سپهرغرب، گروه سلامت - عباس سریشی: بروز هر گونه تعلل یا عامل مخل در دسترسی سریع به بخش اورژانس به مثابه از دست دادن یک شانس زندگی و یا بهبود زودتر مصدومان است.

به تصریح کارشناسان و صاحب نظران ارائه خدمات با کمیت و کیفیت مناسب به بیماران از اولویت‌های اساسی و انکار ناپذیر نظام سلامت در همه دنیاست. در عین حال اورژانس‌های بیمارستانی هم به‌عنوان یکی از شلوغ‌ترین بخش‌های مراکز درمانی از گلو گاه‌هایی محسوب می‌شود که بیشترین مراجعه مردم در روزها و ساعات را متحمل شده از این رو ساماندهی، تنظیم، نظارت و مراقبت مستمر بر وضعیت و نوع عملکرد آن‌ها از اولویت‌های بسیار مهم مدیریت بیمارستانها به‌شمار می‌رود.

در عین حال گردش کار مناسب در بخش اورژانس نیز تنها در صورت حصول استاندارها و بایستگی‌های لازم درخصوص تامین فضای فیزیکی مناسب، نیروی انسانی مجرب و متخصص و به ویژه تامین تجهیزات پزشکی کارآمد امکان‌پذیر بوده و این امر مبین لزوم سرمایه ریزی و و نگاه ویژه است.

بدیهی است که بالا بردن این سطح از شاخص‌ها نیز با چالش‌های فراوانی روبه‌رو است که نمی‌توان منکر آن‌ها شد که از آن جمله می‌توان به فقدان بودجه و اعتبارات مناسب و نیروی انسانی متخصص، ناهماهنگی‌های درون سازمان، عدم حمایت بالادستی از نظام سلامت، افزایش مراجعان، وجود فرایندهای دست و پاگیر اداری در اورژانس‌ها و یا معطل ماندن بیمار و.. اشاره کرد گو اینکه رفع هر کدام از این موانع نیز ما را یک قدم بلند به عملکرد خوب کادر درمانی و خلوت شدن اورژانس، آسودگی کارکنان، رضایت مراجعان و در نهایت بالا رفتن این شاخص نزدیکتر خواهد کرد.

موضوع این است که بخش‌های اورژانس به‌عنوان ورودی بیمارستان وظیفه تحویل گرفتن بیماران بد حال و متعاقبا تثبیت علائم حیاتی آنان را در طلایی‌ترین زمان برای آماده‌سازی ورود به بخش‌های بستری و یا ارجاع به اتاق عمل برعهده دارند در واقع اورژانس‌ها هر ساله پذیرای قریب به میلیون‌ها نفر بیمار و مصدوم در بدترین شرایط جسمی در بخش‌های مختلف قلب، تروما، زایمان و...هستند بنابراین طبیعی است که بروز کوچکترین خطا در اداره و یا بی‌توجهی به الزامات و بایستگی آن‌ها می‌تواند منجر به نتایج و مشکلات عدیده و پرحاشیه‌ای شود بدین ترتیب بهبود وضعیت و ساماندهی آن‌ها از مهمترین اهداف نظام سلامت و متعاقبا مطالبه و درخواست مراجعه‌کنندگان است.

البته برای بررسی کیفیت مدیریت موثر در بخش‌های اورژانس در سطوح مختلف ستاد و صف قطعا دستورالعمل‌ها، ابزارها، شاخص‌ها و طرح‌های گوناگونی چه در حوزه درون‌سازمانی وچه برون‌سازمانی وجود داشته و دارد که به‌صورت مداوم نیز مورد نظارت و بررسی کارشناسان قرار می‌گیرد با این حال نگاه به نظرات مراجعان (سوای دخیل کردن هر نوع احساسات و قضاوت‌های غلط و درست لحظه‌ای، در هنگام مراجعه بدون ملاحظه شرایط محیط) نیز به‌عنوان یک دیگر از مهمترین ابزار موجود برای رسیدن به این مقصود ضروری است که در این باب انتظار می‌رود مسئولان و مدیران نیز با تامل و توجه به این امر به دنبال ارتقای هرچه بیشتر کمیت و کیفیت خدمات ارائه شده از سوی اورژانس‌های بیمارستانی به مراجعان و رفع نواقص احتمالی باشند.

