سپهرغرب، گروه شهر: مطالعات گسترده در زمینه بام‌های سبز در تمامی انواع موجود و به‌عنوان شبکه‌ای بهم‌پیوسته، دربردارنده ارزش‌های کلی اقتصادی، زیست‌محیطی و محلی برای جوامع و افزایش‌دهنده پایداری شهرها است.

هدایت یک جامعه به سمت پایداری با استفاده از راهکارهای بسیاری امکان‌پذیر است؛ برای مثال تشویق به استفاده از حمل‌ونقل عمومی، جایگزینی انرژی‌های تجدیدپذیر با سوخت‌های فسیلی، هوشمندسازی شهری، صرفه‌جویی در مصرف منابع، اتخاذ راهکارهای مؤثر برای کاهش مصرف آب، استفاده از گزینه‌های جایگزین دوستدار محیط زیست به‌جای بتن و آسفالت، نه گفتن به پلاستیک‌های یکبارمصرف، جستجو برای بهترین شیوه‌های بازیافت و غیره می‌تواند از این موارد باشد. بااین‌حال یکی از جدیدترین گزینه‌های موجود برای دستیابی به این هدف که هر روز بیش‌ازپیش مورد توجه و محبوبیت قرار می‌گیرد، استفاده از بام‌های سبز است.

بام‌های سبز، گزینه مناسبی برای ارتقای سطح کیفیت زندگی شهری، بهبود وضعیت آلودگی هوا و ارتقای پایداری شهرها به حساب می‌آید و شامل استفاده از سطوح گسترده و خالی پشت‌بام ساختمان‌های سربه‌فلک‌کشیده در سراسر دنیا می‌شود که هر چند در ابتدا فقط برای مقاصد تفریحی، گسترش فضای عمومی شهری و مقابله با آلودگی هوا ارائه شد و به مرحله اجرا درآمد، اما در حال حاضر دارای انواع گوناگونی است که هریک برای تحقق هدفی خاص ایجاد می‌شود.

تبدیل این بام‌ها به هنجاری برای توسعه شهری به حمایت‌ بخش‌های خصوصی و دولتی نیاز دارد. در روند احداث بام‌های سبز، مسؤولان نگهداری و یا تعمیرکنندگان ساختمان‌ها نیاز دارند مهارت‌های جدیدی در زمینه محوطه‌سازی، نحوه نگهداری از گیاهان، آشنایی با انواع گوناگون گل و گیاه و شرایط نگهداری هر یک، شیوه‌های آبیاری و غیره به دست آورند. ازجمله مواردی که باید در زمان طراحی و ساخت بام‌های سبز مد نظر قرار گیرد عبارت است از نصب مسیرهای زهکشی آب، حصول اطمینان از سلامت محصولات، ارتقای سطح ایمنی محل و حفظ آن، فراهم کردن شرایط لازم برای دسترسی عمومی در صورت امکان و یا اعمال ممنوعیت برای استفاده عموم مردم و غیره.

از سوی دیگر لازم است در مراحل احداث این بام‌ها و پس ‌از آن، برای رفع محدودیت‌ها و اختلالات احتمالی در روند فعالیت‌های معمولی موجود در داخل و بیرون ساختمان‌ها، برنامه‌ریزی و مقاومت ساختمان‌های از پیش ‌ساخته‏‌شده اندازه‌گیری شود. مستحکم‌سازی بنا در صورت نیاز، از ضروری‌ترین بخش‌های احداث بام‌های سبز محسوب می‌شود. علاوه‌براین معماران باید اقدامات استحکامی لازم به‌منظور مقاوم بودن ساختمان پس از حجیم شدن و ریشه دواندن گیاهان و مواردی از این قبیل را در ساخت بناهای جدید مدنظر قرار دهند.

