محوطههای بازی کودکان از ایمنی تا لذت
سپهرغرب، گروه شهر - عباس سریشی: امنیت و سلامت جسمی کودکان در محوطههای بازی نیازمند استانداردسازی وسایل و فرهنگسازی در بزرگسالان است.
تقریباً همه صاحبنظران و تحلیلگران بر این عقیده تأکید دارند که خردسالان، کودکان و حتی نوجوانان بهعنوان حساسترین و درعینحال آسیبپذیرترین طیف جامعه، ضمن تأثیرپذیری از محیط پیرامونی خود اعم از خانه، مدرسه و یا محله، قابلیتها و توانشهای بسیار زیادی نیز در شکلدهی به آنها دارند.
با نظری هرچند سطحی نیز بهوضوح میتوان دریافت که با وجود این جریان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری اما در کشور ما هنوز به این مقوله آنگونه که شایسته و بایسته است، توجه نشده و عموماً فضاهای بهظاهر مخصوص کودکان و کاربری آنها بیشتر تحت تأثیر و تابع فضای اجتماعی بزرگسالان بوده و یا در حاشیه دور قرار دارند.
البته این درحالی است که امروزه با توجه به افزایش جمعیت و تغییر سبک زندگی به آپارتماننشینی و ایجاد محدودیتهای زیاد در موضوع تحرک، کودکان و خردسالان نیازمند محیط و فضاهایی هستند که بتوانند مطالبات و علایق حرکتی و روحی آنها را پاسخگو بوده و یا متناسب با جنسیت ایشان مورد چالش قرار دهند تا به مجرد مواجهه و قرار گرفتن در مسیر آنها قدرت خلاقیت، تصمیمگیری، جسارت و شجاعت ایشان را مورد آزمایش و آموزش قرار دهند.
از منظر صاحبنظران توجه به این موضوع از آنجا اهمیت پیدا میکند که امروزه در پی رسوخ بازیهای رایانهای بیشتر کودکان و نوجوانان علاقهمند به یکجانشینیهای کسالتآور هستند که همین روند نیز لاجرم مشکلات دیگری را از قبیل چاقی، کمتحرکی، تنبلی و غیره برای ایشان به دنبال دارد؛ درحالی که رشد جسمی و فیزیولوژیکی یک کودک باید تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند تغذیه، شرایط عمومی بدن و نیز فرصتهایی برای حرکات و تمرینهای بدنی و ورزشی قرار گیرد.
روانشناسان معتقدند که بهموازات همین حرکات و تمرینات است که کودکان مفاهیم ابتدایی و بنیادین روابط اجتماعی مانند وجدان اخلاقی، روح همکاری، دوستی، محبت، صمیمیت، فرماندهی، انضباط اجتماعی، پرورش جسمی و غیره را فرا گرفته و با حواس، عواطف، تفکر و استعدادهای خود آشنا میشوند. در این خصوص و از آنجا که فضاهای باز عمومی (اعم از پارکها بوستانها و غیره) بخش مهمی از محیط مورد علاقه کودکان را تشکیل میدهند، طبیعی است که اماکن مذکور بستر مناسبی باشند برای اینکه آنها را به خود مشغول کرده و بروز و فعلیت یافتن چنین مؤلفههای را در ایشان موجب شوند.
البته در جوامع توسعهیافته تحقیقات بسیار زیادی در مورد ارتقای سطح کمی و کیفی فضاهای شهری برای حضور کودکان انجام شده و میشود، بااینحال مبدع توجه به بازیهای پویا و مفاهیم محیطهای کودکان را دیوید شاو (متخصص تعلیم و تربیت اسکاتلندی) و فردریک فروبل میدانند که با توجه به پیشرفت فناوری و ماشینیسم در آغاز قرن بیستم و همچنین افزایش نیازهای مردم به فضاهای تفریحی پارکها، مورد توجه قرار گرفته است.
در این تفکر و با توجه به نیازمندیهای هر طیف به طراحی ویژه و آمایش فضاها برای سنین و جنسیتهای مختلف و غیره تأکید شده تا افراد و بهخصوص کودکان بتوانند با رجوع به این اماکن فرصتی برای تنفس، تحرک، آموختن، تجربه و بالندگی مطابق با نیازهای خود، پیدا کنند.