     اورژانس تروما، جایی برای لحظه شماری...

و اما از نقطه نظر پزشکی و در مجموع همه عوارض و عوامل مخل سلامت و حیات انسان‌ها، تروما جزء نخستین علت مرگ و میر و از علل اصلی از کار افتادگی و معلولیت جمعیت فعال در کشورهای در حال توسعه محسوب می‌شود گو اینکه طبق پیش‌بینی‌های سازمان جهانی بهداشت نیز تا سال 2020 میلادی، حوادث ناشی از تصادفات به تنهایی دومین علت سال‌های از دست‌رفته زندگی در سراسر جهان را به خود اختصاص می‌دهند و همین موضوع ( تروما )دومین علت مرگ افراد جوان در کشور ما به شمار می‌رود.

ضربه‌ به سر، کاهش سطح هوشیاری، کوفتگی مغزی، سندرم بعد از ضربه، هماتوم ساب دورال و شکستگی جمجمه که یکی از مهمترین علل مرگ و میر و بستری بیماران در جهان است، به علل مختلفی از قبیل؛ سقوط از بلندی، برخورد اجسام سنگین و سخت با سر، تصادفات و...همواره جان انسان‌ها را تهدید کرده است.

این موضوع به‌خصوص در کشور ما و در قالب زمان و نحوه انتقال، پذیرش و درمان اولیه بیماران ترومائی در اورژانس‌ها به این دلیل حائز اهمیت است که براساس آمار، در هر ساعت دو نفر جان خود را بر اثر تصادفات رانندگی از دست می‌دهند.

- روزانه800 نفر در حوادث و 52 نفر بر اثر رانندگی جان خود را از دست می‌دهند.

- سالانه بین 200 تا 300 نفر از هر 000/100 نفر به علت ترومای سر، در بیمارستان بستری می‌شوند ومواردی از این دست که شاید توضیح آن در این مقال نگنجد بنابراین طبیعی است که با توجه به افزایش میزان مراجعان به ویژه به خاطر تصادفات، توجه و کنترل دقیق وضعیت عمومی و حیاتی مصدومان و بیماران در جهت جلوگیری از آسیب‌های ثانویه مغزی از اصول درمانی مهم در ساعات اولیه تروما محسوب شود که در این میان وجود یک بخش اورژانس مهیا و دارای بیشترین ظرفیت فیزیکی و تجهیزاتی لازم و نیز تیم‌های تروما از مهمترین نیازهای امروز شهرهای ما است.

     اورژانس بعثت، جایی برای توجه و تلاش بیشتر....

و اما بخش اورژانس بیمارستان بعثت به‌عنوان فعالترین مرکز پذیرش بیماران و مصدومان تروما برحسب موارد ارجاعی به‌صورت شبانه‌روزی پذیرای تعداد زیادی از شهروندان و هم‌استانی‌های ما است. این بخش در تابعی از کل بیمارستان بعثت و در طی چند سال اخیر شاهد تحولات و توسعه‌های خوب و روشنی بوده که می‌توان امیدوار بود از این ره‌آورد خدمات هرچه بهتر و بیشتری را به مراجعان ارائه و موجبات رضایتمندی ایشان را فراهم سازد.

البته این آروزی قلبی ماست که هیچگاه و تحت هیچ شرایطی شاهد حضور کسی (چه به‌عنوان بیمار و مصدوم و چه همراه) در این بخش نباشیم، زیرا پیشتر نیز گفتیم که با توجه به ماهیت این بخش، عموما فضای غالب آن با تموج عمیقی از استرس، نگرانی و التهاب برای همراهان و درد و سختی برای مصدومان و بیماران همراه بوده و به نوعی همه حاضران را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

