سپهرغرب، گروه زیست‌بوم: با افزایش شهرنشینی و کارخانه‌ها، آلودگی هوا زیاد شده است؛ تا جایی که طبیعت به‌تنهایی نمی‌تواند هوای سالم را تأمین کند.

آلودگی هوا عبارت است از مخلوط ذرات جامد و گازهای موجود در هوا که برای سلامت انسان، حیوان و گیاهان ضرر دارد؛ اتومبیل‌ها، مواد شیمیایی ناشی از کارخانه‌ها، گردوغبار و گرده‌های گیاهان می‌توانند موجب آلودگی هوا شوند. برخی از آلودگی‌های هوا موجب مشکلات جهانی می‌شوند، مثل نازک شدن لایه اوزون و گرم شدن زمین.

یکی از علل عمده آلودگی هوا در شهرها ناشی از گاز اوزون است. هنگامی که اوزون باعث آلودگی هوا می‌شود، آن را دود می‌خوانند.

      آلاینده‌ها

موادی که باعث آلودگی هوا می‌شود را آلاینده‌ می‌خوانند. به آلاینده‌هایی که در هوا پُر می‌شوند و به‌طور مستقیم باعث آلودگی هوا هستند، آلاینده‌های اولیه می‌گویند؛ انواع آلاینده‌های اولیه عبارت‌اند از مونوکسیدکربن ناشی از اگزوز ماشین‌ها و دی‌اکسید سولفور ناشی از سوختن زغال سنگ.

اگر آلاینده‌های اولیه تحت واکنش‌های شیمیایی در هوا قرار بگیرند، آلودگی بیشتر می‌شود و به این نوع آلاینده‌ها، آلاینده‌های ثانویه می‌گویند؛ دود فتوشیمیایی نمونه‌ای از آلاینده‌های ثانویه است و تخریب ریه در اثر آلودگی هوا موجب بیماری‌های تنفسی و قلبی عروقی می‌شود.

      اجزای سیستم تنفسی

هوا از طریق بینی وارد بدن می‌شود، بینی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تصفیه‌کننده‌های بدن است؛ موهای کوتاه و شرایط گرم و مرطوب بینی باعث می‌شود که آلاینده‌های بزرگ وارد بدن نشوند. سپس هوا وارد نای ‌شده و نای به دو قسمت برونش راست و برونش چپ تقسیم می‌شود.

هر کدام از برونش‌ها (نایژه‌ها) به محفظه‌های کوچک‌تری تقسیم می‌شوند؛ کوچک‌ترین محفظه برونش را به‌نام برونشیول (نایژک) می‌خوانند. هر نایژک محتوی میلیون‌ها کیسه‌های هوایی به‌نام آلوئول است.

      آلودگی هوا و سیستم تنفسی

ذرات جامد می‌توانند بر روی دیواره‌های نای، نایژه و نایژک‌ها بنشینند. بیشتر این ذرات توسط زائده‌های کوچک مومانند، از بینی خارج می‌شوند (زمان سرفه و یا عطسه این ذرات را از بینی خود خارج می‌کنید).

ذرات بسیار کوچک ممکن است وارد آلوئل‌های ریه شوند و چندین هفته، ماه و یا سال در آنجا بمانند. آلودگی هوا بر عملکرد ریه اثر می‌گذارد؛ تنفس دائمی آلودگی هوا بر عملکرد صافی اثر می‌گذارد و درنتیجه مقدار زیادی آلاینده وارد قسمت‌های پایین ریه می‌شود.

ریه یک عضو مسئول جذب اکسیژن هوا و دفع دی‌اکسید کربن خون است و تخریب آن در اثر آلودگی هوا موجب جلوگیری از این فرآیند و بروز بیماری‌های تنفسی و قلبی عروقی می‌شود.

      آلودگی هوا

گروه‌های در معرض خطر

- بیماران قلبی

- بیماران ریوی

- افراد مسن

- نوزادان و کودکان (بیشتر در معرض خطر هستند، چراکه ریه‌های آن‌ها درحال رشد است)

- زنان باردار

      اثرات آلودگی هوا بر سلامت

اگر در معرض آلودگی هوا قرار داشته باشید، ممکن است به بیماری‌هایی مبتلا شوید؛ ازجمله: ذات‌الریه (پنومونی)، بیماری‌های قلبی- عروقی و تخریب و یا تضعیف سیستم عصبی. گرچه آلودگی هوا بر پوست، چشم و یا دیگر سیستم‌های بدن اثر دارد، اما مهم‌ترین اثرات آن بر دستگاه تنفسی است.

      اثرات حاد و مزمن آلودگی هوا بر سلامتی

1- اثرات حاد؛ این اثرات موقتی است و اگر در معرض آلاینده‌ها قرار نگیرید، قابل برگشت بوده، برخی از این اثرات شامل: سوزش چشم، سردرد و حالت تهوع است.

2- اثرات مزمن: برعکس اثرات حاد بوده و غیر قابل برگشت است. از اثرات مزمن آلودگی هوا می‌توان به بیماری و سرطان ریه اشاره کرد.

      آلودگی هوای داخل خانه

آلودگی هوا منحصر به خارج خانه نیست، بلکه ممکن است هوای داخل خانه نیز آلوده شود و سلامتی را به خطر بیندازد. آلودگی هوای داخل خانه موجب سردرد، خستگی، سرگیجه، تهوع و سوزش گلو می‌شود.

عوارض جدی‌تر آن عبارت‌اند از: سرطان و تشدید بیماری‌های مزمن تنفسی مانند آسم. دود سیگار نیز یکی از انواع آلوده‌کننده‌های هوای خانه بوده که باعث سوزش چشم، بینی و گلو می‌شود و سرطان‌زا است.

اثرات مضر هریک از اجزای هوای آلوده

هریک از اجزای آلودگی هوا باعث بروز یک‌سری مشکلات سلامتی در ما می‌شوند که آن‌ها را برایتان می‌گوییم:

1- مونوکسید کربن:

- سردرد

- کاهش هوشیاری

- حمله قلبی

- بیماری‌های قلبی عروقی

- ناتوانی در رشد جنین

- مرگ

2- دی‌اکسید سولفور:

- سوزش چشم

- خس‌خس سینه

- تنگی و سفتی قفسه سینه

- تنگی نفس

- تخریب ریه

- اختلالات بینایی

3- دی‌اکسید نیتروژن:

- عفونت دستگاه تنفسی

- تحریک ریه

- سرفه

- درد قفسه سینه

- مشکل تنفس

4- اوزون:

- سوزش چشم و گلو

- سرفه

- مشکلات راه تنفسی

- آسم

- تخریب ریه

5- سرب:

- کم‌خونی

- افزایش فشارخون

- تخریب کلیه و مغز

- اختلالات عصبی

- سرطان

- کاهش ضریب هوشی

6- ذرات بسیار کوچک دوده، گردوغبار و قطرات کوچک مایع:

- سوزش چشم

- آسم

- برونشیت

- تخریب ریه

- سرطان

- مسمومیت فلزات سنگین

- اثر بر سیستم قلبی عروقی

- اختلالات بینایی

* مریم سجادپور