سپهرغرب، گروه سلامت: برای دستیابی به مزایای بهداشتی، تغذیه‌ای، ایمنی، روان‌شناختی، اقتصادی و محیطی تغذیه با شیر مادر لازم است که زمان آغاز شیردهی به‌محض تولد و هم‌چنین طول مدت شیر دادن، افزایش یابد.

     آکادمی طب کودکان آمریکا (AAP) بر تغذیه شیرخوار با شیر مادر تأکید دارد

شیر هر انسان مختص فرزند انسان است و همه فرآورده‌هایی که به‌عنوان جایگزین ساخته می‌شوند، اصلاً قابل مقایسه با آن نیستند و همین امر موجب می‌شود که شیر انسان، عالی‌ترین و منحصرترین ماده غذایی برای تغذیه شیرخوار باشد.

تغذیه انحصاری با شیر مادر یک الگوی طبیعی تغذیه است و سایر روش‌های جایگزین تغذیه باید با توجه به رشد، تکامل، سلامت و همه پیامدهای کوتاه و بلندمدت با آن سنجیده شوند. به‌علاوه نوزادان نارسی که با شیر مادر تغذیه می‌کنند در مقایسه با نوزادانی که شیر خشک می‌خورند از مزایای قابل توجهی ازلحاظ رشد و تکامل بهره‌مند می‌شوند.

متخصصان کودکان و والدین باید آگاه باشند که تغذیه انحصاری با شیر مادر برای رشد و تکامل مطلوب کودک در 6 ماه نخست زندگی کافی بوده و به‌طور مستمر کودک را در مقابل بیماری‌های اسهالی و عفونت دستگاه تنفسی محافظت می‎کند.

تغذیه با شیر مادر باید حداقل تا پایان سال نخست زندگی کودک و سپس تا هرزمانی که مادر و کودک راضی باشند، ادامه داشته باشد.

     انجمن تغذیه‌ای آمریکا (ADA) تغذیه با شیر مادر را ترویج می‌کند

انجمن تغذیه‌ای آمریکا نیز معتقد است ارتباط عاطفی که بین مادر و کودک به هنگام تغذیه کودک از پستان مادر اتفاق می‌افتد، آن را تبدیل به یک انتخاب ویژه می‌کند.

این انجمن نه‌تنها به‌طور گسترده تغذیه با شیر مادر را ترویج می‌کند که تلاش‌های گسترده‌ای نیز برای از بین بردن موانع آغاز و ادامه شیردهی انجام می‌دهد.

تغذیه انحصاری با شیر مادر تا 6 ماه و پس‌ازآن همراه با غذای کمکی حداقل به مدت یک سال، یک الگوی ایده‌آل تغذیه‌ای برای شیرخواران است. برای دستیابی به مزایای بهداشتی، تغذیه‌ای، ایمنی، روان‌شناختی، اقتصادی و محیطی تغذیه با شیر مادر لازم است که میزان شروع شیردهی به‌محض تولد، هم‌چنین طول مدت شیر دادن، افزایش یابد.

سازمان جهانی بهداشت (WHO) و یونیسف اعلام کر که تغذیه با شیر مادر یک روش بی‌نظیر برای رشد و تکامل مطلوب شیرخواران و بخش جدایی‌ناپذیری از مراحل تولیدمثل است که می‌تواند برای سلامتی مادران پیامدهای خوب به همراه داشته باشد.

به‌عنوان یک توصیه جهانی سلامت همگانی، شیرخواران باید در 6 ماه نخست زندگی منحصراً با شیر مادر تغذیه شوند تا به رشد و تکامل مطلوب و سلامت دست یابند. پس‌ازآن برای رفع نیازهای تغذیه‌ای باید از غذاهای کمکی سالم و مناسب استفاده کنند و شیردهی تا پایان دوسالگی یا بیشتر از آن ادامه یابد.

تغذیه انحصاری با شیر مادر از بدو تولد به‌جز چند مورد پزشکی امکان‌پذیر است و اگر تغذیه انحصاری بدون محدودیت ادامه یابد منجر به افزایش تولید شیر می‌شود.

     شیر هر پستانداری مخصوص و متناسب با نیازهای تغذیه‌ای و رشد فرزند خود او است

شیر انسان نسبت به شیر سایر پستانداران حاوی مقادیر متفاوتی از پروتئین، چربی و کربوهیدرات است. مثلاً شیر گاو طوری طراحی‌شده که سبب رشد سریع وزن گوساله می‌شود و ترکیبات آن برای رشد و تکامل مغز گوساله مناسب است نه مغز انسان، درحالی‌که شیر انسان مخصوص شیرخوار انسان بوده و برای تکامل مغز و رشد فیزیکی او بسیار مناسب است.

