر کشت، 14 هزار تُن محصول برداشت می‌شود.
بهروز فروزانفر با بیان اینکه در شهرستان نهاوند پنج هزار و 500 هکتار زیر کشت گشنیز است، افزود: تویسرکان با 200 هکتار و اسدآباد با 185 هکتار، در رتبه‌های بعدی کشت گشنیز در استان فعالیت می‌کنند.
وی با بیان اینکه گشنیر یکی از محصولات کم‌آب‌بر و کم‌هزینه است که به دو روش بهاره و پاییزه در نهاوند کشت می‌شود، خاطرنشان کرد: تمامی مراحل کشت این محصول به‌صورت مکانیزه انجام و به‌طور متوسط از هر هکتار بیش از دو تُن گشنیز برداشت می‌شود.
این مقام مسئول با بیان اینکه استان همدان رتبه نخست تولید و سطح زیر کشت گشنیز را در کشور دارد، اظهار کرد: با توجه به اینکه بخشی از اقتصاد مردم نهاوند با محصول گشنیز عجین است و درعین‌حال این محصول در صنعت داروسازی، عطرسازی و صنایع غذایی سهم بسزایی دارد، برای ثبت جهانی آن، اقداماتی انجام شده است.
این مقام مسئول با بیان اینکه پرونده ثبت جهانی گشنیز نهاوند تکمیل شده است، گفت: با این اقدام سبد محصولات جهانی استان همدان در کنار گردوی تویسرکان و انگور ملایر، تکمیل‌تر متنوع‌تر می‌شود.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه خام‌فروشی در حوزه کشاورزی نیز یکی از مشکلات است، ابراز کرد: برای ایجاد زنجیره تولید گشنیز طرح مطالعاتی تعریف شد که توانستیم صفر تا صد تولید این محصول را بررسی و ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری را احصا کنیم.
فروزانفر دراین‌باره گفت: گشنیز نهاوند با توجه به کیفیت و میزان برداشت، توان بسیار خوبی برای جذب سرمایه‌گذار و تولید ثروت دارد.
وی با بیان اینکه درحال حاضر 30 واحد بوجاری، یک کارخانه اسانس‌گیری و روغن‌گیری و یک واحد عرق‌گیری گشنیز در این شهرستان فعال است، یادآور شد: تلاش ما این است که با جذب سرمایه‌گذار، ارزش‌افزوده بیشتری از تولید گشنیز برای شهرستان نهاوند و به‌ویژه کشاورزان، فراهم شود.
این مقام مسئول در ادامه با اشاره به حمایت فنی از کشاورزان، گفت: فعالان این حوزه می‌توانند از سم و کود یارانه‌ای نیز استفاده کنند.
با توجه به آنچه گفته شد، گشنیز به‌عنوان یک گیاه دارویی پُرطرفدار و به‌مثابه یک گنجینه ارزشمند، می‌تواند پیشران اقتصاد نهاوند باشد؛ البته اگر مسئولان و به‌ویژه نماینده این شهرستان در مجلس شورای اسلامی، فرصتی جهت جذب سرمایه‌گذار برای بخش فرآوری این محصول، فراهم آورند.
گشنیز، این طلای سبز نهاوند با ایجاد زیرساخت فرآوری و درعین‌حال با برنامه‌ریزی و طراحی راهبردی برای برندسازی و تقویت بازار فروش با نام نهاوند، می‌تواند بخشی از محرومیت‌های تین شهرستان را برطرف کند؛ درعین‌حال با توجه به جایگاه خاص گشنیز در صنایع مختلف و سرآمدی گشنیز نهاوند در جهان، به نظر می‌رسد سازمان جهاد کشاورزی باید پژوهشکده گشنیز را نیز در این شهرستان راه‌اندازی کند تا با اصلاح بذر، معرفی راه‌های جدید فرآوری، اسانس‌گیری با بهترین کیفیت و جلوگیری از هدررفت این محصول، گام مؤثری در مسیر تقویت جایگاه گشنیز نهاوند بردارد.
علاوه‌بر این، چندی پیش خبر تمهید مقدمات ورود گشنیز به بورس کالا توسط یکی از صادرکنندگان، مطرح شد که امید است سازمان کشاورزی با حمایت از این روند، موانع پیش روی بازاریابی، حذف دلالان و فروش این محصول ارزشمند با قیمت واقعی را فراهم آورد.

زهره پوروهابی