به اعتقاد تمام صاحب‌نظران و اهل تحقیق و تفکر عزاداری و گریه بر مصیبت‌های امام حسین (ع) تنها هدف از برگزاری مراسمات ماه محرم‌الحرام نیست، بلکه این عزاداری‌ها اهداف بزرگ‌تری نیز در بطن خود دارند که اگر مسلمانان و به‌خصوص محبین امام مظلوم به آن‌ها توجه کنند، قطعاً بسیاری از مشکلات جامعه اسلامی را می‌توان برطرف کرد.

موضوع این است که محرم و عاشورای حسینی صرفاً یک رویداد یا حادثه تاریخی اسلام نیست، بلکه این واقعه پایه و اساس اسلام و بانی تجدید حیات دوباره آن بوده و به‌هیچ‌عنوان و هرگز رنگ کهنگی به خود نمی‌گیرد. این به آن معنا است که حرکت امام حسین (ع) که منجر به حادثه عاشورا شد، چیزی جز یک انقلاب اسلامی و تلاش در راستای تحول اصلاح جامعه اسلامی نبود و به‌عبارت‌دیگر انقلاب دینی امام حسین (ع) به‌عنوان مهم‌ترین عامل برقراری اسلام راستین و کوبنده تحریفات دینی، همواره در طول تاریخ راهنما و جهت‌نمای بصیرت دینی همه مسلمانان و انسان‌های آزادیخواه بوده و خواهد بود.

درعین‌حال عزاداری و گریستن برای شهدای کربلا نیز به‌مثابه تجدید بیعت با عاشورا و فرهنگ شهادت و تغذیه فکری و روحی با این مکتب بوده؛ موضوع این است که اساساً هر مراسم عزاداری باید پایگاهی باشد برای روشنگری احکام شرعی، تعلیم معارف دینی، کسب معنویت، تزکیه نفس، تحکیم پیوند عاطفی قوی بین فرد و جامعه با خاندان عصمت و طهارت، احیای دین و ترویج معارف دینی. حتی به اعتقاد جامعه‌شناسان فرهنگ عاشورا همان زیربنای عقیدتی و فکری است که در امام حسین (ع) و شهدای کربلا و اسرای اهل‌بیت (ع) بود و سبب پیدایش آن حماسه و ماندگاری قیام شد، بنابراین محافل عزاداری سیدالشهدا فرصت مناسبی است برای تعلیم و آموزش و نیز نهادینه کردن بسیاری از مفاهیم، ارزش‌ها و هنجارهای زندگی جمعی، گو اینکه ارتباط عاطفی بین عزاداران و این محافل نیز باعث می‌شود تا بسیاری از افراد بعد عزاداری سعی کنند برخی از خصایص و ویژگی‌های مقبول و محبوب اجتماعی را در خود تقویت و پُررنگ‌تر از قبل کنند که این موضوع حکایت از گستره وسیع و عمیق فرهنگ عاشورا و پتانسیل‌های نهفته در آن دارد.

قدر مسلم به‌دلیل اهمیت آثار و برکات بسیار زیاد جریان عاشورا است که در طول قرن‌ها دشمنان و معاندان را بر آن داشته با تزریق انحرافات، حاشیه‌سازی، ترویج خرافات و اهدافی غیر از معارف حقه عاشورایی، به دنبال بی‌محتواسازی و حتی برخی موارد با حربه خشونت و ستیزه‌جویی به دنبال تعطیل‌کرد آن باشند؛ زیرا ایشان از تبیین معارف مذکور وحشت و ترس داشته و همه تلاش و توان خود را به‌کار می‌گیرند تا این مجالس برگزار نشود.

