ﺍﻳﻦ ﺭﻓﺘﺎﺭ طی سال‌های ﻣﺘﻤﺎﺩی ﺍﺷﻜﺎﻝ ﻣﺘﻔﺎﻭتی ﺑﻪ ﺧﻮﺩ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻭ روزبه‌روز ﺑﺮ ﮔﺴﺘﺮﺩگی ﻭ ﭘﻴﭽﻴﺪگی ﺁﻥ ﺍﻓﺰﻭﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. به‌طوری که انسان‌ها ﺍﺯ ﺁﻏﺎﺯ ﺯﻧﺪگی یکجانشینی در شهرها و روستاها، ﻫﻤﻮﺍﺭﻩ پسماندها ﺭﺍ ﺑﻪ ﻃﺮیقی ﺍﺯ ﻣﺤﻴﻂ ﺯﻧﺪگی ﺧﻮﺩ ﺩﻭﺭ می‌کردند ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﻛﺎﺭ ﺑﻪ‌ﺩﻟﻴﻞ ﭘﺎیین ﺑﻮﺩﻥ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺍﺯ یک‌سو و ﻛﻤﻴﺖ ﻭ ﻛﻴﻔﻴﺖ زباله‌ها ﺍﺯ ﺳﻮی ﺩﻳﮕﺮ، ﺩﻓﻊ آن‌ها ﺭﺍ ﺩﭼﺎﺭ ﻣﺸﻜﻼتی نمی‌کرد ﻭ ﺑﺴﻴﺎﺭی ﺍﺯ ﻣﻮﺍﺩ ﻛﻪ ﺯﺍئد ﻧﺎﻣﻴﺪﻩ می‌شوند، به‌نوعی ﺑﺎﺯﻳﺎﻓﺖ ﺷﺪﻩ و ﻳﺎ ﺩﺭ ﺍﻃﺮﺍﻑ سکونت‌گاه‌های ﺍﻧﺴﺎنی ﻳﺎ ﺩﺍﺧﻞ آن‌ها ﺩﻓﻊ می‌شدند.

اما طی 100 سال اخیر ﺑﺎ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻭ ﺭﺷﺪ ﻭ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺷﻬﺮنشینی، ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺍﻟﮕﻮی ﻣﺼﺮﻑ ﻭ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩه ﻭﺳﻴﻊ ﺍﺯ ﻣﻮﺍﺩی ﻛﻪ به‌آسانی تجزیه نمی‌شوند، ﻋﻮﺍﺭﺽ ﺩﻓﻊ ﻏﻴﺮ ﺑﻬﺪﺍشتی ﻭ ﺑﺎﺯﻳﺎﻓﺖ ﻣﻮﺍﺩ زائد ﺁﺷﻜﺎﺭ ﻭ ﺍﺯ ﺁﻥ ﭘﺲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺍﻳﻦ ﻣﻮﺍﺩ به‌صورت ﻣﻨﺴﺠﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎﺯﻣﺎنی ﻣﺸﺨﺺ ﺩﺭ ﺷﻬﺮﻫﺎ آغاز شد.

به‌گونه‌ای که امروزه مدیریت پسماند یکی از ضروری‌ترین محورهای توسعه پایدار در هر شهر و استان محسوب می‌شود، اما گویا این فرآیند در کلان‌شهر همدان پس از گذشت سال‌ها از مطرح شدن بحث ضرورت آن، در بخش‌های مختلف به‌ویژه پسماندهای عفونی همچنان با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو است. بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع بر آن شدیم تا دراین‌باره گفت‌وگویی را با عادل عربی، معاون نظارت و پایش حفاظت محیط‌زیست استان همدان و علیرضا مدرکیان، رئیس نظام پزشکی استان همدان ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:

معاون نظارت و پایش حفاظت محیط‌زیست استان همدان با بیان اینکه در بحث مدیریت پسماند در استان همدان دو ناحیه شمالی و جنوبی تعریف شده، گفت: خوشبختانه کار در حوزه شمالی به‌دلیل وجود سایت از قبل و اتمام مطالعات طرح، به‌خوبی درحال انجام است.

عادل عربی با تأکید بر اینکه به درخواست شهرداری همدان قرار است این مطالعات در کارگروه مدیریت پسماند استان بررسی شود، افزود: درحال حاضر پسماند چند شهرستان، شهر و روستا در ناحیه شمالی استان به سایت پسماند شهرداری همدان منتقل می‌شود.

وی ادامه داد: درخصوص ناحیه جنوبی استان نیز گزارش‌های طرح جامع شهری درخصوص این ناحیه در کارگروه پسماند استان به اتمام رسید.

