سپهرغرب، گروه سرآمدان- شهره کرمی: نویسنده همدانی گفت: اشتغال به معلمی و حضور در محیط‌های آموزشی، بستر پویایی را برای فعالیت‌های ادبی‌ام فراهم کرد و فرصت مناسبی شد تا دغدغه‌های نویسندگی را به‌تدریج آغاز کنم؛ از این رو، همزمان با تدریس به نوشتن پرداختم و با بهره‌گیری از فضای مدرسه، به سمت ادبیات پایداری و تاریخ دفاع مقدس گرایش یافتم تا بتوانم اندیشه خود را با روایتگری در این حوزه پیوند دهم.

تاریخ هر ملتی، هویت اوست. «ملتی که تاریخ خود را ننویسد، محکوم به فراموشی یا تحریف است»؛ جمله‌ای که این روزها بیش از هر زمان دیگری در کلام صاحب‌نظران و پژوهشگران حوزه تاریخ شفاهی شنیده می‌شود.

در میان خیل عظیم نویسندگانی که در استان همدان دست به قلم دارند، نام «محسن صیفی‌کار» برای اهالی فرهنگ و ادبیات پایداری، نامی آشنا و البته محترم است. نویسنده‌ای که هم‌زمان با شغل شریف معلمی، دغدغه‌مندانه به ثبت و ضبط خاطرات و وقایع دوران دفاع مقدس پرداخته و آثارش نه‌تنها در سطح استان، بلکه در عرصه ملی مورد توجه قرار گرفته است.

در ادامه، گفت‌وگوی تفصیلی ما را با این نویسنده برجسته همدانی می‌خوانید که در آن از مسیر پرفراز و نشیب نویسندگی، فلسفه حیات و دغدغه‌هایش برای نوشتن تاریخِ راستین دفاع مقدس سخن گفته است. با او از کلاس‌های درس تا دفترهای خاکی جبهه هم‌سفر شده‌ایم.

* جرقه علاقه به نویسندگی

محسن صیفی‌کار با بیان اینکه علاقه‌اش به نوشتن از دوران تحصیل و با تشویق دو معلم شکل گرفته است، گفت: در دوره ابتدایی و دبیرستان، معلمانی داشتم که با دقت و توجه، استعداد مرا در نوشتن دیدند و آن را جدی‌تر کردند.

وی با اشاره به خاطرات دوران تحصیلش افزود: یکی از معلمانم در کلاس سوم ابتدایی، در درس املا، با تشویق و تحسین، انگیزه‌ای ماندگار در من ایجاد کرد؛ تشویقی که هنوز طعم شیرینش در ذهنم باقی مانده است.

این نویسنده همدانی با یادآوری دوران دبیرستان و تأثیر معلم دیگر خود گفت: آقای رمضانی نیز در دوره دبیرستان، پس از خواندن انشای من درباره شعر معروف منسوب به مولانا: «مرگ اگر مرد است گو نزد من آی/ تا کشم خوش در کنارش تنگ‌تنگ- من از او جانی ستانم بی‌رنگ‌وبو/ او ز من دلقی ستاند رنگ‌رنگ»، زیر نوشته‌ام یادداشتی تحسین‌آمیز با این مضمون نوشت که «قلم قاصر است از توصیف…»؛ یادداشتی که هنوز آن را به یادگار دارم و این نگاه، در گرایش جدی من به نویسندگی نقش مهمی ایفا کرد.

* از انشاهای مدرسه تا دفترهای جنگ

صیفی‌کار با بیان اینکه حتی در زمان امتحانات دانش‌آموزی نیز انشاهای خود را بدون بازنویسی و به‌صورت مستقیم نگارش می‌کرده است، گفت: در مدرسه، تهیه روزنامه‌دیواری و نوشته‌های گروهی را بر عهده می‌گرفتم. بسیاری از دفترها و یادداشت‌های دوران تحصیل، دوران جبهه و سال‌های بعد را حفظ کرده‌ام و هنوز نیز آن‌ها را نزد خود نگه داشته‌ام.

