تجربه سوئد در بازیافت پسماند
سپهرغرب، گروه شهر: خیلی خوب نمیشد اگر زباله خانگی وجود نداشت و یا هر زبالهای به چیز دیگری تبدیل میشد؟ مثلاً محصولات جدید، مواد خام، گاز و یا حداقل انرژی گرمایی؟ سوئد تقریباً به این نقطه رسیده است. بیش از 99 درصد از زبالههای خانگی آنها به طریقی بازیافت میشوند؛ با توجه به بازیافت 38 درصدیِ زبالههای خانگی در سال 1975، میتوان گفت که طی چند دهه گذشته در این کشور انقلابی در بازیافت رخ داده است.
امروزه طبق یک قاعده ایستگاههای بازیافت کمتر از 300 متر از هر منطقه مسکونی فاصله دارند، اکثر سوئدیها تمام زبالههای قابل بازیافت را در خانههایشان جدا میکنند و در کانتینرهای مخصوصی در بلوک آپارتمانی خود میاندازند و یا آنها را به یک ایستگاه بازیافت میبرند؛ کشورهای کمی زبالههای خود را دور میاندازند.
افزایش بازیافت
با توجه به اینکه تقریباً نصف زبالههای خانگی سوئد سوزانده شده و به انرژی تبدیل میشود،WeineWiqvist مدیرعامل مدیریت پسماند سوئد و انجمن بازیافت (AvfallSverige) معتقد است که سوئد میتواند بهتر از این هم عمل کند؛ او توضیح میدهد که استفاده مجدد از مواد و محصولات به معنیِ مصرف انرژی کمتر برای تولید محصول است. در این حالت نسبت به زمانی که یک محصول را بسوزانیم و از نو محصول دیگری تولید کنیم، انرژی کمتری مصرف میشود.
او میگوید: «ما میخواهیم با ارتقا دادن بازیافت و کار با مسئولین مرتبط، از سوزاندن به سمت بازیافت مواد حرکت کنیم و در زمینه زبالهها پیشرفت کنیم».
خانوادههای سوئدی به جدا کردن روزنامهها، پلاستیک، آهن، شیشه، وسایل الکترونیکی، لامپهای حبابی و باتریها در زبالههایشان ادامه میدهند. بعضی از شهرداریها مصرفکنندگان را برای جدا کردن پسماندهای غذایی تشویق میکنند و تمام اینها دوباره استفاده میشوند، بازیافت شده و یا به کمپوست تبدیل میشوند.
روزنامهها به تودههای کاغذی تبدیل میشوند، بطریها دوباره استفاده یا ذوب میشوند و چیزهای جدید با آنها میسازند، ظرفهای پلاستیکی به مواد خام پلاستیکی تبدیل میشوند، غذاها کمپوست شده و با یک فرآیند شیمیایی پیچیده به خاک یا بیوگاز تبدیل میشوند، ماشینهای حمل زباله اغلب با برق یا بیوگاز بازیافتی کار میکنند، آبی که به هدر رفته تصفیهشده و قابل شرب میشود، ماشینهای حمل زباله مخصوصی در شهر میگردند و وسایل الکترونیکی یا پسماندهای خطرناکی مثل پسماندهای شیمیایی را جمعآوری میکنند، داروسازان داروهای پسمانده را میپذیرند، سوئدیها همچنین زبالههای بزرگتری مانند تلویزیون استفادهشده یا اثاثیه خرابشده خانه را به مراکز بازیافت واقع در اطراف شهرها میبرند.
تبدیل زباله به انرژی
اجازه دهید به 50 درصد زباله خانگی که برای تولید انرژی در نیروگاههای زبالهسوز استفاده میشود نگاه نزدیکتری داشته باشیم. زباله نسبتاً سوخت ارزانی است و سوئد با گذر زمان ظرفیت و مهارت زیادی را در مدیریت مؤثر و سودآورِ ضایعات ایجاد کرده؛ در سال 2014 سوئد 2٫7 میلیون تُن زباله از کشورهای دیگر وارد کرده است.