     شیر مادر همیشه حاوی مقادیر مناسبی از چربی، کربوهیدرات و پروتئین مورد نیاز کودک است

تولیدکنندگان شیر مصنوعی (شیر خشک) همیشه در تلاش بوده‌اند تا مقدار و تناسب ترکیبات فرآورده‌های خود را به شیر مادر نزدیک کنند، اما واقعیت این است که ترکیب شیر مادر در طول دوران شیردهی و بسته به نیاز شیرخوار تغییر می‌کند، پس هیچ شیر خشکی نمی‌تواند مشابه آن باشد.

طبق گزارش انجمن تغذیه آمریکا، شیر مادر با ترکیب خاص و متعادلی که از مواد مغذی دارد به‌راحتی قابل هضم بوده و کاملاً در دسترس است.

     شیر مادر در دستگاه گوارش کودک نسبت به شیر خشک بهتر هضم می‌شود

در سال‌های اخیر، متخصصان تغذیه بابت میزان بالای پروتئین در رژیم غذایی آمریکایی‌ها ابراز نگرانی کرده‌اند. ازآنجایی‌که پروتئین شیر گاو دو برابر پروتئین شیر انسان (مادر) است، شیرخوارانی که شیر خشک می‌خورند پروتئین بیشتری نسبت به نیازشان دریافت می‌کنند که بیشتر آن نوع دیرهضم (کازئین) است.

مدفوع شیرخوار حجیم‌تر است، زیرا نمی‌تواند پروتئین اضافی را جذب کند و بیشتر آن توسط مدفوع دفع می‌شود، درحالی‌که شیرخوارانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند تقریباً 100 درصد پروتئین شیر مادر را جذب می‌کنند.

شیر مادر حاوی مواد ایمنی در مقابل بیماری‌ها است و به تکامل سیستم ایمنی کودک کمک می‌کند

کودکانی که شیر مادر می‌خورند کمتر بیمار می‌شوند، زیرا آنتی‌بادی‌های بدن مادر از طریق شیر به آن‌ها منتقل می‌شود. حدود 80 درصد سلول‌های شیر مادر، ماکروفاژها هستند که باکتری‌ها، قارچ‌ها و ویروس‌ها را از بین می‌برند.

شیرخوارانی که شیر مادر می‌خورند در مقابل بسیاری از انواع بیماری‌ها ازجمله پنومونی، بوتولیسم، برونشیت، عفونت‌های استافیلوکوکی، آنفلوانزا، عفونت‌های گوش و سرخک محافظت می‌شوند. به‌علاوه در بدن مادران نیز آنتی‌بادی‌هایی در برابر هر بیماری که در محیط زندگی آنان باشد، ایجاد می‌شود که عامل ایمنی شیرخواران در مقابل این بیماری‌ها است درحالی‌که شیر خشک‌ها هیچ‌کدام از این مزایا را ندارند.

     تغذیه با شیر مادر نیازهای عاطفی شیرخوار را برآورده می‌کند و ارتباط بین آن دو را افزایش می‌دهد

همه شیرخواران نیاز دارند که در آغوش گرفته شوند. برای یک شیرخوار در هر سنی که باشد هیچ احساس امنیتی بیشتر از این نیست که کنار مادر و یا برای شیر خوردن در آغوش مادر باشد. تحقیقات هم نشان داده احتمال مرگ‌ومیر در نوزادان نارسی که در آغوش گرفته نشده بودند بیشتر بوده‎است.

همچنین تغذیه با شیر مادر آزاد شدن هورمون اکسی‌توسین را در بدن مادر تحریک می‌کند. به‌علاوه در حال حاضر کاملاً ثابت‌شده که اکسی‌توسین علاوه بر تحریک انقباضات رحم و جاری شدن شیر، موجب افزایش رفتارهای مادرانه و پیوند عاطفی بین مادر و فرزند می‌شود.

     شیر مادران دارای فرزند نارس برای نوزاد آن‌ها مناسب‌ترین شیر است

شیری که توسط مادرانی که زایمان زودرس دارند تولید می‌شود با شیر مادرانی که نوزادترم به دنیا می‌آورند متفاوت است. ترکیب شیر مادران دارای نوزاد نارس در ماه نخست تولد تقریباً شبیه آغوز (کلستروم) است.

جدیدترین تحقیق انجام‌شده در اسرائیل، تأیید می‌کند که هر چه نوزادان نارس بیشتر شیر مادر را دریافت کنند بیشتر و بهتر نسبت به رفلکس‌ها عکس‌العمل نشان می‌دهند.

شیرخوارانی که مقدار قابل ملاحظه‌ای شیر مادر دریافت می‌کنند، پاسخ‌های عصبی- رفتاری بهتری به‌ویژه از جهت تکامل حرکتی نشان می‌دهند. این شیرخواران در برقراری روابط اجتماعی هوشیارتر هستند و مادرانشان نیز آنان را بیشتر لمس و نوازش می‌کنند.

به‌علاوه چون ارزش غذایی شیر مادر بالاتر است در بهبود روحیه مادران و رفتار متقابل بین مادر و کودک مؤثر بوده و به‌این‌ترتیب می‌تواند به‌طور غیرمستقیم در تکامل نوزادان نارس نقش داشته باشد.