کم و کیفهای مبهم
بیشک در این روز و روزگار شهرنشینی و تراکم ساختمانی، شکل و شمایل و نیز کیفیت و کمیت تفریح و سرگرمی کودکان یکی از مهمترین دغدغههای والدین است که دراینبین پارکها، بوستانها و در نگاه خاص شهربازیها و خانههای بازی از مهمترین مکانهایی هستند که کودکان از رفتن به آنجا بسیار لذت برده و علاقه بسیاری به حضور در آنها برای سرگرم شدن با وسایل و دستگاههای تفریحی اعم از مکانیکی و عادی دارند؛ اما موضوع اینجاست که با وجود این علاقه و هیجان اما متأسفانه نهفقط محیط پیرامونی، بلکه گاهی تجهیزات موجود در این اماکن نیز آنگونه که انتظار میرود دارای استانداردها و ایمنیهای لازم (به لحاظ شکل فیزیکی و یا نوع کارکرد) نبوده و هر لحظه ممکن است باعث بروز حوادث جبرانناپذیری برای کودکان و حتی بزرگسالان شوند.
به گفته مسئولان امروزه بیش از هزاران شهربازی در اسکلهها و دستهبندیهای مختلف کشور ما وجود دارند که طبیعتاً هرکدام نیز دارای چالشها، بایستگیها و الزامات استانداردی خاص مربوط به خود هستند، اما بهطور خاص این موضوع ایمنی استفادهکنندگان از فضاهای مذکور است که به یکی از جدیترین مباحث مطروحه در جامعه ما مبدل شده و باید به آن توجه شود.
گو اینکه در پی وقوع برخی حوادث در سالهای اخیر به هنگام استفاده از وسایل و تجهیزات شهربازیها که منجر به فوت و مجروحیت تعدادی از هموطنان و بهخصوص کودکان شد، این بحث وارد فاز جدیدتری شده و سازمان ملی استاندارد ایران از سال 1380 به این موضوع ورود جدی داشته و از ابتدای سال 1387 نیز استانداردهای ملی تجهیزات زمینهای بازی را تدوین و اجباری اعلام کرده است. قانونی که به مجرد تشخیص عدم صحت در کارکرد و یا احتمال خطر این امکان را ایجاد میکند تا وسیله مورد نظر را حتی با وجود هزینه بالای خرید و نصب، از رده کاربری خارج کند.
حالا اگرچه به گفته مسئولان کشوری در سالهای اخیر و در پی تشدید نظارتها دیگر شاهد حادثه خاصی درخصوص استفاده از وسایل بازی و تفریحی موجود در پارکها و بوستانها نبودهایم، اما براساس اطلاعات منتشرشده هنوز نقاط ضعف و تهدیدهایهای بسیاری در بخش پارکها و بهخصوص محوطههای بازی کودکان وجود دارد که هم باعث دغدغه خاطر بزرگسالان شده و هم تهدیدی برای سلامت کودکان.
نتایج رسمی اعلامشده بررسیها نیز بهوضوح مبین این نکته است که اغلب حوادث تلخ گذشته بهدلیل غیر استاندارد بودن، عمر بالای دستگاهها، بیتوجهی متصدیان آنها به رعایت نکات ایمنی، عدم بازرسیها و بازدیدهای دورهای و غیره بوده و این بدان معناست که با توجه به روند استفاده از همان وسایل و یا تجهیزات جدیدی که از استانداردهای لازم برخوردار نیستند، لازم است تا شهرداریها و بهخصوص متولیان اداره فضاهای تفریحی و سبز در این زمینه جدیت بیشتری خرج دهند.
موضوع اینجاست که این تجهیزات بهمنظور رفاه حال مردم و بهخصوص کودکان و نوجوانان در پارکها تعبیه شده و شهرداریها باید بهصورت جدی درخصوص رعایت استانداردهای این تجهیزات اقدام کنند، بهویژه این موضوع درخصوص وسایل بازی کودکان از اهمیت بیشتری برخوردار است؛ این تصور دور از ذهن نیست که بهدلیل مشکلات اقتصادی و تأمین بودجه از سوی شهرداریها روند استانداردسازی در این حوزه هنوز کُند پیش میرود و پلمب هرساله تعدادی از وسایل بازی شهربازیها در شهرهای مختلف نیز مبین این حقیقت است که هنوز برخی از متولیان مجموعههای اینچنینی نتوانستهاند از میان استحصال سودهای هنگفت و امنیت مردم، گزینه دوم را انتخاب کنند...