وی با اشاره به سوابق تحصیلی خود اظهار کرد: دانش‌آموخته مقطع کارشناسی فلسفه غرب از دانشگاه شهید بهشتی و کارشناسی ارشد فلسفه اخلاق از دانشگاه پیام‌نور تهران هستم.

این نویسنده همدانی با بیان اینکه اشتغال به معلمی و حضور در محیط‌های آموزشی، بستر پویایی را برای فعالیت‌های ادبی‌اش فراهم کرده، گفت: این محیط فرصت مناسبی بود تا دغدغه‌های نویسندگی‌ام را به‌تدریج آغاز کنم و از این فضا برای پیوند اندیشه با روایتگریِ دفاع مقدس بهره ببرم.

صیفی‌کار خاطرنشان کرد: در سال‌های معلمی، همزمان با تدریس به نوشتن مشغول بودم و به‌تدریج به سمت ادبیات پایداری و تاریخ دفاع مقدس گرایش پیدا کردم.

* معلمی و تدریس در مدارس حاشیه شهر

وی با اشاره به سابقه تدریس خود افزود: چند سالی به‌صورت حق‌التدریس در آموزش‌وپرورش فعالیت داشتم و در دوره راهنمایی، درس‌های مختلفی از جمله ادبیات فارسی، قرآن، انگلیسی، ورزش و امور پرورشی را تدریس می‌کردم.

وی با بیان اینکه خدمت در مناطق محروم دغدغه او بوده است، گفت: به‌دلیل نیاز مدارس حاشیه شهر، تلاش کردم در حد توان، در رشته‌های مختلف آموزشی همراه و در کنار دانش‌آموزان باشم.

این نویسنده با بیان اینکه نخستین اثرش در حوزه دفاع مقدس، کتاب «آینه‌تر از آب» درباره سردار و معلم شهید، «تقی بهمنی» بوده است، اظهار کرد: این شهید به‌نظر من شخصیتی بسیار نجیب، محجوب، گمنام و در عین حال بزرگ بود و همواره تلاش کرده‌ام در هر فرصتی درباره ایشان سخن بگویم و بنویسم.

صیفی‌کار با اشاره به تعبیر «فرماندهِ فرماندهان» که از سوی شهید شادمانی برای ایشان به‌کار برده شده بود، افزود: شهید بهمنی در دهم اردیبهشت‌ماه سال 1360، هم‌زمان با هفته معلم، در منطقه سرپل‌ذهاب به درجه رفیع شهادت نائل آمد.

وی با بیان اینکه کتاب مذکور در سال 1383 منتشر شد و آغاز جدی فعالیت وی در حوزه ادبیات پایداری به‌شمار می‌آید، گفت: پس از آن نیز چندین کتاب دیگر درباره شهدا و معلمان شهید استان همدان به رشته تحریر درآورده‌ام و بخشی از نوشته‌هایم را به ثبت سیره شهدای گران‌قدری همچون شهید محمدرضا فراهانی، شهید علیرضا حاجی‌بابایی و دیگر معلمان شهید اختصاص داده‌ام.

* کتاب معلمان شهید همدان

این نویسنده همدانی با اشاره به یکی از آثار جدید خود گفت: کتابی با عنوان «ستارگان دانش و جهاد» در دست تدوین و چاپ دارم که در این اثر، زندگینامه شهدا، معلمان قرآن شهید و معلمان شهید آموزش‌وپرورش استان همدان و فعالیت‌های علمی، سیاسی و جهادی آن‌ها گردآوری شده است.

صیفی‌کار تأکید کرد: این کتاب‌ها فقط روایت زندگی نیستند، بلکه تلاشی برای ثبت تاریخ شفاهی و مکتوب معلمان شهید و حفظ نام و یاد آنان برای نسل‌های بعدی به‌شمار می‌روند.

* آن 6 ماه؛ روایتی از نقش همدان در آغاز جنگ

وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به یکی از مهم‌ترین آثار خود اشاره کرد و گفت: کتاب «آن شش ماه» حاصل پژوهشی طولانی درباره نقش استان همدان در 6 ماه نخست جنگ تحمیلی است. نگارش این کتاب از سال 1388 آغاز و پس از سال‌ها پژوهش و تکمیل، سرانجام در سال 1403 رونمایی شد.

وی اظهار کرد: این کتاب با بیش از یک هزار و 100 صفحه، اثری تاریخی و تحلیلی درباره نقش مردم و رزمندگان همدان از 31 شهریور 1359 تا پایان اسفند همان سال، یعنی 6 ماهه ابتدای جنگ تحمیلی است.

این نویسنده خاطرنشان کرد: در این اثر، هم به نقش نیروهای اعزامی به جبهه‌ها و کمک‌رسانی مردم شهرها و روستاها پرداخته شده و هم فداکاری رزمندگان و حضور آنان در مناطق مختلف جنگی از شمال‌غرب تا جنوب کشور بررسی شده است.

* چرا دفاع مقدس؟

صیفی‌کار در پاسخ به چرایی گرایش خود به حوزه دفاع مقدس اظهار کرد: این انتخاب، هم ریشه در انگیزه شخصی و هم در مسئولیت ملی و دینی من داشته است. سال‌ها در کنار شهدا، در مدرسه، جبهه و محیط‌های مختلف حضور داشتم و همین هم‌نشینی، نگاه مرا به ثبت و روایت این تاریخ حساس تقویت کرد.

وی در ادامه به تبیین جایگاه شهود و شهادت پرداخت و گفت: ما نباید تصور کنیم که شهدا رفته‌اند و ما مانده‌ایم؛ در واقع حقیقت آن است که زمان، ما را با خود برده و شهدا جاودانه مانده‌اند.

وی با تأمل در بابِ مفهوم «انتخاب مسیر شهادت»، گفت: شهدا در حقیقت تاجران رندی بودند که جانی را که در هر صورت روزی از انسان گرفته می‌شد و برای کسی نمی‌ماند، به زیباترین شکل ممکن با خداوند معامله کردند.

این نویسنده دفاع مقدس با استناد به آموزه‌های قرآنی افزود: هیچ‌کس در این دنیا جاویدان نخواهد ماند؛ بنابراین چقدر شایسته و مایه فرهیختگی است که انسان، این جانِ فانی را که گریزی از سپردن آن نیست، در طبق اخلاص گذاشته و با شهادت به پروردگار خویش تقدیم کند.

صیفی‌کار افزود: همان‌گونه که کاتبان وحی، قرآن را برای ماندگاری ثبت کردند که سرآمد آن‌ها حضرت علی (ع) بود، امروز نیز ثبت دقیق تاریخ دفاع مقدس و سیره شهدا ضرورتی انکارناپذیر است.

وی در ادامه با ارجاع به نگاهِ راهبردی بنیان‌گذار جمهوری اسلامی خاطرنشان کرد: امام خمینی (ره) نیز در همین راستا گوشزد می‌کردند؛ «بشکند قلم‌هایی که ننویسند بر خمینی و یارانش چه گذشت.»

*جنگ روایت‌ها و مسئولیت نویسندگان

وی در ادامه افزود: امروز جامعه درگیر «جنگ روایت‌ها»ست و اگر واقعیت‌ها به‌موقع نوشته نشود، تحریف جای آن را می‌گیرد. در دوران جنگ، راویان در کنار فرماندهان حضور داشتند و صداها، جزئیات و رخدادها را ضبط می‌کردند و همین اقدام ارزشمند، بخش مهمی از تاریخ جنگ را از سال 1360 تاکنون برای ما حفظ کرده است.

این نویسنده همدانی تأکید کرد: تفکر و نگرش افرادی همچون شهید حسن باقری باعث شد تا تاریخ دفاع مقدس در آن زمان به‌درستی ثبت و ضبط شود.

*ادای دین به شهدا

صیفی‌کار با اشاره به اینکه «درست‌نویسی» در این حوزه بسیار با اهمیت است، ابراز کرد: نوشتن درباره شهدا برای من نوعی ادای دین است؛ ادای دین به کسانی که جان خود را فدا کردند و تاریخ این سرزمین را ساختند.

او در پایان افزود: هرچند خود را در این مسیر هنوز بدهکار و ناتوان می‌دانم، اما باور دارم که نوشتن، کمترین کاری است که می‌توان برای حفظ یاد شهدا و انتقال حقیقت انجام داد.

شهره کرمی