حیدره، قربانگاه جدید اراضی و عرصههای سبز
سپهرغرب، گروه شهر - عباس سریشی: تعداد زیادی از ویلاها، خانهباغها و یا دیوارکشیهایی که در باغات شهر همدان احداث و بنا میشوند، غیر مجاز هستند.
گرچه طبق قانون هرگونه ساختمانسازی اعم از مسکونی و ویلا، کارگاه و مرکز تولید و یا دامپروری در باغها، مزارع و عرصههای طبیعی ممنوع است، اما به اعتقاد صاحبنظران و کارشناسان امروزه کثرت اینگونه ساختوسازها آنقدر بالا رفته که نهفقط دیگر امکان تکذیب و یا نادیدهانگاری آنها وجود ندارد، بلکه باید به هر شکل ممکن از در برخورد و مهار لجامگسیختهاش برآمد.
البته این رشد قارچگونه هم بهگونهای است که امکان ندارد از دید مسئولان نهادهای نظارتی پنهان مانده و یا امکان برخورد با آنها در همان ابتدای ساخت وجود نداشته باشد؛ بنابراین همین روند باعث شده تا چند سؤال اساسی ذهن مردم را به خود درگیر کند، چرا با وجود کلی قوانین محدود و ممنوع کننده پس چگونه این ساختمانها ساخته شده و بعد از سالها حکم تخریب آنها صادر میشود و اینکه آیا نمیشود تا در همان هنگام ساخت متولیان امر جلوی آنها را بگیرند؟
این تخلفات درحالی آشکارا به وقوع میپیوندد که ظاهراً گشتهای مراقبتی بهشدت درحال انجام وظیفه هستند و از ابتدای امر که مصالح ساختمانی در محلی تخلیه میشود، مأموران در محل حاضر شده و با علم بر اینکه مصالح مذکور برای ساختوساز استفاده خواهند شد، مدارک و مجوزهای لازم را از مالک مطالبه میکنند و درصورت بروز هرگونه تخلف، اجازه ساختوساز را نخواهند داد.
اما با وجود همه نظارتها و برخوردهایی که از سوی مسئولان برای ممانعت از تغییر کاربری اراضی و ساخت خانهباغ و ویلاهای غیر مجاز در اراضی کشاورزی و باغات اطراف شهرها اعمال میشود، این ساختوسازها همچنان ادامه داشته و روز و شبی نیست که ماشینهای مملوء از مصالح ساختمانی در آشکار و نهان راه باغات و عرصهها را در پیش نگیرند.
کارشناسان و صاحبنظران بر این عقیدهاند که موضوعاتی از قبیل فقدان نظارت و برخورد کارآمد، عدم بازدارندگی مجازات، وجود رانتهای دولتی، کم بودن جریمههای کمیسیون ماده 100، ضعف بخشداریها، احیاناً فساد اداری و یا حتی چراغ سبز دهیاریها و غیره را میتوان از عمده دلایل افزایش ساختوسازهای غیر مجاز دانست.
البته برخی صاحبنظران نیز بر این موضوع اذعان دارند که در این خصوص (برخورد با ساختوسازهای غیر مجاز) ما خلأ قانونی نداریم و قانون هست، اما اجرا نمیشود؛ باید قبول کرد که ما در اجرای قانون مشکل داریم، گو اینکه باید بپذیریم تخریب این ساختمانها نیز اساساً کمکی به بازگشت زمین به اراضی کشاورزی نمیکند و میطلبد که از همان ابتدا جلوی آنها را گرفت. درواقع تجربه به ما نشان داده که تخریب نهتنها سودی نداشته، بلکه ضرر هم دارد؛ این تخریب به ایجاد زمین کشاورزی و یا باغات کمک نمیکند، بلکه صدمه بیشتری به زمینها وارد کرده و چهره منطقه را نازیبا میکند، مسلم است این ساختمانی که تخریب شده، دیگر به زمین کشاورزی تبدیل نمیشود.
حیدره، قربانگاه جدید باغات همدان
کم نیستند کسانی که معتقدند همدان ازجمله شهرهای خوشآبوهوای ایران است که از طبیعت زیبایی در پیرامون خود برخوردار بوده و دراینبین منطقه حیدره ضمن داشتن جایگاه خاص، یکی از آن دست مناطق مصفایی محسوب میشود که علاوه بر برخورداری از باغها و مزارع زیبا، چشمانداز بسیار جذابی را هم به شهر همدان دارد.
قطعاً بهخاطر وجود همین جاذبه و طبیعت بسیار زیبای حیدره است که نهفقط در روزهای تعطیل بسیار مورد توجه همدانیها و گردشگران غیر بومی قرار میگیرد، بلکه در سالهای اخیر نیز شاهد ساختوسازهای فراوانی از منازل مسکونی و ویلا گرفته تا رستوران، چایخانه و غیره در آن هستیم؛ البته با وجود این توجه و توسعه، اما هنوز جاده منتهی به حیدره دارای عرض کم و فاقد شانه خاکی مناسب است که لاجرم سالانه هم شاهد چندین مورد سوانح جادهای و مجروح شدن عابر و موتورسواران در آن هستیم. اما وجود همین موضوع هم باعث نشده تا دستاندازان به اراضی، باغات و متصرفان عرصهها از خیر این منطقه گذشته و طبیعت آن را به حال خود رها کنند.
شاهد این مدعا را نیز میتوان در رشد قارچگونه انواع و اقسام ویلا، خانههای مسکونی، سفرهخانهها و یا خانهباغهای کوچک و بزرگ دید که دقیقاً در مقابل چشم همه و ظرف چندماه از زمین رشد میکنند و ظاهراً نیز کسی توجهی به این موضوع ندارد. هرچند مسئولان و متولیان بهکرات در صحبتهای خود اعلام کردهاند که علاوه بر حضور گشتهای دائمی در این منطقه درصورت اعلام گزارشهای مردمی درخصوص هرگونه ساختوساز سریعاً مراتب را مورد بررسی قرار داده و مانع آن میشوند، اما واقع روند ساختوسازهای آشکار و بیمهابا در این منطقه گواه چیز دیگری است و خبر از یک تجارت پُرسود برای دلالان زمین و مصالحفروشان از یکسو و نیز افزایش طمع مالکان به تغییر کاربری و فروش زمین در سوی دیگر دارد.
البته برخی از اینگونه ساختوسازها نیز جنبه دولتی داشته و یا برخی مالکان با گرفتن مجوزهای لازم درحال ساختوساز هستند، اما وقتی کلنگ تخریب و ساختوساز (ولو قانونی) در یک منطقه به زمین میخورد، دیگر هیچ تضمینی وجود ندارد که در پی آن فعالیتهای غیر قانونی نیز رونق نگرفته و اصطلاحاً مثل مرض واگیردار به باغات دیگر سرایت نکند؛ یعنی تقریباً همان چیزی که این روزها در حیدره با شدت تمام و درست زیر چشم متولیان و مسئولان درحال انجام و رخنمایی است.
برخی مسئولان استان نیز در این خصوص صراحتاً عنوان میدارند که تعداد زیادی از ویلاها، خانهباغها و یا دیوارکشیهایی که در باغات شهر همدان احداث و بنا میشوند، غیر مجاز هستند و پایانی جزء تخریب را نخواهند داشت؛ ضمن اینکه نباید غافل بود که جدا از سهم مالکان و فعالان عرصه ساختوساز، این سیاستهای غلط گذشتگان بوده که نقش بسیار پُررنگی را در نابودی و تخریب باغات همدان داشته است.
دقیقاً در نقطه مقابل همه فعالیتهای مجاز عمرانی و توسعهمحور دولتی و یا خصوصی، بسیاری از دلالان و مالکان نیز با هر دستمایه و لطایفالحیلی درحال گرفتن ماهی از آب گلآلود هستند و برای نیل به این مقصود از هیچ عملی فروگذار نمیکنند؛ از دیوارکشی و تعبیه فنس و تور تا نصب کانکسها و خانههای پیشساخته و حتی دوربینهای نظارتی که این روند و روال علاوه بر ایجاد جلب توجه برای دیگر بازیگران عرصه زمین و ساختمان، ناخودآگاه نیز باعث افزایش نجومی و غیر قابل باور قیمتهای زمین، باغ و ساختمان در این منطقه شده و خواهد شد.
بلاتکلیفی مناطق حریم شهری یکی از مهمترین علل نابودی فضای سبز همدان است، زیرا باغاتی که در حریم شهر قرار دارند بهعلت قوانین دستوپا گیر در بلاتکلیفی بهسر میبرند و افراد سودجو اقدام به ساختوسازهای غیر مجاز در آنها میکنند.
