سپهرغرب، گروه زیست‌بوم: شاید شما هم شنیده‌اید که می‌گویند باید شیر و ماست زیاد بخوریم تا اثرات سربی که از طریق هوای آلوده وارد بدنمان می‌شود، خنثی شود.

آلودگی هوای تهران هر چندوقت یک‌بار به‌خصوص در روزهای سرد سال، به‌دلیل پدیده گلخانه‌ای به حد بحرانی می‌رسد.

اما اینکه می‌گویند لبنیات اثرات مضر آلودگی هوا را کم می‌کند، چقدر صحت دارد و اصلاً تغذیه با اثرات آلودگی هوا ارتباطی دارد یا خیر؟

قبل از اینکه سراغ سؤال اصلی، یعنی کاهش اثرات مخرب آلودگی هوا به‌وسیله غذاها برویم، باید ببینیم آلودگی هوا چه تأثیری روی بدن ما می‌گذارد و تغییرات فیزیولوژیکی که در بدن به‌خاطر آلودگی هوا به‌وجود می‌آید، کدام است.

      آلودگی هوا با دود خودروها

وقتی می‌گوییم هوا آلوده است، اغلب به این معنی بوده که هیدروکربورهای ناشی از سوخت ناقص مواد سوختی در هوای تنفسی ما پخش شده‌اند؛ این هیدروکربورها سرطان‌زا هستند.

از طرف دیگر در ترکیبات نفتی مثل بنزین و گازوییل، معمولاً انواع فلزات سنگین مثل سرب وجود دارند که با سوختن این مواد، در هوا منتشر می‌شوند. اگرچه در سال‌های اخیر بنزین بدون سرب وارد بازار شده، اما هنوز هم گازوییل و نفت کوره که در صنایع استفاده می‌شوند، سرب دارند که سرطان‌زا هم هستند.

      گاز مونواکسیدکربن، گازی سمی و کشنده

البته از گاز خطرناک مونواکسیدکربن هم نباید غافل شویم، همان گاز بی‌رنگ و بی‌بویی که در فصول سرد هر سال، جان تعدادی از افراد را می‌گیرد و مدام توصیه می‌کنند که باید با لوله بخاری مناسب، آن را بیرون بفرستید. این گاز که در فضای بسته باعث مسمومیت شدید و مرگ می‌شود، حتی وقتی با لوله بخاری هم بیرون می‌رود، باز می‌تواند خطرناک باشد؛ به این خاطر که این‌همه بخاری‌هایی که در خانه‌ها می‌سوزند، مونوکسیدکربن را در هوا منتشر می‌کنند و در اثر پدیده گلخانه‌ای در فصل سرما، این گاز به اضافه بقیه گازهای مضر به سطح زمین برمی‌گردد و وارد ریه‌های ما می‌شود.

خلاصه، زندگی شهرنشینی و به‌خصوص تهران‌نشینی این دردسرها را دارد و اگر ما می‌خواهیم در این هوای آلوده سالم بمانیم، باید مواردی را رعایت کنیم که یکی از این موارد، نوع تغذیه‌ است.

      بهترین برنامه غذایی

اگر آلودگی هوا خیلی شدید باشد، مشکل می‌توان از اثرات سوء آن در امان ماند، اما درباره‌ آلودگی که به‌طور معمول در همه شهرهای بزرگ و صنعتی ازجمله تهران وجود دارد، می‌توان با مصرف بعضی از غذاها اثرات مضر آلاینده‌ها را کم کرد.

      شیر و لبنیات و تخم‌مرغ و سبزی‌ها

سیدعلی کشاورز، متخصص تغذیه و مدیر گروه تغذیه و بیوشیمی دانشگاه تهران برای کم شدن مضرات آلودگی هوا، مصرف منابع غذایی ویتامین E و ویتامین D را پیشنهاد می‌کند؛ این ویتامین‌ها می‌توانند اثرات مسموم‌کننده گازهای آلاینده را خنثی کنند. ویتامین E در روغن‌های گیاهی، گردو، بادام، زیتون، جوانه گندم، جگر و سبزی‌های دارای برگ سبز وجود دارد. منابع مناسب ویتامین D هم شیر، کره و زرده تخم‌مرغ هستند که باید در برنامه غذایی روزانه‌ باشند؛ البته می‌توانید با تجویز متخصص، مکمل‌های ویتامین E و D را هم مصرف کنید.

علاوه‌بر این ویتامین‌ها، کشاورز مصرف غذاهایی را توصیه می‌کند که حاوی آنتی‌اکسیدان‌های سلنیوم و بتاکاروتن هستند. سبزی‌هایی مثل طالبی، انبه، کدوتنبل، فلفل، اسفناج، کلم و زردآلو بتاکاروتن دارند. سلنیوم را هم می‌توانید در غذاهای دریایی، مرغ، نان و غلات سبوس‌دار پیدا کنید.

وی می‌گوید: ویتامین C هم می‌تواند به دفع سربی که با هوای آلوده وارد بدن ما شده، کمک کند. شیر و لبنیات به‌خصوص پنیر و ماست هم به‌خاطر کلسیمی که دارند، می‌توانند جذب عناصر سنگین مثل سرب را کاهش دهند.

پس به‌طور کلی بهتر است مردم از سبزی‌ها و میوه‌ها و لبنیات بیشتر استفاده کنند تا اثرات مخرب هوای آلوده را کاهش دهند.

      بدترین برنامه غذایی، غذاهای آماده و مضر

چه عادات‌ نادرست غذایی می‌توانند اثرات مخرب آلودگی هوا را در بدن ما بیشتر کنند؟

کشاورز دراین‌باره می‌گوید: مصرف تنقلات کم‌ارزش مثل چیپس و پفک و نوشابه‌های گازدار، به‌دلیل ایجاد اختلال در جذب عناصر مفید در بدن، می‌توانند اثرات سوء آلودگی هوا را دوبرابر کنند. موادی مثل سوسیس و کالباس به‌دلیل داشتن مواد افزودنی و نگهدارنده، علاوه‌بر اینکه به خودی خود مضر و سرطان‌زا هستند، مصرف آن‌ها برای افرادی که در معرض آلودگی هوای شهرها قرار دارند، به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شوند. به‌طور کلی ما مردم را به مصرف مواد غذایی تازه و طبیعی و غیر صنعتی تشویق می‌کنیم تا سلامتی‌شان در مواجهه با عوامل خطرناکی مثل آلاینده‌های هوا، محفوظ بماند.

کشاورز یادآوری می‌کند که کودکان، سالمندان، بیماران قلبی عروقی و بیماران ریوی از آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در مقابل آلودگی هوا هستند و بهتر است خانواده‌ها بیشتر مراقب غذاهای مصرفی این افراد باشند.