     تغذیه با شیر مادر کودک را در مقابل عفونت‌های اسهالی محافظت می‌کند

مطالعات متعدد نشان داده‌ که عفونت‌های اسهالی در کودکان تغذیه‌شده با شیر خشک بسیار شایع و برای کودکان سراسر جهان صادق است، اما همیشه تصور می‌شد که فقط افرادی که به آب تمیز دسترسی ندارند گرفتار می‌شوند، بدیهی است که این‌گونه عفونت‌ها در کشورهای در حال توسعه کشنده‌تر است، اما همه کودکانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند نسبت به کودکانی که شیر مادر می‌خورند بیشتر در معرض ابتلا هستند.

     شیر مادر، شیرخوار را در برابر عفونت‌های تنفسی محافظت می‌کند

تغذیه با شیر مادر به‌طور مؤثر، شیرخواران را از بسیاری عفونت‌های تنفسی تهدیدکننده زندگی ازجمله روتاویروس‌ها محافظت می‌کند.

مطالعات نشان داده‌ نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند در مقایسه با نوزادانی که شیر خشک می‌خورند، احتمال بستری شدن آنان به دلیل پنومونی و برونشیولیت، نصف و احتمال ابتلا به عفونت‌های دستگاه تنفسی- تحتانی حدود یک‌پنجم است.

بر اساس متاآنالیز مطالعه جدیدی که در کشورهای توسعه‌یافته انجام شد، خطر ابتلا به عفونت‌های تنفسی شدید که منجر به بستری شدن در بیمارستان شده بود در کودکان تغذیه‌شده با شیر خشک، سه برابر بیشتر از کودکانی بود که برای چهار ماه منحصراً شیر مادر خورده بودند.

     تغذیه با شیر مادر، کودک را در مقابل برخی اختلالات بینایی محافظت می‌کند

طبق نتایج یک مطالعه انجام‌شده در بنگلادش، تغذیه با شیر مادر یک عامل محافظتی در مقابل شب‌کوری در سنین پیش از دبستان در کودکان مناطق شهری و روستایی بوده‎است.

شیر مادر در طول 24 ماه نخست زندگی کودک یا طی دوران شیر خوردن اگر تنها منبع تأمین ویتامین A کودک نباشد یک منبع اصلی آن خواهد بود.

     شیر مادر به تکامل مناسب سیستم گوارشی کودک کمک می‌کند

سیستم گوارشی نوزاد هنگام تولد کامل نیست و چون نفوذپذیر است باکتری‌ها، ویروس‌ها و سموم می‌توانند از جدار آن عبور کنند. این نفوذپذیری روده در کودکانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند بسیار آهسته‌تر کاهش می‌یابد.

طبق گفته دکتر جک نیومن، هورمون‌های خاص (مانند کورتیزول) و پروتئین‌های کوچک مانند فاکتور رشد، اپیدرم، فاکتور رشد عصبی، فاکتور رشد شبه انسولین و سوماتومدین C که در شیر مادر وجود دارند سوراخ‌های غشای مخاطی روده نوزادان را مسدود می‌کنند تا از نفوذ پاتوژن‌ها و عوامل بالقوه مضر جلوگیری شود.

درواقع، مطالعات انجام‌شده در پستانداران نشان می‌دهد که تکامل روده پس از تولد در آن‌هایی که از شیر مادرشان تغذیه می‌کنند سریع‌تر است، به‌ویژه آن‌هایی که آغوز را هم دریافت کرده باشند، زیرا بیشترین غلظت فاکتور رشد اپیدرم در آغوز است که سبب رشد سریع‌تر دستگاه گوارش می‌شود.

احتمال بروز بیماری‌های قلبی– عروقی در شیرخوارانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند بسیار کمتر است،

شیرخوارانی که با بطری (شیر خشک) تغذیه می‌شوند، زیرا به دلیل بلع مکرر، راه هوایی آنان طولانی‌تر بسته می‌شود و تنفس قطع می‌شود، بیشتر در معرض خطر بروز مشکلات قلبی- عروقی هستند.

مطابق یک تحقیق انجام‌شده، شیرخواران تغذیه‌شده با شیر خشک، سطح اشباع اکسیژن خون پایین‌تر از 90 درصد را تجربه می‌کنند. در یک تحقیق از 50 کودک سالم و ترم 9 کودک در طول مدت تغذیه با بطری دچار برادی‌کاردی شدند که 6 مورد دچار آپنه، سه مورد هیپوپنه (کاهش قابل توجه در ونتیلاسیون) و یک مورد آپنه مرکزی (بدون هیچ‌گونه تلاش تنفسی) شده بودند.

     تغذیه با شیر مادر ایمنی واکسن را در بدن شیرخواران افزایش می‌دهد

این شیرخواران نسبت به شیرخواران تغذیه‌کننده با شیر خشک واکنش سرمی و ترشحی بهتری در مقابل واکسن خوراکی و تزریقی نشان می‌دهند.