اما به لطف خدا و نگاه خاصه سیدالشهدا و در سایه تأکیدات علما و رهبران دینی سوگواری و عزاداری برای سالار شهیدان نه‌فقط در هیچ زمانی تعطیل نشده، بلکه در همین تنگناها نیز به‌شدت توصیه شده تا جهت حفظ معارف جریان عظیم کربلا نخبگان، فرهیختگان، حوزویان و اهل تحقیق برای تبیین جریان و فرهنگ عاشورا در جامعه تلاش کرده تا به هر طریق ممکن ضمن جلوگیری از رسوخ تحریفات و شبهات در این واقعه عظیم، براساس مقتضیات زمان و شرایط جامعه معانی و محتویات جدیدتری را از آن استخراج و به مخاطب خود عرضه کنند که این امر نیز مؤید کلام پیشین ما است که حکایت از گستره وسیع و عمیق فرهنگ عاشورا و پتانسیل‌های نهفته در آن دارد.

* بهداشت و انضباط اجتماعی جلوه‌های جدید محرم امسال

محرم امسال درحالی فرا رسیده که چند ماهی است جهان ما با یک بلیه عظیم به‌نام بیماری کرونا دست به گریبان شده، بیماری مهلکی که توانست حتی درخصوص نوع زندگانی و رفتارهای انسان‌ها با یکدیگر نیز قوانین جدید را تعریف و به جامعه بشری حاکم کند. گو اینکه متأسفانه ورود این بیماری به کشور علاوه‌بر تأثیراتی که بر وجوه و شئون مختلف زندگی اجتماعی ایرانیان به‌جا گذاشته، در یک موضوع بسیار خاص و ویژه (برگزاری مراسم دینی و مذهبی و نیز آداب و رسوم مرتبط با این حوزه) نیز توانست به‌نوعی ما را به مرز چالش و نگرانی سوق دهد و حتی تغییراتی بسیار استثنایی را در روند عادی آن‌ها به‌جا بگذارد.

با شیوع موج نخست این بیماری از اسفندماه سال 98 رسماً مجالس متعدد مذهبی در مناسبت‌های ماه‌های رجب، شعبان و رمضان لغو شد؛ البته به همین موازات روند تعطیلی حرم‌های اهل‌بیت (ع)، نماز‌های جمعه و جماعت مساجد و جلسات مذهبی حتی در ماه رمضان نیز ادامه پیدا کرد و در این روند می‌شد به‌صورت محسوس و مشهود خلأ برگزاری جلسات و حضور در مجالس مذهبی، مساجد و زیارت حرم‌های اهل‌بیت (ع) را بین مردم و مؤمنینی که گوشت و پوستشان با این معارف آمیخته شده بود را دید و حس کرد.

البته در پی تلاش‌های صورت‌گرفته تا چندی پیش شرایط کمی بهتر شده بود که متأسفانه شیوع موج دوم ویروس کرونا در کشور و افزایش روزافزون تعداد مبتلایان و فوت‌شدگان ناشی از این بیماری، موجب شد بسیاری از مذهبی‌ها به‌خصوص هیئتی‌ها نگران برگزاری جلسات در ماه محرم باشند.

درواقع موضوع محرم در این شرایط پیچیدگی‌های خاصی پیدا کرده و این تصور وجود داشته و دارد که مبادا درصورت بی‌توجهی به الزامات بهداشتی بیماری کرونا به‌دلیل برگزاری باشکوه مراسم عزاداری، گسترش پیدا کرده و ناخواسته و ندانسته آب به آسیاب دشمنانی که با هر علت و بهانه به دنبال تعطیل کردن این همایش بزرگ بودند، بریزد.

کارشناسان در تحلیل موضوع این‌گونه عنوان می‌کنند که هیئت‌های حسینی عموماً متشکل از افرادی عاطفی با ظرافت‌های خاصی هستند که عشق سیدالشهدا در آن‌ها عمیق است و نمی‌شود به آن‌ها گفت که جلسات عزاداری ماه محرم امسال برگزار نمی‌شود و یا به هر شکل ایشان را قانع کرد که امسال این مراسم را ندید بگیرند؛ درعین‌حال اگر کرونا هم از مراسم عزاداری عاشورا گسترش بیابد، لاجرم به شکل وسیع و عمیقی در درازمدت موجب وهن دین می‌شود. زیرا این‌گونه تبلیغ می‌شود که ایرانیان و شیعیان موجب گسترش بیماری کرونا شده‌اند که این نیز به‌نوبه خود مشکلات عمیق‌تری را به دنبال خواهد داشت.