البته در این میان نیز نباید از بحث برخی رفتارهای خطرآفرین از سوی استفادهکنندگان (بهخصوص جوانان و نوجوانان) غافل بود که حتی با وجود استاندار بودن وسایل و حضور ناظر، درنهایت موجب بروز سانحه میشوند.
نکته مهم اینجاست که وسایل بازی پارکها و زمینهای بازی از سال ٨٥ مشمول استاندارد اجباری شدهاند که بهدلیل فقدان یک همکاری مؤثر و متعهدانه بین سازمان پارکهای شهرداری، سازمان استاندارد و نیز تولیدکنندگان، عمده وسایل تفریحی کودکان که مشتمل بر تاب، سُرسُره، چرخوفلک و غیره هستند نهفقط بهطور جدی و سیستماتیک استانداردسازی نشدهاند، بلکه حتی بهصورت دورهای نیز مورد ارزیابی و بررسی و نظارت قرار نمیگیرند و درنتیجه آن میشود که هنوز هم جان کودکان بهدلیل وجود نواقصی در این وسایل دائماً در معرض خطر قرار دارد.
البته لازم به ذکر است که طی سالهای گذشته نیز شاهد حرکات و تحولات جدیدی در این زمینه بودهایم، اما نکته اینجاست که هم از منظر کمی و کیفی در بحث ایمنی، زیبایی و استانداردسازی و هم از حیث عدالت در تقسیط و توزیع به نسبت جمعیت و در مناطق مختلف شهری، هنوز در این حوزه جا برای کار بسیار است و نمیتوان به صرف چند حرکت خوشرنگ و لعاب و یا تجهیز وسایل (که عموماً نیز مختص به مناطق پُربرخوردار است) از بقیه فضاها و شهروندان غافل شد و یا به تبعات اینگونه بیمبالاتیها بیتوجه بود.
از منظر والدین و کودکان
و اما در راستای اطلاع از چندوچون رضایت والدین و کودکان از امکانات موجود در محلهای بازی در پارکها و بوستانهای مختلف شهر همدان، خبرنگاران روزنامه سپهرغرب طی تحقیقاتی میدانی ضمن سرکشی به نقاط مختلف شهر و گفتوگو با والدین، کودکان و نوجوانان، اقدام به طرح پرسشهایی در این زمینه کردهاند که نتیجه آن را در ادامه خواهید دید.
نکته اصلی و مشترک عنوانشده از سوی اکثر مخاطبین همان تقدیر و تشکر از زحمات و تلاشهای مدیران و مسئولانی است که طی سالیان اخیر با درک نیازهای کودکان و نیز لزوم حفظ جان و سلامت ایشان، اقدام به تهیه و خرید و متعاقباً نصب و راهاندازی وسایل تفریحی جدیدی کردهاند که علاوه بر جلوهبخشی بصری به فضاهای شهری تا حدود بسیار زیادی نیز موجبات آرامش خاطر والدین و سلامت کودکان دلبند ایشان را فراهم کرده است.
بااینحال امیدواریم با اطلاع از مطالب عنوانشده و مطالبات و نیازهای کاربران، ضمن تلاش در جهت توسعهبخشی بیشتر و بهتر به این پویش، درنهایت به آن سطح از قابلیتها و شایستگیهای مورد نیاز نیز دست یافته و روزگاری بهتر از امروز را برای کودکان و فرزندانمان رقم بزنیم.
کلیت پاسخهای دریافتی از حدود صد نفر از والدین کودکان و نوجوانان در قِبال 10 پرسش کلی از حرکتهای صورتگرفته بدین شرح است که در ادامه خواهید خواند:
همشهریان بر این باور و عقیدهاند که اگرچه طی سالهای اخیر شاهد نصب وسایل بازی جدیدتر و زیباتری در برخی بوستانها و فضاهای سبز شهری بودهایم، اما با توجه به افزایش جمعیت و مخاطبان، این فرآیند به لحاظ کمی نیازمند افزایش است و درحال حاضر با تعداد مراجعان همخوانی ندارد.
درعینحال وضعیت برخی وسایل نصبشده بهگونهای است که بهعلت عدم دقت در نصب و برپایی خوب، پس از مدتی دچار لرزش، افتادگی و تزلزل میشوند که این موضوع بسیار خطرناک است.