خلاصه اینکه شاید این بخش بهترین مصداق برای آن مثل معروف است که «مسلمان نشنود، کافر نبیند» زیرا در اینجا شما مکرر شاهد حضور خردسالان، نوجوانان، جوانان و بزرگسالان هستید که عموما بر اثر وقوع سوانح مختلف و به ویژه تصادفات با سر و روی خونی و دست، پا و گردن آتل بسته بیهوش و هوشیار، پیاده یا سواره، در آغوش والدین و یا نشسته بر ولیچر و خوابیده بر روی تخت توسط همراهان و یا پرستاران و کادر اورژانس برای مداوا به این طرف و آن‌طرف برده شده و یا در صف انتظار برای معاینه پزشک، رفتن به سی تی اسکن و ام آر آی و یا اتاق عمل در یک حالت غمناک بسر می‌برند و همچنین اگر از حال و روز همراهان، شیون، ناله و اشک و آه ایشان که عموما نیز والدین و یا همسران و فرزندان نگران و دلواپسی هستند که کاسه چه کنم، چه کنم دست گرفته‌اند هم چیزی نگوئیم بسیار بهتر است.

در واقع اینجا ما همیشه شاهد حاکمیت یک پارادوکس عجیب و غریب از درک زمان هستیم بدین‌معنا که در حالی که هر دقیقه این حضور برای همراهان بیمار به مثابه یک قرن می‌گذرد اماهمان یک دقیقه برای کادر درمانی یک ثانیه حیاتی است که نباید به سادگی از دست برود زیرا اینجا زمان برای نجات و احیای بیماران و به‌خصوص مصدومانی که از شدت جراحات بیشتری برخودار هستند از ارزشی غیر قابل تصوری برخودار است. پس طبیعی است که بروز هر گونه تعلل و یا عامل مخل در این روند به مثابه از دست دادن یک شانس برای زندگی و یا بهبود زودتر مصدومان تلقی شود.

به‌هرحال و به رغم همه تلاش و کوشش‌های جانانه فعالان این مرکز پزشکی بزرگ و به ویژه بخش اورژانس آن برای رسیدگی، درمان و بهبود بیماران ولی با توجه به برخی شنیده‌ها و اخبار واصله از وجود برخی مشکلات و گلایه‌های مردمی در موضوعات مختلف در این مرکز خبرنگاران سپهرغرب برآن شدند تا ضمن حضور و رصد مستقیم شرایط، گفتگو‌هایی را با برخی مراجعان داشته باشند تا از این ره‌آورد بتوانند به قضاوتی درست و منصفانه در باب عملکرد این مجموعه دست یابند.

البته پیش از شروع هر کلامی و براساس عدالت و انصاف باید تاکید و تصریح کنیم نخست اینکه اینگونه بحث و نقد‌ها در مقام سیاه‌نمایی و یا خُرده‌گیری غیر منصافه و تضییع تلاش و خدمت کارکنان نظام بهداشت و سلامت نبوده و برعکس حتی تلاش بر این است که به اندازه توان بیانگر گوشه کوچکی از مجاهدت و تلاش‌های شبانه‌روزی ایشان در زمینه خدمت به مردم باشیم.

در عین حال و به‌عنوان یک اصل بدیهی و با توجه به شرایط اضطرار و نگرانی و یا حتی وحشت بیماران و همراهان (که البته تا حدودی نیز قابل درک است ) و یا فشار کاری و تراکم مراجعان و مطالبات و یا بعضا کمبود تجهیزات و نیازهای درمانی و بهداشتی قطعا بروز برخی مشکلات و تعلل‌ها و یا بعضا کندی عملکردها هم ناگریز و ناخواسته بوده و نمی‌توان و حتی نباید هم به آنها چندان خُرده گرفت با این حال اما شاید نَفس برخی مشکلات هم آن‌چنان پیچیده و عمیق نیست که آن‌هارا در حد یک بحران و یا چالش تعبیر کرده و چه بسا می‌توان در کوتاه مدت و با یک تجدیدنظر ساده مدیریتی آن‌ها را حل و فصل کرد که امیدواریم مسئولین این بیمارستان با سعه‌صدر و توجه و تامل در گفته‌های مردمی و حتی برخی از کارکنان مرتبط با این مجموعه به دنبال مرتفع کردن مشکلات باشند.

