از زمان شیوع ویروس کرونا در سطح جهان، مشکلات اقتصادی تقریباً گریبان‌گیر همه کشورها و فعالیت‌های اقتصادی شده اما یکی از بیشترین زیان‌ها در این دوران، به کسب و کارهای فعال در صنعت گردشگری متحمل شده است. در این دوران بسیاری از تأسیسات گردشگری ورشکست و تعطیل شدند و دیگر کسب و کارها نیز هیچ آورده مالی ندارند و دیر یا زود به ورشکستگی خواهند رسید.

محمدابراهیم لاریجانی، کارشناس گردشگری درباره چگونگی عبور از این بحران گفت: در نتیجه بحران به وجود آمده، کسب و کارهای گردشگری با مشکل مواجه شدند اما اگر شیوع کرونا هم اتفاق نمی‌افتاد، فعالیت‌های گردشگری ما به دلیل ضعف ساختاری با مشکل مواجه می‌شدند و این بحران شکل می‌گرفت اما زمان آن تا پنج سال به عقب می‌افتاد.

وی ادامه داد: کسب و کارهای گردشگری ایران، به صورت سنتی مدیریت شده، هیچ گونه ذخیره مالی برای بحران نداشته و هیچ ایده و طرح جدیدی برای زمان بحران ندارند. بنابراین بحران این کسب و کارها را از پای در می‌آورد.

این کارشناس گردشگری، اظهار کرد: کسب و کارها باید به اصول فنی و علمی گردشگری بپردازند، زیرا گردشگری علم بوده و مفاهیمی را در خود جای داده که هیچ گاه به آن توجه نمی‌کنیم. مثلاً در گردشگری تنوع سازی محصول تعریف می‌شود، اما هیچگاه کسب و کارهای ما به این اصل بنیادین در علم گردشگری توجه نمی‌کنند. برای مثال، آژانسی که فقط تور به ترکیه دارد، با بحرانی همانند کودتا ترکیه به مشکل بر می‌خورد.

*ادغام افقی - عمومی چیست؟

وی اضافه کرد: یکی دیگر از موضوعات در علم گردشگری، ادغام‌های افقی عمودی است که برای کسب و کارهای صاحب نام توصیه می‌شود. یعنی محصولات را به صورت افقی به مقاصد مختلف بفرستند یا کسب و کارهای همگن یا مشابه کسب و کار خود را ایجاد کنید که توسعه افقی نامیده می‌شود. توسعه عمودی نیز به معنای تولید خدماتی است که پیش از این از دیگران خریداری می‌شدند؛ مثلاً یک آژانس مسافرتی هتل بسازد یا یک اتوبوس برای تورهای خود خریداری کند.

لاریجانی با بیان اینکه در وضعیت فعلی، ادغام‌های افقی عمودی توصیه می‌شود، تصریح کرد: این بدان معناست که اگر تاکنون شرکت‌های حوزه گردشگری چندین فعالیت انجام می‌دادند این فعالیت‌ها را به یک فعالیت متنوع و خلاق کاهش بدهند. به طور مثال، چند اقامتگاه بوم‌گردی با هم ادغام شوند، زیرا هزینه‌های مورد نیاز در شرایط فعلی برای هرکدام زیاد است و باید به کمک هم از این بحران عبور کنند؛ این ادغام با حفظ مالکیت و تمرکز مدیریت است.

وی افزود: هتل‌ها نیز می‌توانند همین کار را انجام دهند که در این زمینه تجربه‌های موفقی هم داریم که قدرت همه آنها 10 برابر می‌شود. پس کسب و کارهای کوچک یا باید ادغام شده یا سهام خود را به شرکت‌های بزرگ‌تر بفروشند. نمی‌توان یک نسخه برای همه پیچید، اما این راه‌ها می‌تواند در وضعیت بحرانی کنونی به شرکت‌ها و کسب و کارها کمک کند.

مدیرکل سابق دفتر بازاریابی و تبلیغات گردشگری وزارت میراث فرهنگی گفت: در مدیریت استراتژیک تولید خدمات، از اصول علمی مدیریت بی بهره‌ایم. برای مثال، کارخانه‌ای موفق، از برند قدرتمند خود استفاده کرده و با توسعه افقی محصولات دیگری هم تولید می‌کند و به کار خود تنوع می‌دهد. ما در گردشگری نیز برندهای خوش‌نامی داریم، اما آنها توسعه نمی‌دهد تا اقتصادهای کوچکی همانند بوم‌گردی‌ها را نیز از بحران‌ها نجات دهند.

*اهمیت جوامع صنفی و تشکل‌ها در بحران

این کارشناس گردشگری در مورد نقش جوامع، سندیکاها و گروه‌ها در جلوگیری از بحران احتمالی، خاطرنشان کرد: اساساً مشکل به وجود آمده، نداشتن تشکل‌ها و سندیکاهای قوی است. اگر سندیکایی قوی و با اصالت به همراه صندوق توسعه و حمایت از کسب و کارها در زمان بحران داشتیم، امروز می‌توانست به اعضای خود خدمات مالی و مهم‌تر از آن خدمات دانشی بدهد. مسئله فعلی ما بیش از پول، دانش است که اگر این تشکل‌ها و سندیکاها وجود داشتند، این مشکل کمتر وجود داشت.

لاریجانی اظهار کرد: اگر به انجمن‌ها و جوامع فعلی نگاه کنید، می‌بینید که از صنفی پنج هزار نفره تنها 80 نفر عضو جامعه مربوطه هستند یا مثلاً از هزار و 200 هتل، 200 هتل عضو جامعه هستند. گاهی حتی برای یک صنف دو انجمن داریم که یکی مربوط به وزارت میراث فرهنگی و دیگری مربوط به وزارت کار است و باعث ایجاد مشکلاتی می‌شود.

وی عنوان کرد: بیش از هرزمانی، باید قانون مصوب وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مبنی بر تشکیل جوامع حرفه‌ای را اجرا کنیم؛ زیرا این جوامع حرفه‌ای، می‌تواند نماینده کسب و کارها برای پیگیری مطالبات باشد.