همچنین در نوع طراحی و ساخت وسایل جلوههای بصری و رنگبندیهای خوبی مد نظر قرار گرفته، اما این وسیلهها برای همه طیفهای سنی قابل استفاده نیست. گو اینکه بسیاری از کودکان معتقدند که این وسایل با وجود زیبایی اما عموماً از هیجان کافی و نشاطآوری برخوردار نیستند و حالتی بسیار کودکانه دارند، از منظر ایشان تابها، الاکلنگها و سُرسُرهای بزرگتر جذابیت بیشتری دارند.
البته برخی دیگر از والدین هم معتقدند که بهدلیل استفاده از پلاستیک در بدنه وسایل، این تصور وجود دارد که آنها از استحکام قابل قبولی در برابر ضربات، فشار، حرارت و سرما برخوردار نباشند؛ ضمن اینکه هنوز وجود برخی وسایل قدیمی و فلزی مانند الاکلنگها و تابها نیز برای کودکان خطرآفرین هستند و باید در اسرع وقت جمعآوری شوند.
در ادامه بسیاری از والدین نیز با تأکید و اصرار بر اینکه باید تمام محوطه بازی بهوسیله کفپوشهای نرم ایمن شده و از بهکارگیری ریگ، جداول سیمانی و سنگی در کف و اطراف آنها جدا پرهیز شود، عنوان کردند که باید بحث نظافت، روشنایی کافی و تعبیه کفشور برای تخلیه روانابهای احتمالی نیز در این محوطهها مورد توجه قرار گیرد.
همچنین عدهای دیگر از والدین هم خواهان حذف برخی از وسایل بازی التهابآور از مجموعههای تفریحی هستند. (این موضوع درخصوص پارک مردم بیشتر مطرح شد)
گو اینکه در نقطه مقابل آنها نیز بسیاری از کودکان معتقدند در زمان کوتاهی این وسایل هیجان خود را از دست داده و نیاز است تا وسایل جدیدتری به این مجموعهها اضافه شوند. درعینحال نسبت فضای مخصوص بازی کودکان به کل پارک بسیار محدود و کوچک است و همین موضوع باعث ازدحام، ترافیک و افزایش احتمال خطر برخورد برای آنها میشود.
به همین موازات نیز بسیاری از والدین خواهان جداسازی محوطههای بازی کودکان از بقیه پارک یا بوستان هستند تا بهنوعی از ایجاد مزاحمت توسط نوجوانان و جوانان ممانعت شود. البته به گفته این همشهریان وجود برخی وسایل و سازهها در کنار محل بازی کودکان توجیه منطقی ندارد و وجود آنها مضر است؛ چیزی مانند دیوارهای کوتاه، فنس و تورهای سیمی، میزهای بازی بزرگسالان و غیره (در این خصوص تأکید بر پاک بودن محیط بازی کودکان از وسایل غیر ضروری بوده) و درنهایت تعبیه صندلی و محلهایی برای نشستن والدین و کودکان، آبخوری و غیره نیز از مطالبات ایشان بوده است.
در یک نگاه خاص و کمی منتقدانه کم نبودند والدینی که اظهار داشتند در پارکهای نقاط مختلف شهر متأسفانه شاهد حاکمیت نوعی از تبعیض در اختصاص امکانات و کیفیتها هستیم؛ موضوعی که نشان میدهد حتی در محیطهای بازی کودکان نیز هنوز داستان تبعیضات بالا و پایین شهر وجود دارد و بهترینها همیشه برای بالانشینهاست و گاهی نیز وسایل و کفپوشهای دست دوم آنها نصیب جماعت پایینشهری میشود.
جایگاه فرهنگ در ایمنی و سلامت
با وجود آنکه بسیاری از ما بر این عقیده هستیم که وسایل و ابزارآلات تفریحی هستند که موجب ایجاد صدمات جانبی برای افراد و بهویژه کودکان میشوند، اما در نقطه مقابل این تصور نظریه دیگری نیز وجود دارد که معتقد است این فقدان فرهنگ استفاده صحیح از وسایل بازی و یا بیتوجهی والدین به نوع رفتار کودکان در اینگونه محیطهاست که بیشتر از خود وسایل موجب بروز حوادث جانی و بدنی میشود.