     شیر مادر یک آرام‌بخش طبیعی است

شیر مادر چون حاوی مواد شیمیایی است برای یک شیرخوار خسته مانند یک قطره آرام‌بخش عمل می‌کند. حتی اگر کودک به خواب هم نرود، شیر خوردن او توأم با لذت و آرامش خواهد بود.

     کودکانی که شیر مادر می‌خورند ازهرجهت سالم‌تر هستند

طبق تحقیقات انجام‌شده، کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند نسبت به کودکان تغذیه‌شده با شیر خشک از سلامتی بیشتری برخوردار هستند و مراجعه پزشکی کمتری دارند، بنابراین والدینشان روزهای کمتری را مجبورند مرخصی بگیرند تا صرف پرستاری برای بهبودی آنان کنند.

     احتمال مرگ‌ومیر قبل از سه‌سالگی در کودکانی که شیر مادر می‌خورند، بسیار کمتر است

در شیرخواران تغذیه‌شده با شیر مادر نه‌تنها احتمال ابتلا به بیماری‌های تهدیدکننده زندگی بسیار کم است، بلکه قدرت مقابله آنان با بیماری‌ها نیز بیشتر است.

     شیر مادر همیشه درست‌ترین درجه حرارت را دارد

بسیار اتفاق افتاده به دلیل دمای نامناسب شیر خشک آماده‌شده، سوختگی‌های شدید در دهان شیرخواران ایجاد شده‎است، حتی اگر دمای آن‌هم مناسب باشد، یک کودک گرسنه و بی‌قرار نمی‌تواند منتظر آماده شدن شیر بماند.

ارآنجایی‎که شیر مادر همیشه بر اساس تغذیه و تقاضای کودک تولید می‌شود و در دسترس قرار می‌گیرد نیازی به نگهداری در یخچال ندارد؛ البته بهتر است بعد از دوشیدن بلافاصله استفاده و یا چند ساعت در یخچال نگه‌داشته شود.

     تغذیه با شیر مادر ممکن است خطر ابتلا به کلسترول بالا را کاهش دهد

طبق جدیدترین مطالعه انجام‌شده در بریتانیا به نظر می‌رسد که تغذیه با شیر مادر ممکن است همراه با سطح پایین کلسترول بد در بزرگ‌سالی باشد.

محققان عقیده دارند که شیر مادر می‌تواند فواید طولانی‌مدت برای سلامت قلب و عروق داشته باشد.

     شیر مادر به تکامل دستگاه گوارش کودک کمک می‌کند

ساختار سلول‌های روده‌ای بالغ به‌گونه‌ای است و چنان به هم متصل هستند که آلرژن‌ها نمی‌توانند از داخل روده به جریان خون نفوذ کنند، اما در ماه‌های اولیه، پوشش سلول‌های روده نابالغ نوزاد مانند یک صافی است که اجازه ورود به همه آلرژن‌ها و عوامل عفونی را می‌دهد.

شیر مادر، حاوی یک پروتئین خاص به نام ایمونوگلوبولین A است که مانند یک پوشش محافظ در دستگاه گوارش عمل می‌کند؛ همچنین دارای عاملی به نام فاکتور رشد اپیدرم است که علاوه بر رشد سایر سلول‌های پوششی ازجمله سلول‌های پوستی، سبب رشد و تکامل سلول‌های دیواره روده نیز می‌شود.

     شیر مادر، کودک را در مقابل ابتلا به باکتری هموفیلوس نوع B محافظت می‌کند

هموفیلوس آنفلوانزا نوع B یک نوع باکتری است که می‌تواند بدون هیچ علامتی در راه‌های هوایی رشد کند، اما ممکن است به حلق (گلو)، گوش‌ها یا خون انتشاریافته و سبب بیماری‌های خطرناک شود. کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند در مقابل این بیماری و انتشار آن مقاوم‌تر هستند.

نتیجه تحقیقات انجام‌شده در کشور سوئد در سال 1999 نشان داد که کودکان تغذیه‌شده با شیر مادر حتی بعد از پنج الی 10 سال نیز در مقابل این باکتری مصون‌تر بودند.

     شیر مادر برای یک کودک بیمار، مناسب‌ترین غذا است

برای کودکانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند، هنگام ابتلا به بیماری‌های دستگاه گوارش از قبیل اسهال چون هضم شیر خشک برای آنان مشکل است توصیه می‌شود که از الکترولیت‌های صناعی استفاده کنند، اما به دلیل سهل‌الهضم بودن شیر مادر، کودکانی که شیر مادر می‌خورند نیازی به خوردن این‌گونه مایعات صناعی گران‌قیمت ندارند.

همین‌طور اگر کودکی به بیماری تنفسی دچار شود، خوردن شیر خشک ممکن است سبب ایجاد موکوس بیشتری شود، درحالی‌که شیر مادر علاوه بر داشتن آنتی‌بادی بر علیه این بیماری‌ها به دلیل هضم آسان، از تشکیل موکوس زیاد نیز جلوگیری به عمل می‌آورد.

