سپهرغرب، گروه اجتماعی - عباس سریشی :بلاتکلیفی، این روزها بلای جان بسیاری از خانواده‌هاست، چون از یک‌سو نگران سلامت فرزندانشان و از طرف دیگر دغدغه‌مند عقب‌افتادگی و کاهش کیفیت درس و مشق آن‌ها هستند.

تقریباً همه کشور‌های جهان در سال جاری و با توجه به وضعیت شیوع ویروس کرونا تصمیم‌های متفاوتی را درخصوص چگونگی و زمان بازگشایی مدارس یا شیوه‌های تدریس اتخاذ کرده‌اند. گو اینکه در کشور ما نیز با شروع سال تحصیلی جدید به‌دلیل ادامه‌دار بودن شیوع این بیماری و لزوم درنظر گرفتن فرض‌های متفاوت و اقدامات متناسب در وضعیت‌های سه‌گانه (سفید، زرد، قرمز) ازسوی آموزش‌وپرورش شیوه‌نامه‌های ویژ‌ه‌ای برای پروسه آموزش، تدریس، تدوین و جهت اجرا به ادارات تابعه این وزارت ابلاغ شده است. قدرمسلم بازگشایی مدارس و شروع مجدد آموزش در شرایطی که کشور در التهاب موج دومی از این بیماری قرار دارد، نیازمند الزامات و توجهات بسیار جدی است تا بدین وسیله ضمن حفظ ساختار کمی و کیفی آموزش، سلامت و ایمنی دانش‌آموزان و کارکنان و متعاقباً آرامش روانی خانواده‌ها نیز حفظ شود.

البته توجه به این موضوع از آن حیث دارای اهمیت است که بنا بر تصریح وزیر آموزش‌وپرورش متأسفانه وضعیت مناطق مختلف کشور ما به‌گونه‌ای است که تغییر حالت از وضعیت‌های متفاوت مانند قرمز به زرد یا برعکس بسیار به هم نزدیک بوده و این اظهارنظرها، طبعاً حکایت از ضرورت برنامه‌ریزی برای وضعیت‌های متغیر دارد. فلذا به‌منظور حفظ سلامت دانش‌آموزان پروسه آموزش و بخصوص شیوه حضوری آن، باید با رعایت سخت‌گیرانه‌ترین پروتکل‌های بهداشتی اجرا شود. همچنین با توجه به اظهارنظرهای مقامات وزارت بهداشت، مبنی‌براینکه سایه ویروس کرونا این روزها بر همه بخش‌ها سنگینی می‌کند، لذا ضروری است که با درک این واقعیت، ملاحظات و الزاماتی را برای کاستن مشکلات شیوع بیماری کرونا در همه وجوه و بخصوص حوزه تعلیم و تربیت که از شکنندگی خاصی نیز برخوردار بوده، درنظر گرفته شود. بهتر است تا این ملاحظات با تمرکز به سه حوزه آموزش حضوری، الکترونیکی و تلوزیونی تدوین شده تا بتوانیم از بحران پیش‌رو با کمترین خسارات عبور کنیم.

فهوای کلام این است که درواقع بازگشایی مدارس به‌دلیل ساختار گروهی و همنشینی طولانی‌مدت دانش‌آموزان در یک محیط بسته به‌نام کلاس، نیازمند ملاحظات پراهمتی، از قبیل ضدعفونی دائمی محیط‌های آموزشی، کاهش تراکم کلاس‌‌ها، الزام مدارس به رعایت کلیه ملاحظات بهداشتی، الزام دانش‌‌آموزان و معلمان به رعایت پروتکل‌ها و در ادامه توجه جدی به ارزیابی کیفیت یادگیری در سال گذشته در راستای جبران کمبودها و نواقص آن، در سال جدید است.

