سپهرغرب، گروه شهر - طاهره ترابی‌مهوش: درپی آشفتگی فضای سبز شهر همدان و حذف چمن از برخی معابر شهری مدیر گروه مهندسی فضای سبز دانشگاه تهران گفت: برای مدیریت منابع آب حذف چمن از معابر چاره کار نیست.فضای سبز شهری از مهم‌ترین کاربری‌های شهری است که از آن به عنوان شش‌های تنفسی شهرها یاد می‌کنند، از آن‌جا که هدف اصلی برنامه‌ریزی شهری، سلامت، آسایش و زیبایی است مکان‌یابی و درعین حال نظم‌دهی فضای سبز شهری نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر محیط شهری سهم زیادی در مطلوبیت و مطبوعیت فضا از نظر شهروندان دارد. بنابراین توجه ویژه به ساماندهی مکانی و نوع انتخاب پوشش این کاربری، گامی مهم در تامین رفاه و آسایش شهروندان محسوب می‌شود چراکه فضاهای سبز عمومی مسکن‌های طبیعی در مناطق شهری محسوب می‌شوند به‌طوریکه وجود درختان و علف‌زارها در فضاهای عمومی بیرون از خانه وابستگی‌های اجتماعی که در شهرهای امروزی روز به روز ازهم گسسته می‌شوند را، قوت می‌بخشد و برای کاهش پرخاشگری و رسیدن به آرامش روحی بسیار موثر هستند و عاملی برای صمیمیت بیشتر با محیط را ایجاد می‌کند حال آنکه آرایش طبیعت و فضای سبز شهری در بین جوامع با آداب و فرهنگ مختلف ایده بازگشت به طبیعت را در ذهن می‌پروراند و تلاش

این است که برای بازسازی دنیای ایده‌آل و زیبایی‌های طبیعی از دست رفته که هم‌زمان با رشد صنعت و افزایش جمعیت شهرها و ساخت وسازهای سوداگرانه ایجاد شده است.

از طرفی فضاهای سبز در شهرها دارای عملکردهای مختلفی است فضاهای سبز از یک سو موجب بهبود وضعیت زیست محیطی شهرها می‌شود و از سوی دیگر شرایط مناسبی را برای گذران اوقات فراغت شهروندان تعبیه می‌کند علاوه بر این‌ها، دارای عملکردهای کالبدی نیز هستند به گونه‌ای که فضای سبز شهری به عنوان بخش جاندار محیط شهری مکمل بخش بی‌جان شهر، یعنی ساختار کالبدی شهر است در این خصوص، فضای سبز می‌تواند به عنوان دیواره فضاهای شهری، آرایش‌دهنده شبکه راه‌ها و تفکیک‌کننده فضاهای شهری ایفای نقش نماید حال آن که طی چند سال اخیر درخصوص نقش کالبدی فضای سبز شهری همدان شاهد تغییر و تحولی ناخوشایند به بهانه کاهش منابع آبی هستیم به نحوی‌که طی چند سال اخیر در برخی از بلوارهای شهر شاهد حذف چمن و سنگ فرش کردن محیط پیرامونی محل کاشت درختان هستیم و در برخی از محیط‌های این چنینی نیز خاک اره‌های رنگ‌آمیزی شده جایگزین چمن شدند از طرفی در مواردی نیز در رفوژه وسط بلوارها و باغچه‌های کوچک کنار معابر اصلی دیگر چیزی از فضای سبز باقی نمانده و با کاشتن برخی گونه‌های گیاهی به صورت نامنظم بیشتر آشفتگی را در ذهن رهگذر به نمایش می‌گذارند تا آرامش، این درحالی است که نظم بصری از پارامتر‌های اصلی و مهم فضاهای انسان ساخت مخصوصا در محیط شهری به شمار می‌رود و همانطورکه محیط داخلی زندگی انسان(خانه ) بایستی از زیبایی برخوردار باشد محیط بیرونی(شهر) نیز باید زیبا و دارای کیفیت بصری مناسب باشد بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع بر آن شدیم تا دراین بار با دکتر محسن کافی استاد تمام دانشگاه تهران گفت‌و گویی را ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:

استاد تمام دانشگاه تهران با بیان اینکه چمن در فضای سبز شهری به تعبیری همچون بوم است برای نقاشی گفت: حذف کامل آن از فضای سبزی شهری منطقی و فنی نیست.