     تغذیه با شیر مادر تسکین‌دهنده طبیعی درد کودک است

شیر مادر حاوی مواد طبیعی مانند اندورفین است که درد را سرکوب می‎کند. گذشته از این، کودک هنگامی‌که در آغوش مادر است و شیر می‌خورد کاملاً احساس راحتی و امنیت کرده و بسیاری از دردها و ناراحتی‌هایش با چند دقیقه شیر خوردن برطرف می‌شود.

بهترین کار برای آرام کردن کودک بعد از انجام واکسیناسیون در آغوش گرفتن و شیر دادن به او است. با این روش کودک هم آرام می‌شود و هم اثربخشی واکسن افزایش می‌یابد.

تغذیه با شیر مادر تکامل فک و فرآیند دندان درآوردن را نیز تسهیل می‌کند. این کودکان، کمتر از کودکان دیگر دچار پوسیدگی دندان می‌شوند

زمانی که شیرخوار پستان مادر را به دهان می‌گیرد مکیدن و دوشیدن شیر از پستان، همانند یک ورزش برای فک کودک بوده و سبب تقویت، رشد، تکامل و خوب شکل گرفتن فک و رویش دندان‌هایی سالم و متناسب می‌شود. هرچه طول مدت شیردهی بیشتر باشد به‌احتمال زیاد رشد فک و مرتب بودن دندان‌های کودک متناسب‌تر می‌شود.

وقتی دندان‌ها به‌طور متناسب و صاف رشد می‌کنند نیازی به ترمیم و ارتودنسی (مرتب‌سازی دندان‌ها) و صرف هزینه‌های گزاف نخواهد بود. اگر قبل از خواب بطری حاوی شیر خشک، شیر، آب‌میوه یا دیگر مایعاتی که حاوی کربوهیدرات بالا هستند در اختیار کودکی که در رختخواب است قرار داده شود، او بیشتر در معرض پوسیدگی دندان خواهد بود.

     تغذیه با شیر مادر سبب تکامل بهتر تکلم می‌شود

کودکانی که با شیشه شیر تغذیه می‌شوند چون باید به کمک زبان خود سرعت جاری شدن شیر از سر پستانک بطری را کم کنند دچار حالت تف کردن (بیرون آوردن زبان) می‌شوند.

این امر ممکن است در آینده منجر به اختلالات گفتاری شود. از شیر گرفتن زودهنگام نیز احتمال دارد منجر به وقفه رشد و تکامل حرکتی فک و دهان، تغییر در وضعیت و قدرت ارگان‌های دخیل در حرف زدن و هم‌چنین آسیب به عملکردهای جویدن، بلعیدن، تنفس و وضوح کلام به هنگام صحبت کردن شود.

فقدان مکیدن فیزیولوژیک از پستان ممکن است بر تکامل حرکتی فک و دهان نیز تأثیر گذاشته و احتمالاً سبب به‌هم‌ریختگی ترتیب دندان‌ها، مشکلات تنفس دهانی و اختلالات حرکتی دهان می‌شود.

     کمتر بالا آوردن شیر (ریفلاکس گاسترو ازوفاژیال)

ریفلاکس گاستروازوفاژیال در شیرخوارانی که شیر مادر می‌خورند به‌طور قابل توجهی کمتر از نوزادانی است که با شیر خشک تغذیه می‌شوند.

     مکیدن پستان مادر، هماهنگی بین چشم و دست را افزایش می‌دهد

هنوز معلوم نشده چرا، اما شیرخوارانی که شیر مادر می‌خورند نسبت به شیرخوارانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند بیشتر قادر به دیدن و ایجاد هماهنگی بین اشیا هستند. این مورد یکی از مزایای فراوان تغذیه با شیر مادر است که اخیراً به آن پی برده‌اند.

     تغذیه با شیر مادر عفونت چشم کودک را با سرعت بیشتری بهبود می‌بخشد

شیر مادر به‌طور طبیعی خاصیت آنتی‌بیوتیکی طبیعی دارد و اکثر مادران معتقدند شیرشان را حتی اگر به میزان کم داخل چشم تحریک‌شده شیرخوار بچکانند مشکل زودتر برطرف می‌شود.

     شیر مادر به دفع مکونیوم از بدن نوزاد کمک می‌کند

هنگام تولد، روده نوزاد حاوی ماده چسبناکی به نام مکونیوم است. کلستروم یا آغوز (نخستین شیر تولیدشده در پستان مادر) به‌تنهایی به حرکت و دفع این ماده از بدن نوزاد کمک می‌کند.

     شیر دادن سبب کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان در مادران می‌شود

بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند مادرانی که به فرزندان خود شیر می‌دهند احتمال پایینی برای ابتلا به سرطان پستان دارند.