*کتاب، کلاس و مدرسه یا تبلت، رایانه و تدریس مجازی

در این خصوص کارشناسان و صاحب‌نظران بر این باورند که جدا از تبعات و تهدیدات شیوه آموزش حضوری، مبحث آموزش‌های الکترونیکی و تلویزیونی هم نیازمند بازنگری و توجه به بسیاری از وجوه زیرساختی آن است. براساس اعلام و جدا از موضوع شیوه‌های تدریس یا عدم پوشش اینترنتی و حتی تلوزیونی در بسیاری از نقاط کشور و بخصوص مناطق روستایی یا عشایری، برآورد می‌شود که از مجموع 15 میلیون دانش‌آموزی که از نیمه شهریور وارد سال تحصیلی جدید شده‌اند، رقمی بالغ بر سه تا پنج  نفر از ایشان به انحای گوناگون به رایانه، گوشی تلفن هوشمند و حتی تلویزیون دسترسی ندارند که همین موضوع باعث بروز دغدغه‌های بسیاری برای والدین شده است. این بدان معناست که در سال تحصیلی جدید، یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین دغدغه‌های جامعه، وجود برخی بلاتکلیفی‌ها از وضعیت تحصیل فرزندان، نحوه فعالیت مدارس و حضور دانش‌آموزان در محیط درسی یا استحاله این موضوع به فضای آموزش مجازی است، زیرا به هر طریق وجود نوسان و نقصان در رویه آموزش‌ها(حضوری، غیرحضوری) قطعاً آثار بسیار مخربی را برای دانش‌آموزان به‌دنبال دارد که صدالبته تبعات آن نیز در کوتاه زمان رخ نمون خواهد شد، زیرا براساس اظهارنظرهای کارشناسان تعلیم و تربیت و جدا از مقوله تأکید بر سلامت دانش‌آموزان، نباید فراموش کرد که ساختار آموزش چهره به چهره و حضور فیزیکی در کلاس و مدرسه، کارکردهای متنوع و خاصی دارد که در فضای مجازی عملاً این موضوع محقق نمی‌شود.

ازاین‌رو طبیعی است که با تعطیلی مدارس، این جامعه علمی و آینده‌ساز ماست که بیشترین ضربه و ضرر را متحمل خواهد شد. باید توجه کرد که سلامت دانش‌آموزان برای وزارت بهداشت و وزارت آموزش‌وپرورش در اولویت قرار دارد. از طرفی نیز نمی‌توان امر آموزش را تعطیل کرد. در عین حال شرایط بازگشایی مدارس در سال تحصیلی جدید با توجه به وجود ویروس کرونا، متمایز از سال‌های گذشته است. به‌طوری که همه‌‌ساله این ایام و در حالیکه والدین و نظام آموزشی در حال آماده‌سازی فضای فیزیکی مدارس جهت شروع مطلوب سال تحصیلی، رفع کمبودها و تجهیزات بودند، اما امسال و در کنار این دغدغه‌ها، توانمندسازی کادر‌های آموزشی و مدیریتی جهت تأمین تجهیزات مربوط به حوزه بهداشت و سلامت و متعاقباً فضای مجازی و ارتباط معلم با دانش‌آموز هم به لیست اضافه شده؛ البته این در حالی است که بسیاری از ما نیز عمیقاً بر این باوریم که به‌رغم همه شعارها و تبلیغات اعلامی ازسوی وزیر آموزش‌وپرورش که اعلام کرده ما مراقب سلامت بچه‌ها هستیم و خانواده‌هایی که نگران سلامت فرزندان دانش‌آموز خود هستند، بدانند ما تابع محض تصمیم‌گیران سلامت کشور هستیم و با این کلام، رسماً صیانت از سلامت همکاران و دانش‌آموزان را تضمین کرده‌ است، اما از آنجا که علی‌القاعده، موضوع سلامت دانش‌آموزان اولویت شماره یک همه خانواده‌ها است، لذا هنوز بسیاری از این والدین بر این عقیده‌اند که متأسفانه و به‌رغم اصرار به آغاز سال تحصیلی، نه‌فقط زیرساخت‌های این موضوعات آن‌گونه که بایدوشاید تأمین و تدارک دیده نشده، بلکه سناریوهای خام تدوین شده نیز با اگر و اماهای بسیاری همراه است که نمی‌توان به آن‌ها چندان اطمینان داشت، زیرا مقوله آموزش بخصوص در سطوح ابتدایی و آغازین از طریق فضای مجازی بسیار سخت و گاهی غیرقابل‌تصور است. گو اینکه در این خصوص نیز برخی منتقدان هم بر این نکته تصریح دارند که نگرانی درباره سیاست آموزش در دوران کرونا و تکلیف مدارس؛ البته تنها به مدیران وزارت آموزش‌و‌پرورش و خانواده دانش‌آموزان خلاصه نمی‌شود، چرا‌که سیاست نادرست در این زمینه می‌تواند کشور را با موجی غیرقابل‌کنترل از شیوع دوباره ویروس همراه کند.

 *سال تحصیلی در گیرودار اگر و اماها

اما بالاخره با همه حرف و حدیث‌ها در 15 شهریور مدارس باز و سال تحصیلی 1399-1400 با همه اگر و اماها آغاز شد. زیرا واقع امر اینجاست که نه از منظر مردم و نه مسئولان نظام و تعلیم و تربیت، نمی‌شود آموزش‌وپرورش را تعطیل کرد. در عین حال نیز باید به‌گونه‌ای این روند برنامه‌ریزی شود که با توجه به رویداد‌های غیرقابل‌پیش‌بینی هم به یک‌باره غافلگیر نشویم، فلذا بسیار ضروری است که باید از هم‌اکنون علاوه بر اجرای دستورالعمل‌های تدوین شده آموزشی نسبت به تهیه و تأمین تجهیزات، لوازم بهداشتی و دیجیتالی برای یک‌سال تحصیلی نیز اقدام کرد تا اگر مشکلی پیش آمد، برنامه‌ها دچار وقفه، نقص یا کمبود وسایل نشود، زیرا سال تحصیلی جاری با روند معمولی سال‌های قبل بسیار متفاوت بوده و خانواده، معلمان و دانش‌آموزان باید برای رعایت پروتکل‌های بهداشتی، مواظبت‌های لازم را انجام دهند و به‌صورت ویژه همه دانش‌آموزان در همه مقاطع تحصیلی باید با رعایت پروتکل‌های بهداشتی و مراقبت از خود آشنا شوند.

