همهچیز درباره سنگ کلیه
سپهرغرب، گروه سلامت: حرکت و عبور سنگ کلیه غالباً با درد همراه است، این درد از ناحیه پهلو و یا کمر در زیر دندهها آغاز میشود.
سنگهای کلیوی رسوبات سختی هستند که در داخل کلیهها و از نمکهای اسیدی و املاح ساخته میشوند؛ علل ایجاد سنگهای کلیوی متعددند، اما شایعترین علت آن غلیظ شدن ادرار است که باعث کریستالی شدن و چسبیدن مواد معدنی به یکدیگر میشود.
حرکت و عبور سنگ کلیه غالباً با درد همراه است، بهطور معمول درد از ناحیه پهلو و یا کمر، دقیقاً در زیر دندهها آغاز میشود و به سمت ناحیه تحتانی شکم و یا لگن حرکت میکند، زمانی که سنگ وارد مجاری ادراری میشود، شدت درد تغییر میکند. معمولاً سنگهای کلیوی منجر به بروز آسیب جبرانناپذیر نمیشوند.
صرفنظر از داروهای مسکن و نوشیدن مقادیر زیادی مایعات، درمانهای دیگر، غیرضروری هستند، اما به هر جهت درمان میتواند در پیشگیری از سنگهای مکرر در افراد مستعد کمککننده باشد.
متخصص گوارش و کبد دراینباره، اظهار کرد: سنگ کلیه، قطعهای از مواد جامد است که در داخل کلیهها جدا از مواد درون ادرار تشکیل میشود؛ سنگهای بزرگ ممکن است در حالب، مثانه، یا پیشابراه گیر کنند همین عامل میتواند سبب انسداد و جلوگیری از خروج ادرار شود.
آیا تمام سنگهای کلیوی شبیه هم هستند؟
ترانه محمدی بیان کرد: بهطورکلی چهار نوع مختلف از سنگهای کلیوی وجود دارند، شایعترین شکل آنها حاوی کلسیم است؛ در بسیاری از افراد کلیهها قادر به شستن کلسیم اضافی در ادرار هستند، اما در بعضی دیگر کلسیم در داخل کلیهها رسوب میکند سپس این کلسیم همراه با سایر ترکیبات مخلوط میشود و سنگها را ایجاد میکند.
وی ادامه داد: سنگهای استروویتی ثانویه باعث بروز عفونتهای ادراری میشود، این سنگها حاوی منیزیم و آمونیاک هستند؛ سنگهای اسید اوریکی بهخصوص زمانی که ادرار خیلی اسیدی است ایجاد میشوند، در صورت وجود این سنگها مصرف گوشت در فرد باید محدود شود.
این متخصص گوارش و کبد افزود: سنگهای سیستیئین بسیار نادر هستند، سیستیئین بهطور عمده در عضلات و بعضی قسمتهای دیگر بهصورت طبیعی تولید میشود، این مولکول نیز میتواند در ادرار جمع و منجر به تشکیل سنگ شود؛ بیماری که منجر به بروز سنگهای سیستئین میشود، بیشتر فامیلی است.
سنگهای کلیه چه شکلی هستند؟
محمدی تشریح کرد: سنگهای کلیه میتوانند بسیار کوچک بهاندازه یک شن باشند یا اینکه بزرگ و بهاندازه یک مروارید باشند؛ گاهی نیز به حدی بزرگ میشوند که بهاندازه توپ پینگپنگ خواهند شد، سنگها میتوانند صاف یا ناصاف باشند که معمولاً به رنگ زرد یا قهوهای هستند.
وی با بیان اینکه اگر سنگی در کلیه وجود داشته باشد بهخودیخود دفع نمیشود، تصریح کرد: پزشک بهتدریج اقداماتی انجام خواهد داد تا سنگ بالاخره دفع شود؛ در گذشته تنها راه خلاصی از سنگها انجام جراحی بود اما امروزه روشهایی وجود دارد که میتوان بدون انجام جراحی سنگها را دفع کرد، یکی از این روشها استفاده از امواج پر انرژی از طریق پوست برای شکستن سنگ است.
این متخصص گوارش و کبد ادامه داد: بهترین راه برای یافتن نوع سنگ، آزمایش خود سنگ است، اگر احساس میکنید که سنگ دفع میکنید، بعد از دفع حتماً سنگ خود را نگهدارید، بهعلاوه با آزمایش ادرار یا خون نیز میتوان به ماهیت سنگ پی برد، برای آزمایش ادرار باید ادرار 24 ساعته جمعآوری شود.