اخیراً داده‌های 47 مطالعه در 30 کشور مجدداً مورد بررسی قرارگرفته و محققان به این نتیجه رسیده‎اند که اگر زنان کشورهای پیشرفته همانند زنان کشورهای در حال توسعه، تعداد تولدها و طول مدت شیردهی بیشتری داشته باشند میزان سرطان پستان در آنان به نصف کاهش می‌یابد.

بر اساس این بررسی‌های انجام‌گرفته، تغذیه با شیر مادر می‌تواند تقریباً میزان بروز سرطان پستان را به دوسوم کاهش دهد.

     شیر دادن خطر ابتلا به سرطان تخمدان را در مادران کاهش می‌دهد

بر اساس تحقیقات انجام‌شده، اگر مادران به مدت 24-12 ماه شیر بدهند خطر ابتلا به سرطان تخمدان در آنان حدود یک‌سوم کاهش می‌یابد.

عدم تغذیه کودک با شیر مادر با احتمال بروز بیماری ام.اس در سال‌های بعد زندگی همراه است

باوجود دخیل بودن چندین عامل در پیدایش ام‎اس و مشخص نشدن یک دلیل واضح، به نظر می‌رسد عدم تغذیه با شیر مادر با افزایش احتمال ابتلا به مولتیپل اسکلروزیس (MS) همراه باشد.

     شیر دادن به کودک نیاز مادران دیابتی را به انسولین کاهش می‌دهد

بعد از زایمان، میزان نیاز به انسولین در زنان مبتلا به دیابت که به فرزندان خود شیر می‌دهند نسبت به زنان مبتلا به دیابت که کودک خود را با شیر خشک تغذیه می‌کنند به‌طور مشخصی بسیار کمتر است.

     شیر دادن شانس ابتلا به پوکی استخوان را کاهش می‌دهد

طبق مطالعات زیادی که در این زمینه انجام‌شده، تغذیه شیرخوار با شیر مادر شانس ابتلا به این بیماری را هم در مادر و هم در کودک کاهش می‌دهد.

نتیجه یک تحقیق نشان داد که احتمال ابتلا به استئوپروزیس در مادری که به فرزند خود شیر نمی‌دهد چهار برابر بیشتر از گروه کنترل است. تراکم مواد معدنی استخوان در طول دوران شیردهی کاهش می‌یابد، اما پس از شیر گرفتن تراکم استخوانی آنان نسبت به افراد غیر شیرده بیشتر می‌شود.

تحقیق دیگری که توسط پزشک مرکز تحقیقات تغذیه کودک در انگلیس انجام گرفت، نشان داد که کودکان هشت ساله‌ای که از شیر خشک استفاده کرده بودند نسبت به کودکانی که با شیر مادر تغذیه شده بودند از میزان تراکم استخوانی کمتری بهره‎مند بودند.

     شیر دادن سبب می‌شود رحم مادر زودتر به شکل و اندازه طبیعی برگردد

اندازه رحم در مادرانی که به فرزندشان شیر نمی‌دهند هرگز به‌اندازه قبل از بارداری خود بازنمی‌گردد و همیشه بزرگ‌تر از طبیعی باقی می‌ماند.

اندازه رحم که در دوران بارداری تقریباً بیست برابر اندازه طبیعی شده‎است با مکیدن پستان توسط نوزاد جمع شده و بسیار سریع‌تر به‌اندازه قبلی خود می‌رسد.

     شیر دادن سبب کاهش سریع‌تر وزن مادر می‌شود

مادران برای شیر دادن، به‌طور متوسط به 500 کالری اضافی در روز نیاز دارند و مادرانی که شیر می‌دهند و رژیم غذایی متعادلی دارند، نسبت به مادرانی که کودکشان را با شیر مصنوعی تغذیه می‌کنند وزن اضافی را که در دوران بارداری به دست آورده‌اند سریع‌تر از دست می‌دهند.

نتیجه یک مطالعه نشان داد مادرانی که کودک خود را انحصاراً و یا بیشتر با شیر مادر تغذیه کرده بودند، در مقایسه با مادرانی که کودک خود را فقط با شیر خشک تغذیه کرده بودند یک ماه پس از زایمان کاهش قابل توجهی در اندازه دور باسن داشتند و وزن آنان کمی بالاتر از زمان قبل از بارداری‌شان بود.

مطالعات دیگر نیز نشان داده‌ زنانی که در دوران بارداری، وزن زیادی داشتند بعد از زایمان با یک برنامه ورزشی متوسط و شیر دادن به کودک خود توانسته‌اند وزن ایده‌آل را به دست آورند.

     شیر دادن سبب کاهش خونریزی پس از زایمان در مادر می‌شود

با شیر دادن به کودک پس از زایمان، هورمون اکسی‌توسین در بدن مادر آزاد می‌شود که سبب تحریک انقباضات رحم شده و به خروج جفت و بازگشت اندازه رحم به اندازه قبل از حاملگی کمک می‌کند.

این انقباضات از خونریزی رگ‌هایی که قبلاً وظیفه خون‌رسانی به جنین را عهده‌دار بودند نیز جلوگیری به عمل می‌آورد که مانع خونریزی شدید می‌شود.