همچنین نظارت بر وضعیت بهداشتی سرویس‌های ایاب‌وذهاب دانش‌آموزی، توجیه والدین، ضدعفونی مستمر کلاس‌ها، سرویس‌های بهداشتی و محیط مدارس با مشارکت اولیا و نهادهای مسئول از اهمیت بالای برخوردار است.

درخصوص روند و روال آموزش هم در هر مکانی، براساس تشخیص مدیر مدرسه و دستورالعمل ابلاغ شده با رعایت فاصله اجتماعی، امکان حضور همه دانش‌آموزان فراهم می‌شود. بر این اساس دانش‌آموزان در گروه‌های زوج و فرد در مدارس حاضر شده یا در مدارس پرجمعیت به ناچار باید آن‌ها گروه بندی شوند. بدین معنا که گروهی از آن‌ها روزهای زوج و گروهی دیگر روزهای فرد آموزش خود را در مدارس ادامه خواهند داد. همچنین در مناطقی که وضعیت سفید اعلام شده، مدیر مدرسه موظف است دانش‌آموزان هر کلاس را با توجه به مساحت کلاس و تعداد دانش‌آموز آن، به‌گونه‌ای توزیع کند که حفظ حداقل فاصله موردانتظار مطابق پروتکل‌های بهداشتی امکان‌پذیر باشد. البته این فواصل در حالی لازم‌الاجرا عنوان شده که براساس یک اعلام دیگر در 62 درصد مدارس که دارای جمعیت کم‌تر از 100 دانش‌آموز هستند، باید مانند شرایط عادی و روزهای طبیعی کلاس‌های درس را با رعایت پروتکل‌ها برگزار کنند و در 38 درصد مدارس که بیش از 100 دانش‌آموز دارند، شورای مدرسه اختیار دارد که متناسب با متراژ مدرسه و کلاس، دانش‌آموزان را گروه‌بندی کرده تا براساس آن به مدرسه بیایند. همچنین برای دانش‌آموزانی هم که به هر دلیل در مدارس حضور ندارند، مدرسه تلویزیونی و آموزش در شبکه شاد برای روزهای آموزش غیرحضوری آن‌ها هماهنگ شده که برنامه‌های آن برای همه پایه‌های تحصیلی تهیه شده و استفاده دانش‌آموزان در سامانه شاد به‌صورت رایگان خواهد بود.

در عین حال دانش‌آموزانی که به تلویزیون و سامانه شاد دسترسی ندارند، آموزش آن‌ها از طریق تولید و توزیع بسته‌های خودآموز دنبال می‌شود، بنابراین و براساس این سناریو هیچ دانش‌آموزی از تحصیل محروم نخواهد شد.

*نگرانی والدین، بلاتکلیفی مدارس و دانش‌آموزان کم‌توجه

و اما با آغاز سال تحصیلی هنوز تکلیف مدارس، دانش‌آموزان و وضعیت تحصیل به‌طور شفاف مشخص نشده و کارشناسان حوزه سلامت و بهداشت و والدین نیز این موضوع را یک نگرانی جدی تلقی می‌کنند. موضوع اینجاست که دولت و مسئولان وزارت آموزش‌‌وپرورش از ضرورت شروع سال تحصیلی می‌گویند و تلاش می‌کنند تا با این استدلال که عقب ماندن دانش‌آموزان از تحصیل به مراتب «خطرناک‌تر» از کرونا است، قریب به 15 میلیون نفر را پشت ‌میز مدرسه بکشانند و در سمت دیگر هم خانواده‌ها در حال پشت‌سر گذاشتن شرایط پرفشاری درباره سلامت فرزندان خود بوده و نگران سلامتشان هستند. البته تکلیف و وضعیت دانش‌آموزان هم که بر کسی پوشیده نیست که عموماً ناآگاه، بی‌خیال و کم‌توجه به شرایط و الزامات حضور در مدرسه، آن هم در شرایط خاص بهداشتی.

