جوانسازی باغهای گردوی نهاوند نیازمند حمایت ویژه
باغدار نهاوندی با بیان اینکه با توجه به هزینههای مترتب بر سرشاخهکاری و افت میزان محصول در سالهای ابتدای اجرای طرح، بسیاری از کشاورزان و باغداران نمیتوانند برای پیوندزنی اقدام کنند گفت: برنامه ما این است که سال آینده این کار را کاملتر و دقیقتر انجام دهیم. امیدواریم باغداران شهرستان، با حمایت جهاد کشاورزی بتوانند ضمن اصلاح درختان و نجات باغها، محصول با کیفیت و مناسبی ارائه دهند.
استان همدان بهلحاظ شرایط آبوهوایی خاص یکی از مناطق عمده گردوکاری کشور محسوب میشود، بهطوری که پراکنش این محصول در سطح استان همدان مشهود و قابل ملاحظه است؛ اما دراینبین شهرستان تویسرکان واقع در دامنههای الوند مناسبترین منطقه برای کشت گردو در استان بهحساب میآید بهگونهای که این شهرستان با داشتن پنج هزار و 500 هکتار سطح زیر کشت، قطب گردوکاری استان و کشور محسوب میشود و عمدهترین ارقام تجاری گردو در ایران شامل فرانکت، لارا، پدرو، سر و چندلر را پرورش میدهد. تویسرکان با تولید سالانه 16 هزار تُن رتبه نخست و نهاوند با 13 هزار تُن بعد از تویسرکان رتبه دوم تولید گردو در استان را دارد.
بااینحال و با وجود همه توانمندیها در بخش تولید این محصول، کهنسال بودن درختان، سنتی بودن باغها، سرمازدگیها، بیمه نبودن بخش عمده درختان و نبود صنایع تبدیلی و بستهبندی در استان همدان، باعث شده صادرات گردو از استان همدان و بهطور خاص از دو شهرستان تویسرکان و نهاوند آنگونه که شایسته است، رونق نداشته باشد؛ حال آنکه طی چندسال اخیر جهاد کشاورزی استان برای جلوگیری از سرمازدگی بهدنبال اجرای طرح سرشاخهکاری در این شهرستان بوده و بهطور خاص طی سه سال گذشته حدود 200 هزار پیوندک و سرشاخهکاری گردو در باغهای شهرستان نهاوند انجام شده و پیوندکهای گردو که بیشتر ارقام جدید است بهصورت رایگان در اختیار باغدارانی قرار میگیرد که در این طرح مشارکت داشته باشند.
برای اینکه در جریان وضعیت محصول گردو در شهرستان نهاوند قرار بگیریم با یکی از باغداران نهاوندی گفتوگویی ترتیب دادیم که در ادامه میخوانید؛
محمدنوابی، در گفتوگوی خبرنگار سپهرغرب ضمن تشریح مشکلات تولید محصول گردو اظهار کرد: واقعیت این است روشهای سنتی باغداری دیگر جوابگو نیست، باغداران در این سالها خیلی سختی کشیدهاند، با توجه به مشکلات باغهای گردو و پایین آمدن کیفیت تولید و محصول عملاً صرفه اقتصادی لازم را نداشت. به همین دلیل، با مشورت و همراهی برخی از دوستان و کارشناسان، تصمیم گرفتیم کار پیوندزنی را اجرا کنیم و خدا را شکر این کار انجام شد.
وی با اشاره به میزان برداشت محصول در سال جاری افزود: گردوی خشک برداشتشده امسال حدود دو تن بود که خوشبختانه شاخصهای کیفی خوبی داشت؛ یعنی چرب، سفیدرنگ و خوشطعم بود. البته برخی معتقدند، درختان بعد از گذشت پنج سال از زمان پیوندزنی، باردهی عالی دارند. ما سال 1401 کار پیوندزنی را انجام دادیم و طبیعی است که هنوز در ابتدای این مسیر قرار داریم و برای رسیدن به بهرهوری کامل نیازمند فرصت بیشتری هستیم.
این باغدار نهاوندی درباره مشکلات ناشی از آفت کرم خراط نیز گفت: این آفت مسئله بسیار جدی و نگرانکنندهای برای باغهای گردو بهشمار میرود، ما اگر آن درختهای قدیمی را حفظ نمیکردیم و عملیات اصلاح و پیوندزنی انجام نمیشد، الآن شاید حتی یک درخت سالم هم باقی نمانده بود.
نوابی در ادامه با اشاره به اینکه خشکسالیهای سالهای اخیر نقش مؤثری در طغیان آفت کرم خراط در باغهای نهاوند داشته است افزود: در برخی روستاها امکانات، تخصص و توان مالی برای پیوند وجود ندارد، به همین خاطر برخی باغداران ناچار شدند درختها را سریع قطع کنند، شاخبرداری انجام دهند و شاخههای نازک و ضایعات آلوده را آتش بزنند تا ریشه دوباره جوانه بزند و درختان مجدداً رشد کنند؛ البته این روند باعث میشود چند سال طول بکشد تا دوباره درختها محصول گردو بدهند و همین مسئله زمینه را برای بازگشت مجدد آفت فراهم میکند.
وی تأکید کرد: اما ما این مسیر را نرفتیم، چون درختها خیلی قطور شده بودند و قطع کردن و خشکاندن آنها عملاً به معنای از بین رفتن کامل ریشه بود، ترجیح دادیم با روش اصولی پیوندزنی، درختها را حفظ و از نابودی کامل باغ جلوگیری کنیم.
وی در خصوص وسعت باغهای گردوی منطقه نیز توضیح داد: ما حدود چهار هزار متر مربع باغ گردو داریم، تقریباً همه باغهای این منطقه گردو هستند و باغ دیگری در این محدوده وجود ندارد. از نظر جغرافیایی هم منطقه محدودی است؛ جا برای توسعه باغ جدید تقریباً وجود ندارد و بسیاری از باغهای موجود به زبان ساده بگویم؛ در معرض نابودی قرار گرفتهاند. در مناطق بالادست و پاییندست ما، تقریباً همه درگیر کرم خراط هستند و شک نکنید اگر درختی باشد که کرم خراط به آن نزده باشد، واقعاً یک مورد استثنایی است.
این باغدار درباره حمایتهای انجامشده از سوی جهاد کشاورزی نیز گفت: جهاد کشاورزی برای حفاظت از باغهای گردو بسیار به ما کمک کرده است، تلههای جدید که دستگاههای کوچکی هستند که کرم خراط را به دام میاندازند و از بین میبرند را بین باغداران توزیع کردهاند که بسیار مؤثر واقع شده است.
نوابی با اشاره به اینکه روشهای قدیمی مقابله با کرم خراط بسیار سخت و کماثر است گفت: اگر جهاد کشاورزی از همین تلهها بیشتر در اختیار باغداران بگذارد میتوان انتظار داشت بخشی از درختان نجات پیدا کنند.
وی درباره هزینههای انجامشده در پروژه سرشاخهکاری نیز تصریح کرد: در مورد هزینهها هم باید بگویم سال گذشته حدود 50 میلیون تومان برای اقدامات اصلاحی و مبارزه با آفت هزینه کردیم و سال جاری نیز حدود 40 میلیون تومان هزینه شده. واقعیت این است که سال گذشته زمان از دست رفت. زمان مناسب انجام این کارها از 15 فروردین تا 15 اردیبهشت است و اگر از این بازه زمانی بگذرد، هر پیوندی بزنید خشک میشود. سال گذشته به این زمان نرسیدیم و فقط بخشی از کار انجام شد.
وی در پایان با بیان اینکه با توجه به هزینههای مترتب بر سرشاخهکاری و افت میزان محصول در سالهای ابتدای اجرای طرح، بسیاری از کشاورزان و باغداران نمیتوانند برای پیوندزنی اقدام کنند گفت: برنامه ما این است که سال آینده این کار را کاملتر و دقیقتر انجام دهیم. امیدواریم باغداران شهرستان، با حمایت جهاد کشاورزی بتوانند ضمن اصلاح درختان و نجات باغها، محصول با کیفیت و مناسبی ارائه دهند.
بر اساس آنچه در خبرها آمده است قدیمی معاون برنامهریزی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان در گفتوگویی با بیان اینکه جهاد کشاورزی استان با همکاری مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی، ارقام جدیدی از سال 1395 درختان تجاری گردو را به باغداران برای رشد تولید، افزایش باردهی و کاهش خسارات ناشی از سرمای زودگذر معرفی کرده تا این معضل بزرگی که سالها گریبانگیر باغداران است را از بین ببرد و اقتصاد خانواده، باغدار و جامعه را احیا کند عنوان کرد: اجرای طرح سرشاخهکاری درختان گردو علاوه بر افزایش تولید محصول گردو با مغز سفید، افزایش درصد مغز نسبت به پوست، یکنواختی محصول و بازارپسند بودن آن، موجب مقاومت بیشتر درخت در برابر سرمای بهاره میشود. باغداران گردو در استان همدان که سالها برای درختان خود زحمت کشیدند تا بزرگ شدن و ثمردهی آنها را ببینند، با یک سرمای زودگذر بهاره تمامی دسترنج خود را برباد رفته میبینند و این مشکل علاوه بر حسرت آنها خسارات سنگینی به اقتصاد خانواده وارد میکند. با این حال لازم به ذکر است که شهرستانهای تویسرکان، نهاوند و ملایر در اجرای طرح سرشاخهکاری در استان همدان پیشتاز بودهاند و استان همدان با در اختیار داشتن 13 درصد از باغهای گردوی کشور و تولید بیش از 23 درصد از کل گردوی ایران، رتبه نخست را در سطح و تولید این محصول در اختیار دارد.
برآیند بررسیها نشان میدهد اگرچه استان همدان بهویژه شهرستانهای تویسرکان و نهاوند به لحاظ کمیت و کیفیت بهترین محصول گردو را تولید میکنند اما سنتی و کهنسال بودن باغهای نهاوند در کنار خشکسالیهای مداوم باعث شده باغهای گردو در برابر آفات ازجمله کرم خراط آسیبپذیر شوند تا بدانجا که باغداران را به این نقطه برسانند که بخش زیادی از درخت را قطع کنند به این امید که ریشهها دوباره جان گرفته و در سالهای بعد درخت جوانه بزند اما متأسفانه همیشه این روند خوب انجام نمیشود. هزینه بالای اجرای سرشاخهکاری نیز امری است که باعث شده بسیاری از باغداران از خیر این کار بگذرند. بهنظر میرسد با توجه به اینکه بخشی از اقتصاد کشاورزی استان در گرو محصول باغهای گردو است؛ بنابراین مسئولان برای اقتصاد روستایی پایدار باید حمایتهای ویژهای برای جوانسازی باغها و کاهش گسترش دامنه نفوذ آفات انجام دهند.