سازه پیدا و سازنده ناپیدا
اینروزها باغشهر همدان هم که چندی پیش بهعنوان شهر سبز از سوی سازمان حفاظت محیطزیست کشور معرفی شد، مثل برخی دیگر از شهرهای کشور حالوروز خوشی ندارد و این ساختمانها و دیوارهای سنگی و سیمانی هستند که طبیعت زیبای آن را هرروز بیش از گذشته به سوی فرسایش و تخریب سوق میدهند.
دستساختههایی که اگرچه هیچکس زیر بار مسئولیت ساخت آنها نمیرود و حتی برخی منکر وجود و یا رشد قارچگونه آنها هستند، اما عجب از دستان ناپیدایی که نهفقط یکشبه اقدام به ساخت دهها متر دیوار، اتاقک، فونداسیون و یا حمل و تخلیه مصالح ساختمانی میکنند، بلکه بهراحتی و بدون هیچگونه دغدغه خاطر حاضرند تا واسطه خرید و حمل مصالح نیز برای دیگر متقاضیان ساخت بشوند.
برخی ساکنان ضمن اشاره به اینکه ظاهراً ساختوساز در اینجا ممنوع شده، اذعان کردند فقط کافی است تا یک یا دو آشنا پیدا کنید تا شبانه برایتان کامیون سنگ لاشه، بلوک سیمانی، آجر، ماسه و سیمان و غیره بیاورند و طی چند شبانهروز بعدی نیز کار را به نتیجه برسانید.
اینکه میگویند کشیدن دیوار در بین باغها ممنوع است و یا هیچکس حق ندارد در باغهای زیر مساحت تعیینشده ساختمان بسازد، فقط حرف روی کاغذ است؛ وگرنه پس اینهمه ویلا، دیوار، خانهباغ، کانکس و غیره از کجا آمدند؟ از آسمان که نباریده؟ احتمالاً یک دهیار و یا مسئول دیگری چراغ سبز نشان داده و از خطای وی چشمپوشی کرده و یا شفاهی به او گفته برو بساز و خلاصه الآن وضعیت به این حالت درآمده، وگرنه خود صاحب زمین و مالک میداند که تغییر کاربری و ساختوساز به این راحتی نیست.
از ابتدا نباید اینها ساخته میشدند، اما حالا هم که ساخته شدند، خراب کردنشان مصیبت دیگری است که بد را بدتر از قبل میکند؛ یعنی اصطلاحاً میآیند اَبروی طبیعت را درست کنند، با تخریب و باقیمانده پسماندهای ساختمانی میزنند چشمش را نیز کور میکنند. گو اینکه داستان دیگری هم در این وسط وجود دارد و آن بحث جریمه است، یعنی همین ساختوسازها خودش منتج به صدور جریمه و کسب درآمد برای شهرداری و فلان نهاد و ارگان و سازمان میشود که در این صورت نیز همه درنهایت راضی میشوند و کار بهخوبی و خوشی فیصله پیدا میکند.
پایان سخن اینکه پدیده افزایش تغییر کاربریها و ساختوسازهای غیر قانونی و بدون مجوز در باغات همدان برآیند علل مختلفی است که طی چند سال گذشته بهصورت همافزا رخ داده و بیشک تداوم این موضوع نهفقط امنیت زیستی و اقلیمی عرصههای استان و شهر را دچار مشکلات اساسی خواهد کرد، بلکه بهنوعی نیز توانایی و صلاحیت مدیران را در نظارت و کنترل شرایط زیر سؤال خواهد برد.
درواقع این تصور وجود دارد که روند مذکور تغییر کاربریها، ساختوسازهای غیر مجاز، زمینخواری و تصرف اراضی بهعنوان یکی از چند جرم بزرگ قرار گرفته در رأس مفاسد اقتصادی کشور بیشتر از آنکه نتیجه طمعورزی مالکان و دلالان باشد، متأثر از وجود خلأهای قانونی، اعمال نفوذ اشخاص حقیقی و حقوقی، لابیها و روابط با دستگاههای مختلف اداری و دولتی است که هنوز نتوانستهاند درخصوص حفظ و حمایت از اراضی و عرصههای ملی به یک مفاهمه و همکاری جامع برسند.
درواقع ما امروزه صرفاً با موضوع زمینخواری، تغییر کاربری و یا ساختوسازهای غیر مجاز مواجه نیستیم و این روند بهواسطه تأثیرات خود هرسال پیامدها و سویههای جدیدتری به خود گرفته و تشدید میشود و حتی این امکان را دارد که در حد و اندازههای یک مسئله ملی نیز سر برآورد.