مادرانی که به نوزادانشان شیر نمی‌دهند باید از اکسی‌توسین صناعی استفاده کنند تا خونریزی نداشته باشند.

     شیردهی مادران، آن‌ها را در برابر کم‌خونی محافظت می‌کند

ازآنجاکه بسیاری از مادران که فرزند خود را به‌طور انحصاری با شیر خود تغذیه می‌کنند تا یک سال و بیشتر پریود نمی‌شوند، این امر سبب ذخیره آهن بدن آنان و مانع کم‌خونی فقر آهن می‌شود.

     شیردهی یک روش مطلوب پیشگیری از بارداری است

گرچه در دوران شیردهی هم امکان بارداری وجود دارد، بااین‌حال بسیاری از مادران در 6 ماه نخست پس از تولد کودکشان تخمک‌گذاری ندارند به شرطی که شیرخوار خود را منحصراً و مکرر با شیر مادر تغذیه کنند و هنوز قاعدگی آنان بعد از زایمان آغاز نشده باشد؛ ضمناً شیر دادن در زمان شب‌ نیز مدت این آمنوره را طولانی‌تر می‌کند.

اگر واقعاً قصد بارداری نداشته باشد حتی اگر قاعدگی شروع نشده باشد بهتر است از یکی از راه‌های پیشگیری از بارداری استفاده کند، زیرا هیچ راه مطمئنی وجود ندارد که نشان دهد زمان تخمک‌گذاری در دوره شیردهی چه زمانی است، بنابراین باید به‌دقت از یک برنامه طبیعی فاصله‌گذاری بین حاملگی‌ها پیروی کند اما هنوز هم تجربه و تحقیقات نشان می‌دهد که شیردهی می‌تواند یک روش مطمئن برای فاصله‌گذاری طبیعی بین حاملگی‌ها باشد.

مادرانی که با شیر خود، کودکشان را تغذیه می‌کنند خواب بیشتر و راحت‌تری خواهند داشت زیرا دیگر نیازی به آماده کردن و گرم و سرد کردن شیر خشک ندارند و ازآنجایی‎که در این کودکان احتمال دل‌درد یا گاز معده، آلرژی و یا گریه نسبت به کودکانی که شیر خشک می‌خورند بسیار کمتر است، مادران زمان کمتری را صرف آرام کردن کودک می‌کنند.

از طرف دیگر کودکانی که تغذیه شبانه با شیر مادر دارند به دلیل اینکه زودتر شیر خورده و دوباره به خواب می‌روند آرام‌تر از کودکانی هستند که مجبورند زمانی را بعد از بیدار شدن، منتظر آماده شدن شیر مصنوعی باشند؛ البته پدرها نیز از این مزیت برخوردار می‌شوند چراکه نیازی نیست برای آماده‌سازی شیر مصنوعی (برای کمک به مادر) وقت صرف کنند، بنابراین خواب راحت و بیشتری را تجربه می‌کنند درنتیجه می‌توانند در امور دیگر مربوط به کودک، کمک‌حال مادر باشند.

     شیردهی به کودک سبب افزایش اعتمادبه‌نفس مادر می‌شود

نگاه کردن به کودک 6 ماهه با توجه به این نکته که این مخلوق کوچک شگفت‌انگیز تنها با شیر مادر رشد می‌کند، تجربه بسیار جالب و شگفت‌انگیزی برای مادران است از طرف دیگر موضوع انتخاب بهترین شیر خشک برای مادرانی که کودکشان را با شیر خشک تغذیه می‌کنند بسیار استرس‌زا است، اما مادرانی که خودشان شیر می‌دهند این نگرانی‌ها را ندارند. همه مادران آگاه هستند که حتی بهترین شیر خشک هم نمی‌تواند قابل مقایسه و رقابت با شیر مادر که دارای سلول‌های زنده، آنزیم‌های فعال و هورمون‌ها و ایمونوگلوبولین‌ها است، باشد.

     تغذیه با شیرهای خشک خطر ابتلا به دیابت را در کودکان افزایش می‌دهد

مطالعات زیادی درزمینهٔ ارتباط دیابت نوع یک وابسته به انسولین (که قبلاً دیابت نوجوانان نامیده می‌شد) با عدم تغذیه با شیر مادر در کودکان وجود دارد.

نتایج یک مطالعه انجام‌شده در فنلاند نشان داد که مصرف لبنیات در سنین بسیار پایین و مصرف زیاد شیر گاو در دوران کودکی، میزان آنتی‌بادی‌های شیر گاو را در بدن کودکان افزایش می‌دهد.

این فاکتور با افزایش خطر ابتلا به دیابت وابسته به انسولین ارتباط دارد. مطالعه جدیدتر نشان می‌دهد که تغذیه با شیر مادر در دوران شیرخواری ممکن است سبب کاهش میزان خطر ابتلا به دیابت نوع دو شود.