وزن خاکستر باقیمانده برابر است با 15 درصد از وزن زبالهها قبل از سوزاندن؛ فلزات موجود در این خاکسترها جداسازی و بازیافت میشوند. باقیمانده آنها که قابل سوختن نیست و شامل چیزهایی مثل چینی و کاشی میشود، غربال شده و از آن شن استخراج میشود. از این شن در جادهسازی استفاده شده و حدود یک درصد همچنان باقی میماند که به محل جمعآوری زبالهها در خارج از شهر برده میشود.
دود حاصل از نیروگاههای زبالهسوز شامل 99٫9 درصد کربن دیاکسید غیر سمی و آب است، اما با وجود این همچنان بهوسیله فیلترهای خشک و آب پایش میشود؛ فیلترهای خشک رسوبزدایی میکنند. از گلولای حاصل از فیلتر آبیِ کثیفشده برای پُر کردن معادن متروکه استفاده میشود.
در سوئد سوزاندن زباله برای تولید انرژی مبحث پذیرفتهشدهای است، اما در کشورهایی نظیر ایالات متحده هنوز بحثهایی راجع به آن وجود دارد.
بهبود عملکرد درزمینه بازیافت
Hans Wrådhe در آژانس حفاظت از محیطزیست سوئد درحال انجام بررسیهایی جهت وضع مالیات بیشتر برای جمعآوری زبالهها است. به گفته او «این کار آگاهیِ همه را نسبت به این مشکل بالا میبرد».
Wrådhe با همکاری آژانسهای دولتی و شرکتها برای جلوگیری از تولید زباله، یک برنامه عملیاتی تبیین کرده است؛ اینکه چگونه تولیدکنندگان را تشویق کنیم تا محصولاتی با دوام بیشتر تولید کنند، در این برنامه آمده، این آژانس همچنین بهمنظور ایجاد برخی اصلاحات درحال کار روی طرحی برای کاهش مالیات است.
او میگوید: «تبلیغات دولتی درباره چگونگی کم کردن ضایعات مواد غذایی نیز ممکن است کمککننده باشد. استفاده از مواد غیر سمی در تولید باعث میشود زبالههایی که نیاز به عملیات گران دارند، کمتر تولید شوند».
بعضی شرکتهای سوئدی بهصورت داوطلبانه وارد این ماجرا شدهاند. برای مثال در طرحی نوآورانه بهنام Garment Collecting شرکت H&M پذیرفته که لباسهای کهنه را تحویل بگیرد و درازای آن کوپن تخفیف به مردم بدهد.
کمپانی Optibag ماشینی ساخته که میتواند کیسههای زباله رنگی را از هم جدا کند. مردم غذا را در کیسه سبز، کاغذ را در کیسه قرمز و شیشه یا فلز را در کیسه دیگری دور میریزند؛ در کارخانه بازیافت Optibag بهطور خودکار کیسهها از یکدیگر جدا میشوند، با این کار میتوان ایستگاههای جداسازی زبالهها را حذف کرد.
در شهر Helsingborg در جنوب سوئد سطلهای زباله را به اسپیکرهایی مجهز کردهاند که موسیقی لذتبخشی پخش میکنند؛ همه اینها بهخاطر بازیافت است. Wiqvist مدیرعامل مؤسسه بازیافت و مدیریت پسماند سوئد فکر میکند به کمال رسیدن در بازیافت امکانپذیر است و این ایده ارزش تلاش کردن دارد.
او میگوید: «پسماند صفر شعار ماست. ما ترجیح میدهیم زباله کمتری تولید شود و تمام این زباله به طریقی بازیافت شود؛ شاید هرگز در این زمینه به کمال نرسیم، اما بهطور حتم ایده جذابی است».