محسن کافی ادامه داد: چمن دارای ویژگی منحصربه فرد پاخوری بالا است که دیگر گونه‌های گیاهی فاقد این مزیت هستند.

     حذف چمن عین جهالت است

وی با بیان اینکه دربخش‌هایی که کارکرد فضای سبز کارکرد اجتماعی است حذف چمن عین جهالت است اذعان کرد: نباید فرصت بازی کردن و درعین حال فرصت غلطیدن در چمن را از کودکان به عنوان یک تجربه و درعین حال فرصت جمع شدن در کنار یکدیگر را از شهروندان دریک شهر گرفت.

مدیر گروه مهندسی فضای سبز دانشگاه تهران با بیان اینکه فضای سبز برای شهروندان فراهم کننده بستر فکری و آرامش است اذعان کرد: همانطور که عنوان شد درمناطقی که فضای سبز دارای کارکرد اجتماعی است وجود چمن برای پوشش فضا الزامی است اما در دیگر کاردهای فضای سبز الزامی به پوشش چمنی وجود ندارد.

وی ادامه داد: البته نباید درچنین کارکردهایی نیز چمن را حذف و به جای آن سنگ فرش راجایگزین کرد بلکه باید از گونه‌های گیاهی متناسب با اقلیم منطقه بهره برد.

     چمن یکی از ابرجاذب‌ها به ویژه برای سرب است

کافی با بیان اینکه پیگیری این روند نتیجه‌ای جز کاهش میزان سرانه فضای سبزی شهری در پی نخواهد داشت عنوان کرد: چمن یکی از ابر جاذبها برای جلوگیری از آلودگی‌ها به ویژه سرب است چراکه تنها گیاهی است که در فصل سربرداری می‌شود.

وی با تاکید براینکه چمن حاصل از سربرداری به دلیل جذب آلودگی‌های هوا برای تعلیف دام هم مناسب نیست خاطر نشان کرد:در فضایی همچون بلوارهای شهر همدان بنا به نوع اقلیم می‌توان از گیاه پوششی فرانکنیا به عنوان یکی از رایج‌ترین جایگزین‌های چمن که اخیرا در فضاهای سبز زیاد به کار می‌رود استفاده کرد. وی ادامه داد: فرانکنیا گیاه رونده با حداکثر ارتفاع 5 سانتی‌متر است که ازطریق ساقه‌های آن گسترش می‌یابد و پوشش خوبی را به عنوان جایگزین چمن ایجاد می‌کند. برگ‌ها سبز تیره و مخملی است و در فصل بهار گل‌های صورتی رنگ بسیار کوچک و پراکنده دارد.

کافی با اشاره به اینکه این گیاه تا حدی به سرما مقاوم است اما در زمستان رنگ آن به قرمز تیره تغییر می‌یابد و با گرم شدن هوا مجدداً رنگ سبز پدیدار می‌شود عنوان کرد:فرانکنیا به گرما نیز تا 35 درجه سانتی‌گراد مقاوم است و در آفتاب کامل و سایه آفتاب به خوبی رشد می‌کند.

وی خاطر نشان کرد: همچنین به خاک سنگی و شور تا حدی مقاوم است. نیاز آبی آن کم است و در مناطق معتدل روزانه یک بار آبیاری نیاز دارد. هنگام آبیاری زمانی است که سطح خاک خشک شود و آبیاری بیش از این حد موجب پوسیدگی ساقه و ریشه می‌شود از طرفی در شیب‌های تند هم قابلیت کشت دارد و برای تکثیر آن می‌توان از طریق تقسیم بوته‌های متراکم در اوائل بهار و یا از طریق قلمه‌های دارای 2 تا 3 برگ در خاک مرطوب اقدام کرد.

وی ادامه داد: البته نکته اصلی اینجاست که پیش از کاشت این نوع پوشش گیاهی باید خاک را از آلودگی به گیاهان هرز پاک کرد زیرا آفت این نوع پوشش گیاهی علف‌های هرزی است که در صورت عدم پاکسازی خاک بر پوشش گیاهی قالب می‌شوند.