این نوع دیابت قبلاً «دیابت بالغین» نامیده می‌شد اما متأسفانه ابتلا به آن در سنین جوانی، بسیار پیش می‌آمد.

     تغذیه با شیر خشک احتمال ابتلای کودک به آلرژی را افزایش می‌دهد

کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند کمتر از شیرخواران تغذیه‌شده با شیر خشک دچار آلرژی می‌شوند.

در مواقعی که سابقه فامیلی آلرژی وجود داشته باشد این مورد اهمیت زیادی پیدا می‌کند. بیشتر کودکان به شیر خشک‌های تهیه‌شده از شیر گاو و بعضی از کودکان حتی به شیر خشک‌های تهیه‌شده از سویا نیز آلرژی دارند درنتیجه تغذیه با شیر مادر از ابتلا به دیگر آلرژی‌ها مانند اگزمای اتوپیک، آلرژی غذایی و آلرژی‌های تنفسی محافظت می‌کند.

     تغذیه با شیر خشک خطر ابتلای کودک به آسم را افزایش می‌دهد

تعدادی از مطالعات، ارتباط عدم تغذیه با شیر مادر با آسم را بیان می‌کنند. نتیجه یک مطالعه نشان داد که احتمال ابتلا به آسم در کودکان 6 ساله‌ای که کمتر از چهار ماه تغذیه انحصاری با شیر مادر داشته‌اند بسیار بیشتر بود.

     تغذیه با شیر خشک خطر ابتلا به عفونت گوش میانی را افزایش می‌دهد

طبق تحقیقات انجام‌شده، تغذیه با شیر خشک خطر ابتلا به عفونت گوش را در کودکان، سه الی چهار برابر افزایش می‌دهد.

     تغذیه با شیر خشک رابطه مستقیمی با آی‌کیو پایین کودک دارد

تغذیه با شیر مادر سیر تکاملی مغز را سرعت می‌بخشد کاری که شیر خشک نمی‌تواند انجام دهد.

طبق یک مطالعه انجام‌شده، کودکان هفت و هشت ساله‌ای که شیر مادر خورده بودند نسبت به کودکان شیر خشک خوار با همین میانگین سنی، 10 شماره آ‌کیو بالاتر داشتند.

حتی در کودکانی هم که پره‌ترم به دنیا آمده و با NG-Tube (لوله تغذیه معده) شیر مادر را دریافت کرده بودند نتیجه همین‌گونه بود که نشان می‌دهد شیر مادر در تعیین میزان آی‎کیو مهم بوده نه شیر خوردن مستقیم از پستان.

نتیجه تحقیق انجام‌شده روی یک هزار کودک در کشور نیوزیلند که 18 سال طول کشید، نشان داد کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند نسبت به کودکانی که شیر خشک می‌خورند از ضریب هوشی بالاتر و دستاوردهای بهتری برخوردار هستند.

     تغذیه با شیر مصنوعی خطر ابتلا به عفونت‌های ادراری را افزایش می‌دهد

کودکانی که شیر مادر می‌خورند نسبت به همسالان خود که با شیر خشک تغذیه می‌شوند کمتر دچار عفونت ادراری می‌شوند.

بر اساس یک تحقیق انجام‌شده، شیرخوارانی که انحصاراً با شیشه شیر و شیر خشک تغذیه‌شده بودند نسبت به کودکان تغذیه‌شده با شیر مادر، پنج برابر بیشتر احتمال ابتلا به عفونت‌های ادراری را داشتند.

     تغذیه با شیر خشک خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد را افزایش می‌دهد

متأسفانه تاکنون محققان عامل مشخصی را برای بروز سندرم مرگ ناگهانی نوزاد پیدا نکرده‌اند. بااین‌حال طبق برخی از مطالعات، بین عدم تغذیه نوزاد با شیر مادر و سندرم مرگ ناگهانی ارتباط وجود دارد.

در مطالعه انجام‌شده در کشور سوئد دیده شد که میزان مرگ‌ومیر در شیرخوارانی که کمتر از هشت هفته با شیر مادر تغذیه شده بودند نسبت به کودکانی که چهار ماه شیر مادر دریافت کرده بودند سه الی پنج برابر بیشتر بود.

     مادرانی که شیر می‌دهند وقت و پول کمتری صرف معاینه توسط پزشک می‌کنند

نتیجه مطالعه انجام‌شده در سال 1995، در کارولینای شمالی نشان داد که شیرخواران تغذیه‌شده با شیر خشک نسبت به کودکانی که شیر مادر خورده بودند به‌طور میانگین علاوه بر هزینه‌های مراقبتی بیش از یک هزار و 400 دلار در سال صرف هزینه‌های پزشکی آنان شده‎است.

منبع: زندگی آنلاین- محمدخانلو؛ کارشناس مامایی، مشاور شیردهی انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر، نادیا فکری؛ کارشناس ارشد اطلاع‌رسانی، اصلاح و ویرایش: دکتر ناهید عزالدین زنجانی؛ متخصص کودکان، مدیرعامل انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر