سپهرغرب، گروه شهر: فرهنگ درست ترافیک، فرهنگی است که ما را با استفاده از وسایل نقلیه در سریع‎ترین زمان و به راحت‎ترین شیوه و کم‎هزینه‎ترین طریق به مقصد برساند، بدون اینکه هزینۀ ناخواسته‌ای را به فرد یا جامعه تحمیل کند. این فرهنگ علاوه بر اینکه مبتنی بر یک سلسله زیرساخت‏‌های اقتصادی و فن‎آورانه مثلاً کیفیت خوب جاده‌‏ها و اتومبیل‌‏ها است، بیش از هرچیزی مبتنی بر اخلاق و تربیت و قانون‌مداری است که حرف اصلی را در این زمینه می‏‌زند. آنچه نقش اول را در این زمینه دارد اخلاق انسانی و احترام به حقوق دیگران و التزام و تعهد به قانون است که باید در وجود افراد از کودکی از طریق آموزش صحیح نهادینه شود.

فقدان فرهنگ درست رانندگی چه آسیب‌هایی به بار می‌آورد؟

به گزارش دانشگاه شیکاگو ایران مقام سوم تلفات ترافیکی را دارد. طبق برخی گزارش‌ها مرگ روزانه 50 نفر بر اثر تصادف، ایران را در میان 190 کشور جهان در رتبۀ 189 از نظر ایمنی در تصادفات رانندگی قرار داده است به گونه‌ای که آمار تلفات ترافیکی هر هفته برابر با سقوط یک ایرباس با 350 مسافر در کشور بر‌آورد می‌شود. این معضل علاوه بر خسارت‌های غیر قابل جبران انسانی، هزاران میلیارد تومان خسارت به صورت مستقیم و غیر‌مستقیم به اقتصاد کشور می‌زند. در حال حاضر در دنیا بیش از یک میلیارد و 500 میلیون وسیلۀ نقلیه وجود دارد و سالانه یک میلیون و 270 هزار نفر در جاده‌های سراسر جهان کشته می‌شوند که در این میان ایران با حدود 18 هزار کشته در رتبه بالای تعداد کشته‌ها قرار دارد، این در حالی است که سهم ایران در تعداد وسیلۀ نقلیه در دنیا 6/1 است.

آسیب‏‌های خسارتبار ترافیک نامناسب، فراوان و ویرانگر است. یکی از مهم‌ترین آسیب‌های آن آسیب اخلاقی است. فرهنگ غلط رانندگی موجب ترویج بی‌فرهنگی و بی‌اخلاقی و عادی شدن تجاوز به حقوق دیگران می‎شود. کسی که در این حوزه، اخلاق و قانون را رعایت نکرده و به وظایف خود و حقوق دیگران توجه نمی‎کند، معلوم است که در عرصه‎های دیگر هم به این اصول بی‌اعتنا خواهد بود. بنابراین فرهنگ نادرست رانندگی خود مروج و مشوق بد اخلاقی و بی‌فرهنگی است و به کسانی که تازه به این عرصه وارد می‎شوند آموزش می‎دهد که چگونه رانندگی کنند و در حین رانندگی با دیگران چطور برخورد کنند. این خسارت اخلاقی و فرهنگی ترافیک از سایر خسارت‌های آن کمتر نیست.

خسارت جانی از جمله فوت افراد و یا معلول شدن و یا مجروح شدن آنان از دیگر آسیب‌های دردناک ترافیک در تصادفات است. چه بسیار جان‎های ارزشمندی که با سهل‌انگاری و بی‌توجهی در این راه قربانی می‌شوند. این خسارتی است که هیچ چیزی قابلیت جبران آن را ندارد. این خسارت از تلفات زلزله و جنگ هم بیشتر است؛ زیرا زلزله و جنگ هر روز رخ نمی‌دهند، ولی تلفات رانندگی هر روزه در جاده‎ها و خیابان‎های ما اتفاق می‎افتد.

یکی دیگر از خسارت‌های فرهنگ غلط رانندگی، خسارت مالی و اقتصادی است که از این تصادفات ناشی می‌شود و مشکلاتی را برای کشور و خانواده‏های متوفی و معلول و مصدوم بوجود می‌آورد.

از موارد دیگر آسیب‌‏های این فرهنگ غلط این است که سلامت روانی افراد در ترافیک به مخاطره می‏‌افتد و آرامش را از راننده و سرنشین و عابرین می‎گیرد. آلودگی صوتی و آلودگی هوا بر اثر استفاده از بوق زیاد، کلاچ و ترمزگرفتن زیاد و مصرف زیاد بنزین از دیگر پیامدهای منفی اقتصادی و بهداشتی فرهنگ نادرست استفاده از اتومبیل است.

علاوه بر همۀ اینها، ترافیک نامناسب در چشم توریست‎ها و یا هیئت‏‌های سیاسی، ورزشی و یا علمی‎ای که به ایران سفر می‎کنند منظره‌ای منفی از مردم ایران نشان می‎دهد؛ زیرا ترافیک در مقابل دید همگان است و نمی‎توان آن را پنهان کرد. آیا این همه خسارت‎های اقتصادی و فرهنگی بسیار ترافیک نباید مدیران جامعه را به فکر تدبیری کارآمد برای حل این معضل بیندازد؟

علت فرهنگی تصادفات مرگبار در ایران که کمتر در سطح جهان اتفاق می‏افتد چیست؟

نبود الزام جدی بیرونی و ضمانت اجرای درونی قوانین از سوی رانندگان باعث می‎شود که حقوق دیگران را نادیده بگیریم. علاوه بر اینکه تبلیغات و آموزش در این زمینه کم است. اگر آن مقدار که در رسانه‌های ما برای تنقلات و محصولات بی‌ارزش و یا حتی مضر تبلیغ می‌‏شود برای نهادینه کردن فرهنگ عبور و مرور و ترافیک برای کودکان هزینه می‏‌شد، قطعا وضعیت بهتری داشتیم. این قضیه به ضعف اخلاقی هم بر می‎گردد، ولی مهم‌تر از ضعف اخلاقی عدم الزام قوانین راهنمایی و رانندگی است. در کشورهای موفق در این زمینه همه الزام به رعایت قانون دارند، ولی در کشور ما معمولا تا موقعی که حادثه‎ای رخ ندهد قانون‌گریزی‎ها بررسی نشده و متخلف جریمه نمی‎شود. البته چندی است که در جاده‌‏ها مأموران در کنترل سرعت و نظارت بر رانندگان تاحدی جدی هستند، اما در شهرها سختگیریی در این زمینه دیده نمی‌شود. کمتر به قانون و علامت‌ها توجه می‌شود و کمتر کسی هم مورد مؤاخذه واقع می‌گردد. محال است که کسی در شهر هیچ قانونی را رعایت نکند، اما وارد جاده که می‌شود به طور معجزه‌آسا ناگهان قانون‌مدار شود. راه حل بنده برای تصحیح فرهنگ رانندگی این است که در شهر هر نوع تخلفی مانند سرعت غیر مجاز، عدم استفاده از چراغ راهنما، عدم رعایت حق تقدم، استفاده از تلفن همراه ممنوع باشد و همۀ متخلفین بدون استثنا حتی آنهایی که در مراکز مربوطه آشنا و پارتی دارند جریمه شوند.

البته متأسفانه در حال حاضر در عمل چنین ممنوعیتی وجود ندارد و تقریبا هر نوع تخلفی آزاد است. این چیزی است که هر روز شاهد آن هستیم. بنده تعهد می‌کنم که اگر همین یک فقره اجرا شود در مدت کوتاهی میزان جرائم و حوادث به حد اقل ممکن می‌رسد. بنابراین مشکل ترافیک به مشکل زیرساخت‎ها، نداشتن اتومبیل‎ها و راه‎ها و پارکینگ‎های با کیفیت و بالاتر از همه به عدم نظارت بر الزام قوانین بر می‏گردد. الزام و جدیت در اجرای قانونْ فرهنگ و رفتار را هم تصحیح می‌کند. متأسفانه به رغم وقوع مکرر فجایع مرگبار هنوز شاهد عزم جدی در حل مسئلۀ ترافیک و تصحیح فرهنگ رانندگی نیستیم.

یکی از آثار سوء مشکلات فرهنگی و اخلاقی مسری بودن آن‌ها است. بی‌فرهنگی مولِّد بی‌فرهنگی و بداخلاقی زایندۀ بداخلاقی است. پسری که ببیند پدرش قوانین رانندگی را رعایت نمی‌کند یا ته‌سیگارش را از اتومبیل به خیابان می‌اندازد، این حرکات زشت را می‌آموزد و دختری که می‌بیند مادرش زباله را از پنجرۀ ماشین به بیرون پرتاب می‌کند این رفتار غلط را از او یاد می‌گیرد؛ کسی که به دیگری بی‌احترامی یا توهین می‌کند او را هم وادار به عمل متقابل می‌کند؛ به این جهت است که ناهنجاری‌های فرهنگی و اخلاقی مثل وبا و طاعون به سرعت گسترش پیدا می‌کنند.

*برگرفته از کتاب شرح این هجران، ص 506-509 

محمد فنایی اشکوری