کافی با بیان اینکه متاسفانه اغلب مدیران فضای سبز براین امر واقف نیستند تشریح کرد: از طرفی از آنجایی که چمن به صورت بارانی آبیاری می‌شود گیاه پر آب بری‌به نظر می‌رسد است برخی ازپوشش‌های گیاهی نیز وجود دارند که می‌بایست به صورت نهری آبیاری می‌شوند البته این بدان معنا نیست که چمن آب‌بر نیست اما باید دانست که این نوع پوشش گیاهی پر مصرف‌ترین نیز نیست.

وی با تاکید براینکه از گیاهان پوششی برای طراحی فضای سبز شهری در نقاطی همچون بلوارها و غیره می‌توان استفاده کرد گفت: در انتخاب گیاهان بدین منظور باید خصوصیاتی از قبیل فرم و شکل، رنگ، نوع سازگاری با آب و هوای محیط و هماهنگی با دیگر گیاهان توجه بسیار نمود چراکه عدم توجه به این ویژگی‌ها هم در رشد و هم در آشفتگی بصری فضای سبز شهر موثر خواهد بود.

استاد تمام دانشگاه تهران با تاکید براینکه نمی‌توان فضای سبز در شهرها، اتوبان‌ها، معابر و غیره را حذف کرد گفت: می‌توان با جایگزین کردن گیاهان دیگر و اصلاح الگوی محوطه‌سازی در مصرف آب، هزینه‌های اجرا و نگه‌داری صرفه جویی بسیار زیادی انجام داد.

همانطور که گفته شد نباید از ترس مصرف بیش از اندازه آب به سمتی برویم که فضای سبز و منظر شهری کارائی خود را از دست داده و خود به یک عامل ناهنجار در شهر مطرح شود متاسفانه طی سال‌های اخیر خیابان‌ها و معابر همدان با بهانه کمبود آب و پول از نعمت ساماندهی، زیبائی، نظم و بهره‌مندی از گل‌های فصل محروم هستند تا آنجا که شهرداری با خیالی آسوده به جز در اوائل سال هیچ اقدامی برای کاشت بوته‌هایی که گل می‌دهند نمی کند برای آسودگی خیال خود بیشتر پارک‌ها را هم از بوته‌های گل خالی کرده و با استفاده از درختچه سروته قضیه را به هم آورده است علاوه بر این خدمت نه چندان دلچسب برای مردم باغچه‌های پیاده‌روها نیز به خاطر عدم ساماندهی و رسیدگی شهرداری به چنان آشفته بازاری از علف‌های هرز و درختچه‌های هرس نشده تبدیل شده که شهروندان رغبتی به آن‌ها ندارند به این ملقمه ناهمگون و تلخ، موضوع حذف چمن از بلوارها را بیفزائید و مسئله وقتی بغرنجتر می‌شود که بدانیم شهر همدان یک شهر گردشگری است و قرار است کالبد شهری در کنار مراکز گردشگری خود زیبائی بصری بیافریند و تصویر دلربائی از همدان در ذهن میهمانان ثبت کند اما آنچه که از بررسی ما حاصل شد شلختگی غیرقابل توصیف در معابر بود از بلوار زینبیه گرفته تا خیابان شهید فهمیده به جز اندک معابری که در معرض دید مسئولان هستند یا کاملا سنگ‌فرش شده یا پوشش گیاهی نازیبایی در آن‌ها ایجاد شده که عدم رسیدگی به آنها نیز سبب شده فضای سبز در بسیاری از خیابان‌های همدان بیشتر شبیه زخم‌هایی باشند بر چهره شهر تا مایه فریبائی و دلربائی آن.

البته باید در خاتمه به این نکته نیز اشاره کنیم که مدیریت شهری همدان با کمیسیون فرهنگی و... هنوز نتوانسته مشارکت مردمی را به نحوی جلب کند که هر یک از آحاد شهروندان خود را نسبت به محیط پیرامونی مسئول دانسته و با برنامه شهرداری از باغچه جلوی درب منزل تا فضای سبز بوستان‌های شهر حفاظت نماید.

طاهره ترابی مهوش