بااین‌حال برگزاری مراسم شب‌های قدر ماه رمضان در سال جاری تجربه بسیار منحصربه‌فرد و موفقیت‌آمیزی بود که به ما نشان داد می‌توان با رعایت کامل پروتکل‌های بهداشتی، حال و هوای معنوی را دوباره به متن جامعه و مردم منتقل کرد تا حیات معنوی مردم و عاشقان اهل‌بیت توأم با کرونا در جریان باشد و به‌اصطلاح این امکان به‌وجود بیاید که حتی بتوانیم تهدید مذکور را به یک فرصت تبدیل کنیم.

این موضوع به‌صورت خاص از آن منظر قابل اهمیت و تأمل است که درصورت تحقق حداکثری، قطع به‌ یقین تجربه برگزاری مراسم محرم امسال تحت رعایت پروتکل‌های بهداشتی به ما این فرصت را خواهد داد تا این‌بار محرم را هم با تجربه‌های تازه‌ای پشت سر بگذاریم؛ زیرا تمکین از دستورالعمل‌های وزارت بهداشت ضروری بوده و نشان‌دهنده عقلانیت ما در اجرای همه برنامه‌های زندگی روزمره و به‌صورت خاص وظایف و مسائل دینی است.

* وظایف عزاداران متعهد و با بصیرت

با وجود سایه افکندن بیماری کرونا بر سرتاسر جهان و کشور ما، امسال نیز با فرا رسیدن ماه محرم بازهم محافل عزای سید و سالار شهیدان برپا شد تا نه‌فقط تمام عالم و آدم بدانند که هیچ‌چیز نمی‌تواند ما را از حضور در محافل و مجالس حسینی بازدارد، بلکه می‌توان با تبدیل تهدید به فرصت و نیز با راهکارها و جلوه‌های جدیدتری به این حرکت و پویش دست زد.

درواقع از خصایص نهضت حسینی است که این توانش را دارد تا در هر دوره مفاهیم جدید را برای ما بازنمایی کرده و جلوه‌های بی‌بدیلی از تبلور مفاهیم عمیق شور، شعور، بصیرت و سرانجام امسال نظم و رعایت قوانین بهداشتی را به منصه ظهور برساند.

آری امسال نیز همه ایرانیان بی‌کم‌وکاست یا با شعار هر خانه یک مجلس عزا و تکیه حسینی ضمن استفاده از برنامه‌های فضای مجازی و رسانه ملی به پویش در خانه بمانیم ادامه خواهند داد و یا در وجهی دیگر ضمن رعایت متعهدانه و حداکثری تمامی دستورالعمل‌های بهداشتی همراه و هم‌دوش متولیان و بانیان در این محافل شرکت خواهند کرد.

البته اینکه هرکدام از ما در کدام شکل محرم امسال را درک و برگزار کنیم، شاید چیزی از نفس وجودی محبت به اهل‌بیت و علاقه به امام شهیدمان کم نمی‌کند، بااین‌حال قطعاً همه ما بر این نکته وقوف کامل داریم که به‌دلیل شرایط خاص بهداشتی حاکم بر جامعه، باید علاوه‌بر شور حسینی، تعهد و التزام به رعایت دستورالعمل‌ها را نیز نصب‌العین خود قرار داده و با افزایش سطح مراقبت‌ها و توصیه‌های بهداشتی به برپایی هرچه بهتر و ایمن‌تر این مراسم کمک کنیم تا علاوه‌بر بُردن حظ وافی از این برنامه، به‌نوعی نیز از در پاسخگویی قدرتمندانه در مقابل آن‌دست افراد معاند و مغرضی که با هر شکل و عنوان و بهانه به دنبال حاشیه‌سازی و یا تعطیلی این مراسم و نظایر آن هستند، برآییم.