عربی با بیان اینکه اخیراً نیز اراضی مورد نیاز برای سایت از طریق منابع طبیعی به شهرداری ملایر واگذار شده و در کارگروه پسماند استان مورد تأیید قرار گرفت، اذعان کرد: در آینده نزدیک عملیات اجرایی سایت آغاز می‌شود.

وی با اشاره به اینکه درحال حاضر موضوع اصلی بحث ایجاد ایستگاه‌های موقت در هر دو ناحیه بوده، تشریح کرد: این امر نیازمند مطالعه و تأمین اعتبار از سوی استان است.

معاون نظارت و پایش حفاظت محیط‌زیست استان همدان با بیان اینکه درحال حاضر ایستگاه موقت در هیچ‌یک از نواحی وجود ندارد و شهرداری خود پسماندهای روستایی و شهری را به سایت تعریف‌شده انتقال و مدیریت می‌کند، گفت: در سایت تعریف‌شده در ناحیه شمالی پسماندهای شهرهای رزن، بهار، صالح‌آباد، همدان، لالجین و روستاهای تابعه شهر همدان جمع‌آوری و بازیافت می‌شود.

عربی با اشاره اینکه سرانه تولید زباله در استان 700 گرم است، خاطرنشان کرد: بر این اساس روزانه چیزی حدود یک‌هزار و 200 تُن زباله روستایی و شهری تولید می‌شود.

وی با بیان اینکه بیشترین بخش زباله به‌صورت میانگین متعلق به شهر همدان در حدود 450 تُن است، عنوان کرد: نمی‌توان برای میزان تولید زباله استانداردی تعریف کرد، زیرا هرچقدر بتوانیم میزان تولید آن را کاهش دهیم، شرایط مطلوب‌تری را تجربه می‌کنیم.

این مقام مسئول در پاسخ به این سؤال که در حوزه مدیریت پسماند و بازیافت آیا شاخص‌های مورد نظر رعایت می‌شود؟ گفت: این شاخص‌ها متأسفانه به‌صورت سنتی انجام می‌شود، به این نحو که شهروندان همدانی اجازه دفن شدن پسماندهای با ارزش را نمی‌دهند.

وی با ابراز تأسف از اینکه هنوز ساختار تفکیک از مبدأ در همدان و درکل استان به‌صورت واقعی اجرا نمی‌شود، افزود: اصولاً نباید پسماند با ارزش وارد سایت زباله شود، بلکه این مهم می‌بایست از طریق خانوار و در مبدأ یعنی در منازل شهروندان انجام پذیرد.

این مقام مسئول با بیان اینکه حضور زباله‌گردها بر سر سطل‌های زباله و یا در محل دفن زباله با طرق اصولی مدیریت پسماند هم‌خوانی ندارد، گفت: این مهم می‌بایست از طریق مدیریت پسماند از مبدأ تولید زباله در منازل انجام شود که متأسفانه در این بخش تنها به‌صورت محدود آن‌هم در شهر همدان و ملایر شاهد تحقق موضوع بوده‌ایم، بنابراین در این بخش نیازمند فرهنگ‌سازی و ایجاد زیرساخت سهل برای مشارکت مردم هستیم.

عربی با اشاره به اینکه یکی از اصلی‌ترین چالش‌های ما طی این‌روزها در عرصه پسماندها مربوط به پسماندهای عفونی متعلق به کلینیک‌ها و مطب‌های خصوصی است، اذعان کرد: خوشبختانه در بخش پسماندهای بیمارستانی به‌جرأت می‌توانم بگویم کلیه این پسماندها بی‌خطرسازی می‌شوند.

معاون نظارت و پایش حفاظت محیط‌زیست استان همدان با بیان اینکه مسئله و مشکل با پسماندهای مراکز و مطب‌های خصوصی در شهرهای همدان و به‌ویژه ملایر بسیار است، اظهار کرد: البته طی ماه‌های اخیر شاهد پیشرفت جزئی در شهر ملایر بوده‌ایم، به‌گونه‌ای که از حدود 100 مرکز و مطب خصوصی، تنها 42 مرکز با بخش خصوصی تعریف‌شده قرارداد بی‌خطرسازی پسماند‌های عفونی منعقد کرده‌اند.

وی با تأکید بر اینکه پیگیر رفع این مشکل هستیم، خاطرنشان کرد: از دادستان ملایر انتظار همکاری می‌رود تا بتوانیم مابقی مطب‌ها را نیز مکلف به اجرای قانون کنیم.