در این خصوص خبرنگاران سپهرغرب با هدف واکاوی و بررسی شرایط موجود و دریافت نقطه‌نظرات عامه مردم با تعدادی از والدین دانش‌آموزان همدانی در مناطق گوناگون که به انحای مختلف در حال آماده شدن برای آغاز سال تحصیلی بودند، گفت‌وگویی را ترتیب داده و سؤالاتی را مطرح کرده‌اند که پاسخ‌های دریافتی آن‌ها نیز عموماً حول محور یگ نگرانی عمیق، هم درخصوص وضعیت تحصیل و هم سلامتی فرزندانشان است. این دسته از والدین شرکت‌کننده در گفت‌وگو‌ها عموماً بر این باورند که:

- بازگشایی مدارس در این وضعیت و بدون آماده‌سازی مقدمات بهداشتی لازم، نه به صلاح دانش‌آموزان است و نه خانواده‌ها.

 -تصور عمومی بر این است که به‌جز در برخی از مدارس مناطق برخودار و غیرانتفاعی، پروتکل‌ها و الزامات بهداشتی در بسیاری از مدارس جدی گرفته نشده یا نهایتاً در همان هفته نخست اجرا خواهد شد.

- تصور عمومی بر این است که مدارس توانایی تهیه نیازمندی‌های بهداشتی یا ضدعفونی دائمی کلاسها را ندارند و باید به‌صورت همگانی و با کمک همه ادارات، نهادها و سازمان‌های بهداشتی به این مهم اقدام کرد. -از منظر بسیاری از والدین طرح زوج و فرد کردن مدارس یا کاهش جمعیت کلاس‌ها، ساختاری خام بوده و مدت‌ها طول می‌کشد تا به پختگی لازم برسد و صدالبته که این موضوع در کیفیت تدریس هم تأثیر بسزایی خواهد گذاشت.

- از منظر همین گروه از والدین نسبت وسعت کلاس‌ها، مدارس و جمعیت آن‌‌ها برای لحاظ کردن فاصله اجتماعی چه در کلاس و چه زنگ‌های تفریح، عملاً محقق نمی‌شود.

- جمع کثیری از والدین براین باورند که حتی درصورت الزام به رعایت اصول ایمنی و بهداشتی اما از دانش‌آموزان نمی‌توان انتظار داشت که به این اصول پایند باشند و از جنب‌وجوش یا گفت‌وگو با یکدیگر خود داری کنند. این موضوع بخصوص در مقاطع ابتدای و سال‌اولی‌ها بسیار مشهود و محسوس است.

- از منظر جمع کثیری از والدین وجود تفاوت در اشکال تدریس بین معلمان حاضر در کلاس‌ها و برنامه‌های شاد، باعث کاهش میزان یاد گیری و دوگانگی در تدریس و آموزش می‌شود.

- از منظر برخی از والدین وجود نواقص عدیده در روند آموزشی سال گذشته باعث شده تا پروسه آموزش درس‌های جدید در کلاس بالاتر با مشکلات زیادی مواجه شود، فلذا بسیار ضروری است تا این نقیصه به هر شکل ممکن ازقبیل بازآموزی، تحکیم و رفع اشکال جبران شود.

- جمع زیادی از والدین با اشاره به گرانی گوشی‌های هوشمند، رایانه و هزینه اینترنت، معتقدند که این قضیه به‌صورت جدی باعث بروز مشکلات زیادی برای آن‌دست از افرادی خواهد شد که می‌خواهند از آموزش‌های شبکه شاد استفاده کنند.

- از منظر این والدین تا عادی‌شدن شرایط، بسیار ضروری است تا یک‌نفر کارشناس بهداشت خبره و توانمند، هرروز و البته به‌صورت تمام‌وقت در مدارس حضور داشته و به رصد و پایش شرایط بپردازد.

- این والدین تأکید دارند که برای صیانت از سلامت عمومی، نباید به دانش‌آموزان مشکوک به بیماری اجازه ورود به مدرسه داده شود

- همین والدین معتقدند که باید برای موضوع سرویس‌های بهداشتی و آبخوری‌ها، شرایط ویژه و تمهیدات خاصی تعریف کرده و به‌صورت دائمی کنترل، ضدعفونی و ایمن‌سازی شوند.

- از منظر این خانواده‌ها باید به‌صورت جدی تأکید کرد که هر دانش‌آموز آب اشامیدنی، دستمال توالت و پد ضدعفونی موردنیاز خود را به‌صورت روزانه به‌همراه داشته باشد.

- از منظر این والدین با توجه به نزدیک شدن فصل بارندگی و سرما و لزوم بستن درب و پنجره کلاس‌ها، ایشان بیشتر از گذشته نگران سلامت و ایمنی فرزندان خود که متأثر از حضور در یک محیط بسته خواهند بود، فلذا کارشناسان و برنامه ریزان باید برای این امر نیز از هم‌اکنون به فکر یک راهکار مناسب باشند.

عباس سریشی