آنالیز سنگ کلیه مهمترین مؤلفه برای درمان این عارضه
محمدی گفت: روش درمانی که پزشک برای درمان سنگ به کار میبرد به نوع سنگ بستگی دارد بهعنوانمثال داروهایی که برای درمان سنگهای کلسیمی مورداستفاده قرار میگیرند بر روی سنگهای استرووتیی اثری ندارد، رژیم غذایی که برای درمان سنگهای اسید اوریکی استفاده میشود نیز بر روی سنگهای کلسیمی اثری ندارد، بنابراین برای درمان سنگ، آنالیز و آزمایش دقیق سنگ باید انجام شود.
وی در خصوص راه جلوگیری از بروز سنگ کلیه، عنوان کرد: تا آنجا که ممکن است مایعات مصرف کنید؛ سعی کنید روزانه 12 لیوان آب بنوشید، نوشیدن زیاد مایعات به شستن مواد موجود در ادرار و جلوگیری از رسوب آنها کمک میکند؛ بهعلاوه میتوان از آبلیمو یا آبمیوه نیز استفاده کرد، اما آب از همه بهتر است؛ سعی کنید مصرف چای و قهوه خود را حداقل تا دو فنجان در روز کاهش دهید، زیرا کافئین به تشکیل سنگ کمک میکند.
این متخصص گوارش و کبد افزود: ممکن است به شما توصیه شود که از غذاهای خاصی بیشتر استفاده و برخی غذاهای دیگر را کمتر مصرف کنید؛ بهعنوانمثال در صورت سنگ اسید اوریکی فرد باید کمتر گوشت مصرف کند، زیرا گوشت در بدن تبدیل به اسید اوریک میشود، گاهی نیز میتوان برای جلوگیری از تشکیل سنگهای اسید اوریکی یا کلسیمی از دارو استفاده کرد.
مصرف آب، بهترین راه مقابله با سنگ کلیه
علی ارغوانی متخصص داخلی نیز در ادامه، اظهار کرد: بسیاری از سنگها بدون کمک پزشک از بدن دفع میشوند؛ در صورت وجود درد شدید در پشت یا پهلوها و در صورت ادامهدار شدن این درد به پزشک مراجعه کنید، در صورت وجود خون در ادرار نیز به پزشک مراجعه کنید، جهت جلوگیری از تشکیل سنگ تا حد ممکن آب بنوشید.
این متخصص داخلی بیان کرد: بعد از دفع سنگ، برای نشان دادن آن به دکتر آن را نگهدارید و از پزشک در مورد نحوه پیشگیری از بروز سنگ سؤال کنید.
عوامل زمینهساز بروز سنگ کلیه
ارغوانی اظهار کرد: کمتحرکی، یکی از عوامل زمینهساز بروز سنگ کلیه است؛ کمتحرکی که مثلاً در هنگام بیماری یا ناتوانی رخ میدهد، میتواند سبب برداشت کلسیم بیشتری از استخوان شود، بنابراین غلظت کلسیم در ادرار افزایش مییابد.
وی افزود: پرکاری تیروئید اولیه سبب افزایش دفع کلسیم میشود، حدود دوسوم افرادی که بیماری غدد درونریز دارند مبتلا به سنگ کلیه میشوند، درعینحال این اختلال تنها پنج درصد موارد سنگهای کلسیمی را در بر میگیرد.
این متخصص داخلی ادامه داد: اسیدوز توبولی کلیه یکی دیگر از عوامل زمینهساز در بروز سنگ کلیه است؛ در اثر نقص در تولید آمونیاک بهوسیله کلیه، افزایش دفع کلسیم (توسط کلیه) ایجاد میشود، بر اساس مطالعات، مصرف زیاد نمک سبب افزایش دفع کلسیم در ادرار میشود.
ارغوانی اذعان کرد: برخی افراد حتی با مصرف رژیم غذایی کم کلسیم، به دلایل ناشناخته روزانه تا 500 میلیگرم کلسیم دفع میکنند؛ افزایش اگزالات ادرار از دیگر دلایل زمینهساز بروز سنگ کلیه هستند؛ اگزالات بهطور طبیعی تنها در چند ماده غذایی وجود دارد و دسترسی بدن به اگزالات به میزان جذب و دفع آن بستگی دارد که در همه افراد این نسبت یکسان نیست.
وی خاطرنشان کرد: پروتئین حیوانی، رژیم غذایی پر پروتئین همراه با افزایش دفع کلسیم، اگزالات و اورات است؛ درواقع مصرف زیاد پروتئین حیوانی با بار اسیدی آن یک میلی اکی والان هیدروژن در هر گرم پروتئین سبب افزایش دفع کلسیم میشود؛ پس درنتیجه برخی محققان، رژیمهای غذایی گیاهی را به افراد مستعد ابتلا به سنگهای کلیه توصیه میکنند.