عربی با ابراز تأسف از اینکه در شهر همدان نیز برخی از پزشکان، مطب‌ها و مراکز خصوص حاضر به عقد قرارداد نشده و برای عدم پرداخت هزینه بی‌خطرسازی پسماندهای عفونی خود را با پسماندهای عادی مخلوط می‌کنند، اظهار کرد: این امر از پزشکان که درواقع حامیان سلامت مردم محسوب می‌شوند، قابل قبول نیست.

وی با بیان اینکه در استان همدان روزانه چیزی حدود 600 تا 700 کیلوگرم پسماند عفونی در مراکز خصوصی و مطب‌ها تولید می‌شود، گفت: متأسفانه تنها نیمی از این مقدار پسماند بی‌خطرسازی می‌شوند.

رئیس نظام پزشکی همدان نیز در واکنش به مباحث مطرح‌شده بیان کرد: تأکید جدی ما بر این است که کلیه همکاران می‌بایست پسماندهای خود را بی‌خطر کنند.

علیرضا مدرکیان افزود: درواقع اختلاط پسماندهای عادی با پسماندهای عفونی خط قرمز ما است.

وی با اشاره به اینکه همواره به همکاران تأکید کردیم که با مجری طرح بی‌خطرسازی و جمع‌آوری پسماندهای عفونی همکاری و درعین‌حال قرارداد لازم منعقد شود، گفت: مشکل این است که طی سال‌ها که کار آغاز شده، قرار بود این مهم از طریق سازمان مدیریت پسماند شهرداری انجام پذیرد.

مدرکیان ادامه داد: اما کارگروه مدیریت پسماند استان مجری‌گری مدیریت پسماند شهرداری را نپذیرفت و قرار شد این مهم از طریق یک شرکت بخش خصوصی به‌نام عصر سبز سلامت انجام پذیرد.

رئیس نظام پزشکی همدان با اشاره به اینکه تأیید صلاحیت شرکت توسط این کارگروه روند طولانی داشت، خاطرنشان کرد: درنهایت این شرکت وارد عمل شد، اما متأسفانه شرکت بنا به محدودیت در تجهیزات و نفرات، نتوانست به تعهدات خود عمل کند.

وی با بیان اینکه ضعف نیروهای شرکت مجری طرح بی‌خطرسازی منجر به آن شد که مدیران اصلی شرکت نسبت به تغییر کادر کاری خود اقدام کنند که همین امر نیز بازهم بازه زمانی طولانی داشت، عنوان کرد: درواقع با این تغییرات تنها چند ماه بوده که شرکت به‌صورت جدی پیگیر عقد قرارداد است.

مدرکیان با تأکید بر اینکه ای‌کاش قبل معرفی شرکت به‌عنوان مجری طرح توانایی لازم برای این کار را مورد بررسی قرار می‌دادند، اذعان کرد: با تغییر مدیریتی که در شرکت داشتیم، بار دیگر تذکرات لازم را به همکاران برای لزوم عقد قرارداد داده‌ایم و تنها چیزی حدود 15 مطب در شهر همدان هنوز عقد قرارداد نکرده‌اند.

مع‌الوصف؛ با توجه به آنچه گفته شد، به نظر می‌رسد در حوزه مدیریت پسماندها به‌خصوص پسماندهای عفونی تولیدشده توسط مراکز خصوصی عزم جدی از سوی مدیریت ارشد استان، دانشگاه علوم پزشکی و نظام پزشکی وجود ندارد و درواقع این‌روزها بیش از نیمی از زباله‌های عفونی در مراکز دفن زباله بدون انجام فرآیند بی‌خطرسازی و درواقع بیخ گوش در سطح شهرها دفن می‌شوند که در آینده منجر به بروز آلودگی‌های زیست‌محیطی شدید در بحث منابع آبی و خاکی خواهند شد. حال آنکه این پسماندها درواقع بزنگاه خطری برای سلامت مردم، محیط‌زیست و درعین‌حال حیات وحش محسوب می‌شوند و درواقع با کمی تأمل می‌توان گفت این‌روزها پزشکان در مطب‌های خود در پس علاج بیماران، شهر را بیمار می‌کنند و عدم توجه به این مسئله آسیب‌های جبران‌ناپذیری را به دنبال خواهد داشت؛ بنابراین می‌بایست در این بحث رویکردها از سوی مدیران متولی به‌نحوی تغییر پیدا کند که هم نظارت بر نحوه عملکرد شرکت مجری بیشتر شود و هم پزشکان و مراکز خصوصی خود را ملزم به اجرای طرح بی‌خطرسازی پسماندهای عفونی بدانند که در این بخش علاوه‌بر جدیت در نظارت‌ها، می‌بایست درصورت عدم تمکین پزشکان و یا شرکت مجری نسبت به تعهدات خود، دادستان در مقام مدعی‌العموم ورود جدی داشته باشد.