و اما طی چند مرحله حضور شبانه‌روزی و ماحصل گفتگو با تنی چند از مراجعان عمدتا همراهان بیمار بودند شاید بتوان گفت بیشترین مباحث مطروحه حول موضوعاتی نظیر موارد زیر است

- معطلی و تاخیر برای حضور پزشک بربالین بیمار و معاینه وی ( به‌جز در موارد حاد و اضطراری)

- وجود صف‌های طولانی و ازدحام برای انجام سی تی اسکن و....( به‌جز در موارد حاد و اضطراری)

- عدم پاسخگویی شفاف و صریح پزشک به همراهان در قبال وضعیت بیمار و حتی بعضا برخوردهای تند با همراهان

- مشترک بودن فضای بستری اورژانس برای زن و مرد

- کمبود و یا عدم دسترسی آسان به زیر ساخت‌های بهداشتی

- فقدان مرکز مشاوره ( روانی و تروما ) برای پاسخگویی به همراهان و تشریح وضعیت بیمار

- وجود برخی قوانین دست و پا گیر اداری، مالی و یا بیمه‌ای برای پذیرش و بستری بیمار و یا مصدوم

- کمبود تخت و ویلچر برای بیمار و یا صندلی برای نشستن همراهان (به‌خصوص در زمان افزایش مراجعات ) و به صورت خاص استفاده تخت و ویلچر توسط افراد، مصدومان و حتی بعضا همراهانی که می‌توانند بدون کمک این وسایل نیز حرکت کرده و جابجا شوند.

- بلاتکلیفی، سرگردانی و یا فقدان و کمبود امکانات رفاهی «هتل بیمارستان» برای مراجعانی که از شهرستان‌ها به این مرکز مراجعه می‌کنند و مواردی از این دست که به‌صورت کلی جمع‌بندی شد.

گو آنکه براساس گفتگو‌های صورت‌گرفته با برخی از کارکنان و دست‌اندرکاران این بخش و در مقام توضیح در خصوص چگونگی بروز این مسائل نیز اینگونه مشخص شد که عمده علل بروز این مشکلات نیز متاثر از موضوعاتی چون افزایش ‌یکباره مراجعان و متعاقبا کمبود نیروی انسانی و تجهیزات است که باعث می‌شود گاهی شاهد برخی گلایه‌ها باشیم زیرا به هر دلیل شاهد افزایش مراجعان و حضور همراهان بیماران در این بخش هستیم که این موضوع را نباید از نظر دور داشت.

البته به تصریح کارکنان این مجموعه و نیز بسیاری از مراجعان در این مرکز و براساس شرایط بالینی هر بیمار دستورالعمل‌های مشخصی وجود دارد که براین اساس بیماران با شرایط خاص بدون فوت وقت توسط پزشک و تیم حاضر مورد رسیدگی و مداوا قرار و یا هر خدمت لازم دیگری به ایشان لحاظ می‌شود.

فقط ممکن است گاهی در خصوص آن دسته مراجعانی که از وضعیت بهتر برخودار بوده و نگرانی خاصی در مورد ایشان وجود ندارد شاهد برخی معطلی‌ها در خصوص حضور پزشک و ارجاع به بخش و یا انجام سی تی اسکن و... باشیم که ممکن است باعث سوء برداشت در همراهان شود اما در مجموع نفس کاری اورژانس تروما در همه بیمارستان‌ها براساس درک ارزش لحظه‌ها برای بیمار و یا مصدوم است و در این خصوص مشکل خاصی وجود ندارد.

البته برخی از کارکنان نیز با بیان اینکه تعدادی از همراهان به دلیل اضطراب و نگرانی دائما جویای حال بیمار بوده و حتی با اجبار و زور، خواهان حضور در بخش‌های معاینه، کنار بیمار و یا مصدوم خود هستند عنوان کردند که در اینگونه موارد بسیار لازم است تا پزشک و تیم درمانی با آرامش و بدون مزاحمت به کار خود برسند و در آن لحظه شاید نتوانند به دلایل مختلف و به‌خصوص ناپایدار بودن وضعیت فرد جواب درستی را به همراهان بدهند که متاسفانه عدم درک این موضوع باعث بروز برخی رفتارها و سخنان ناخوشایند از سوی همراهان به کادر درمانی می‌شود. واقع امر این است که ما نیز حال یک پدر و مادر و یا همسر و فرزند را در قبال بیمار خود کاملا درک می‌کنیم اما چاره‌ای جز تحمل و صبر نداریم پس در چنین شرایطی وجود یک مرکز مشاوره روانی برای کنترل و مدیریت رفتار‌های برخی همراهان بیمار بسیار ضروری است.