* شور حسینی به همراه تعهد بهداشتی

درخصوص اقدامات بهداشتی لازم برای حضور عاشقان حضرت اباعبدالله در مراسم ایام محرم در دوران شیوع کرونا کارشناسان سلامت توجه به چند توصیه را بسیار لازم می‌دانند؛ اینکه عزاداران گرامی باید بدانند:

- استفاده از ماسک و ترجیحاً محافظ صورت (شیلد) در تمامی مراسم‌ها ضروری است. ترجیحاً از ماسک ساده استفاده کنید و حتماً با خود ماسک اضافه همراه داشته باشید تا درصورت خیس و مرطوب شدن ماسک خود، آن را تعویض کنید؛ این موضوع به‌صورت خاص در مورد کودکان باید لحاظ شود.

- از آنجا که توصیه مسئولان بر برگزاری مراسم در فضای باز است، بنابراین از حضور در مراسم و هیئت‌های سرپوشیده خودداری کرده و درعین‌حال در محیط‌های باز نیز فاصله فیزیکی خود را با دیگران (از هر طرف) رعایت کنید.

- عزاداران محترم لازم است بدانند که اگر جزء گروه سنی افراد مسن و یا دچار بیماری‌های مزمن هستند، بسیار بهتر است که در منزل و از طریق فضای مجازی و یا رسانه ملی با این پویش همراهی کرده و در مجالس عمومی به‌هیچ‌وجه شرکت نکنند.

- بسیار توصیه می‌شود که اگر فردی دچار تب و یا علائمی همچون عطسه، آبریزش و سرفه است، از حضور در مجالس و هیئت‌ها اکیداً خودداری کند. گو اینکه درصورت سلامت نیز جهت عطسه یا سرفه زدن حتماً با دستمال یا آرنج صورت خود را بپوشاند.

- عزاداران محترم حتی‌المقدور از گپ و گفت‌وگو و صحبت با دوستان قدیمی بپرهیزند و یا سعی کنند تا در فضای باز همراه با حفظ فاصله اجتماعی، اقدام به گفت‌وگو کنند.

- بنا بر توصیه پزشکان در این ایام از خوردن و آشامیدن نذری‌ها طی زمان حضور در مجالس و هیئت‌ها خودداری کنیم و نیز اگر تعهد ادا کردن نذری را داریم، کارشناسان سلامت توصیه می‌کنند حتی‌المقدور به شکل تهیه ماسک و توزیع بین مردم ادا شود؛ گو اینکه درصورت عدم امکان تغییر نذر باید در قالب تهیه مواد غذایی خشک و خام باشد.

- کارشناسان توصیه می‌کنند که عزاداران حتی‌المقدور از سرویس‌های بهداشتی عمومی استفاده نکنند، اما درصورت اجبار نسبت به رعایت بهداشت و شستن کامل دست‌ها و ضدعفونی کردن آن‌ها ملزم باشند. همچنین درصورت امکان یک اسپری ضد عفونی کوچک و نیز دستمال ‌کاغذی شخصی به همراه داشته باشند و پس از اتمام هیئت از دفع بهداشتی دستمال‌های استفاده‌شده مطمئن شوند، همچنین قبل از ورود به خانه لباس و کفش‌های خود را ضد عفونی کنند تا از عدم انتقال احتمالی ویروس به خانه مطمئن شوند.

- سرآخر اینکه در این ایام همه ما و به‌خصوص بیماران بستری در مراکز درمانی و به‌صورت ویژه کادر درمانی فعال در این مراکز را از دعای خود محروم نکنیم و با توسل به دامان خاندان عصمت و طهارت برای رفع این بلا از سر جهان اسلام و دیگر ملل، به‌صورت همگانی دعا کنیم.