تجربه نیز نشان داده که بسیاری از والدین هنگام حضور و بازی کودکان در محوطهها هیچ توجهی به آنها نداشته و حتی در مقام هشدار به فرزندان خود درخصوص رعایت نوبت، میزان و شکل استفاده از وسیله برنیامده و جالبتر اینکه در پی بروز هرگونه رخداد ناخوشایند نیز بهصورت یکطرفه وسیله و مدیریت پارک را مورد اتهام و هجمه قرار میدهند.
این والدین عموماً همان کسانی هستند که در وهله نخست رفتار خودسرانه و خودخواهانه و یا خطرآفرین فرزندان خود را به شجاعت و زرنگی و یا زور بازو و حق مصادره به مطلوب و فردی وسیله تعبیر کرده و حتی در مقام توصیه آنها به نظم و رعایت نوبت برنمیآیند؛ اما در پی بروز حادثه دائماً دم از قانون و نظم و عدالت و غیره میزنند و بهنوعی کاسه داغتر از آش میشوند، حالا بگذریم از آن دست بزرگسالانی که با غَلیان احساسات و زنده شدن کودک درونشان بهیکباره با سوار شدن بر این وسایل نهفقط حق استفاده آنها را از کودکان سلب میکنند، بلکه با رفتارهای ناهنجار و خارج از منطق نیز باعث بینظمی و آشوب در این اماکن و یا وارد آوردن خسارت مالی به وسایل و صدمه به کودکان حاضر در محل میشوند.
یک گزارش ویژه از جنس خطر و هشدار
درمجموع نقاطی که طی ماه گذشته مورد سرکشی و بررسی خبرنگاران روزنامه سپهرغرب قرار گرفت، شاید این محوطه بازی کودکان در منطقه قاسمآباد است که توانست جدای همه کمبودها و نواقص و حتی تبعیضها در محیطهای بازی موجود در شهر همدان، زنگ خطر ویژهای را به صدا درآورد تا همگان را متوجه خطرات نهفته در خود کند.
موضوع اینجاست که درست در جوار دهیاری این منطقه جایی برای بازی کودکان تعریف و تعدادی وسیله در آن نصب شده، اما مدتی بالغبر چند ماه است که بهعلت حفر گودالی عمیق برای لایروبی قنات در کنار آن، هماکنون این زمین کوچک بازی به یک عرصه خطر و حادثه قطعی مبدل شده و جان کودکان این منطقه را رسماً تهدید میکند.
کودکان معصوم و بیگناهی که به امید کمی سرگرم شدن با چند وسیله نسبتاً فرسوده آن هر لحظه تا مرز خطر سقوط مستقیم به درون این حفره عمیق پیش میروند و گویا هیچکس هم اعم از دهیاری، شهرداری، مردم و مسئولان به فکر سلامتی آنها و اتفاقی که در کمین کودکان نشسته، نیستند.
نکته قابل تأمل نیز اینجاست که با وجود این وضعیت خطرناک، عملاً هیچگونه مانع و حائل درست و درمانی نیز در مسیر و مجاورت این مکان قرار داده نشده و صرفاً به نصب چند داربست نهچندان ایمن اکتفا شده و حتی بیتوجهی به جایی رسیده که دهیاری سطلهای زباله را نیز دقیقاً در کنار این وسایل بازی قرار داده است.
گزارشگران روزنامه سپهرغرب به نمایندگی از مردم این منطقه و بنا بر وظیفه شرعی، وجدانی و حرفهای خود ضمن اعلام مراتب این وضعیت ناپایدار و خطرناک از کلیه مسئولان اعم از روستایی، شهری و حتی استانی درخواست دارد تا ضمن درک عمق فاجعه هرچه سریعتر در راستای حفظ جان و سلامت کودکان این منطقه نسبت به ایمنسازی محیط و متعاقباً تعیین تکلیف این پروژه اقدام کرده و به هر شکل ممکن راه را بر خطر احتمالی ببندند.
همچنین کاملاً آگاه باشند که هرگونه تبعات جانی و مالی احتمالی نیز مستقیماً برعهده کسانی است که با وجود اطلاع از این وضعیت بحرانی اما به هر شکل و عنوان دست روی دست گذاشته و با بیتوجهی از کنار این امر گذر کردند؛ گو اینکه کلیه مستندات این موضوع اعم از عکس، فیلم و گفتوگو با برخی از ساکنین نیز در آرشیو روزنامه موجود بوده و قابل ارائه به مراجع ذیصلاح اعم از قضایی و مدیریت شهری است.