در کنار توجه به تمامی این موارد، متقاعد کردن سرمایه‌گذاران و توسعه‌دهندگان شهری نسبت به ارزشمندی و سودمندی بام‌های سبز نیازمند استدلال‌های اقتصادی بسیار قوی است که درواقع از مهم‌ترین مواردی محسوب می‌شود که لازم است مورد توجه برنامه‌ریزان قرار گیرد.

به‌طور کلی اصطلاحی که برای توضیح ارزش‌های اقتصادی طبیعت ایجادشده، «سرمایه طبیعی« است. این اصطلاح برای توسعه‌دهندگان می‌تواند شامل محاسبه وجوه مالی ذخیره شده، در صورت استفاده از راهکارهای طبیعی باشد که به‌منظور محافظت از شهرها در برابر صدمات و خسارات ناشی از حوادث طبیعی هم‌چون سیل و طوفان، همچنین سازگاری با تغییرات آب‌وهوایی و یا کمک به داشتن زندگی سالم‌تر و شادتر برای ساکنان شهرها به کار گرفته می‌شود.

با افزایش تخصص در زمینه بام‌های سبز، چندین استاندارد رسمی به‌منظور حصول اطمینان از داشتن بهترین طراحی، پیکربندی، ساخت‌وساز و اعمال صحیح‌ترین شرایط تعمیر و نگهداری برای داشتن مناسب‌ترین عملکرد برای این بام‌ها تدوین شده‌است. از سوی دیگر، پیشرفت در بخش علم و فناوری که زیربنای توسعه بام‌های سبز به حساب می‌آید نیز تغییراتی جدید در این مفهوم ایجاد کرده؛ برای مثال اصطلاح جدیدی با عنوان «بام‌های آبی» پا به عرصه گذاشته که به‌منظور افزایش ظرفیت ساختمان‌ها برای نگه‌داشتن آب‌های ناشی از بارندگی‌های شدید در دوره‌های زمانی طولانی‌تر به‌جای تخلیه سریع آن‌ها به کار گرفته می‌شود.

این بام‌ها، برخلاف نمونه‌های اولیه بام سبز که از یک لایه زهکشی ساده برای آبیاری گیاهان بهره می‌برد، دارای امکانات لازم برای ذخیره حجم عظیمی از آب و فناوری‌های پیشرفته برای کنترل میزان آب رها شده و درنتیجه جلوگیری از اتلاف منابع آب و انرژی است. علاوه‌براین ترکیب بام‌های سبز با پانل‌های خورشیدی منجر به گسترش «سقف‌های تولیدی» برای به دست آوردن مواد غذایی زراعی از بام‌های سبز و تأمین انرژی موردنیاز ساختمان میزبان و سایر نقاط شهر شده‌است.

نوع دیگری از بام‌های سبز نیز که با عنوان «بام‌های قهوه‌ای» شناخته می‌شود، شامل انواع گیاهان وحشی موجود در طبیعت است و با هدف به حداکثر رساندن تنوع زیستی ایجادشده که زیستگاه‌هایی طبیعی برای حمایت از انواع گیاهان، پرندگان، حیوانات و بی‌مهرگان محسوب می‌شود. طراحی دقیق این زیستگاه‌ها از اهمیت بسزایی برخوردار است و مطابق با برنامه افزایش به تنوع زیستی محلی انجام می‌گیرد.

نکته قابل توجه اینکه پایندگی و تداوم این روند می‌تواند در کنار فراهم آوردن سایر مزایای موجود برای بام‌های سبز، منجر به ایجاد مشاغل جدید، پویاتر شدن اقتصاد محلی، ترویج کشت مواد غذایی بومی و نیز پایداری بیشتر جوامع شود. باوجود موانع بسیار در مسیر ایجاد این بام‌ها در سراسر جهان، شواهد حاکی است که بام‌های سبز ظرفیت لازم برای تبدیل شهرها به محلی بهتر برای زندگی را دارند و به آن‌ها کمک می‌کنند تا در آینده عملکردی بهتر و پایدارتر داشته باشند.