در خصوص کمبود برخی زیر ساخت‌ها و یا موانع دست و پا گیر اداری و بیمه‌ای نیز شاید بهتر است که مدیریت بیمارستان با نگاهی دوباره به شرایط فیزیکی و حجم مراجعات به دنبال مرتفع کردن آن‌ها باشد که البته تحقق این موضوع نیز مستلزم اختصاص بودجه و اعتبارات و نیز پاسخگویی است اما قطعا و یقینا هر بیماری که با شرایط اضطراری وارد بخش شود بدون توجه به آن موضوعات پذیرش و مورد درمان قرار می‌گیرد گوآنکه در حال حاضر متصدیان میز پاسخگویی در این بخش حضور دارند که می‌توانند تا حدودی راهنما و جوابگوی مراجعان باشند.

     لزوم تسهیل در دسترسی به اورژانس

و اما جدا از همه موضوعاتی که پیشتر گفته شد یکی از مشکلاتی که به‌صورت خاص و مشترک مورد تاکید، تذکر و حتی گلایه مراجعان و کادر درمانی قرار داشت مسئله دسترسی سریع و مسیر انتقال بیماران و مصدومان به بخش اورژانس بود.

بدین معنا که ظاهرا تنها مسیر ورودی بیمارستان بعثت که به ورودی بخش اورژانس نیز منتهی می‌شود به‌صورت دائمی در تصرف و تداخل حضور خوردهای مختلف اعم از آژانس‌ها، سواری‌های شخصی، خودروهای کادر بیمارستانی و بعضاآمبولانس‌ها است و بسیار مشاهده می‌شود که برخی نیز با توقف و پارک خودرو در این مسیر باعث کندی حرکت و ایجاد مانع در عبور و مرور خودروهای حمل مصدوم و بیمار می‌شوند.

البته نه فقط براساس شنیده‌ها بلکه مشاهدات مستقیم گزارشگران در طی چند مرحله حضور برای تهیه گزارش در برخی موارد نیز به وضوح مشاهده شد که آمبولانس‌های با ماموریت غیر ضروری ویا حتی خودروهای شخصی با توقف کامل در مقابل درب ورودی بخش اورژانس رسما موجب مسدودی مسیر شده و لاجرم کادر درمانی و تکنیسین‌های اورژانس را مجبور کرده‌اند که بیمارو یا مصدوم را با تخت به درون بخش منتقل کنند که این موضوع هم باعث بروز مشکلاتی برای کادر درمانی شده و هم باعث اتلاف زمان برای رسیدن به بیمار به بخش می‌شود.

در این خصوص برخی از رانندگان آمبولانس و تکنسین‌های اورژانس در گفتگو با خبرنگار سپهرغرب عنوان کردند که موضوع فوق مکرر در قالب پیشنهاد، انتقاد و حتی اعتراض به مسئولان بیمارستان منعکس شده اما تا کنون برای آن راهکاری و یا برنامه برون‌رفت مشخصی تدوین و اعلام نشده است. در عین حال به دلیل نامشخص درب دیگر بیمارستان نیز در اکثر مواقع بسته است که همین موضوع باعث می‌شود

امبولانس‌ها مجبور شوند با طی مسیر به‌صورت دنده عقب و یا چندین بار عقب و جلو کردن آمبولانس در بین ماشین‌های پارک شده نهایتا خودرو را سر و ته کرده و از محوطه بیمارستان خارج شوند.که باید برای آن موضوع فکر چاره‌ای منطقی بودو یا حتی‌الامکان ترتیبی اتخاذ شود تا درب دیگر را برای آمبولانس‌ها باز کنند اما...!

از منظر این مصاحبه‌شوندگان در حال حاضر شرایط داخلی و به‌خصوص مسیر منتهی به اورژانس بعثت نیازمند تدوین یک نظام‌نامه ترافیکی جدید است تا ضمن جلوگیری از توقف، پارک و یا حتی ورود برخی خودروهای غیرضروری، حتی‌الامکان مسیر برای دسترسی آسان و سریع به بخش مورد نظر تامین شود.

عباس سریشی