سپهرغرب، گروه سلامت - طیبه اسدبیگی: همه ما تغییرات را دوست داریم، مخصوصاً تغییری مثل پایان یافتن فصل زمستان و شروع فصل زنده و شاداب بهار که چند هفته قبل از آغاز آن احساس سرزندگی را تجربه می‌کنیم؛ اما مسئله این است که تغییر فراگیر طبیعت علاوه بر تأثیر روحی، بر جسم و سلامتی ما نیز تأثیر مهمی می‌گذارد.
این تأثیرات برای برخی افراد مایه دردسر بوده و آزاردهنده است و می‌تواند نوع و شدت آن از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.
بهار که می‌شود درختان جامه سبز بر تن کرده و دشت و دمن پر می‌شود از گل و گیاه، فصل بهار با همه خوبی‌ها و زیبایی‌هایش به‌گونه‌ای است که گاهی یک فرد از هوای آن لذت می‌برد و دیگری در حال درگیری با عوارض آزاردهنده‌اش است.
در این فصل ممکن است به برخی افراد احساس بی‌حالی، خواب‌آلودگی، عطسه و آبریزش بینی دست دهد؛ تغییرات مزاج و خلق‌وخو، آلرژی، مستعد شدن برای ابتلا به بیماری‌های خاص و ده‌ها حالت دیگر نیز ممکن است رخ دهد.
شاید شما هم تجربه کرده باشید که در روزهای بهاری و بعد از تعطیلات عید وقتی سر کلاس مدرسه و دانشگاه می‌روید، چشمانتان همچون یک خط باریک شده و با بالا کشیدن ابروهایتان می‌خواهید وانمود کنید که خوابتان نمی‌آید! اما معلمان بزرگوار و اساتید برجسته دانشگاه که خود روزگاری همه این احوالات را گذرانده‌اند، متوجه شده و با نگاهی عاقل اندر سفیه به شما می‌فهمانند که هیچ‌چیز از نگاه تیز آن‌ها دور نیست.
برخی اوقات نیز در اتوبوس نشسته‌اید و با زل زدن به پنجره آن چنان خوابی تمام وجود شما را فرامی‌گیرد که گویی بندبند جسمتان در حال ازهم گسستن است.
گاهی اوقات نیز در محل کار و ابتدای یک روز کاری آنقدر خسته‌اید که به قول قدیمی‌ها گویی کوه جابه‌جا کرده‌اید.
احتمالاً همه ما حالت خستگی زیاد را طی فصل بهار و در طول زندگی خود تجربه کرده‌ایم و سعی‌ داشته‌ایم تا از این سستی و خواب‌آلودگی راه نجاتی پیدا کنیم.
تمام موجودات در فصل بهار از خواب بیدار می‌شوند، اما هستند عده‌ای که با آمدن بهار انرژی بدنشان را از دست می‌دهند؛ زیاد می‌خوابند و تغییر فصلی را به بدترین شکل ممکن یعنی کسالت و خواب‌آلودگی شدید تجربه می‌کنند.
بر اساس گزارش‌ها برخی متخصصان و کارشناسان معتقدند ساعت بیولوژیک بدن که با ساعت‌های طولانی شب در فصل زمستان تنظیم شده است، حالا در فصل بهار نمی‌تواند با طولانی شدن روز هماهنگ شود؛ بنابراین فرد در نخستین مرحله به اختلال خواب از نوع پُرخوابی دچار می‌شود.
از سوی دیگر تحقیقات نشان داده است گردش خون در بدن طی فصل زمستان و بهار تفاوت عمده‌ای می‌کند، طی فصل زمستان گردش خون در بدن کمتر و خون‌رسانی به مغز بیشتر می‌شود، اما طی فصل بهار گردش خون در اندام‌ها بیشتر می‌شود و خون کمتری به مغز می‌رود؛ به این ترتیب به دلیل نرسیدن اکسیژن کافی به مغز، فرد احساس خواب‌آلودگی بیشتری می‌کند.
در بهار مویرگ‌ها گشاد شده و خون بیشتری را از خود عبور می‌دهند، از سوی دیگر سوخت‌وساز بدن در فصل بهار بیشتر و مصرف اکسیژن توسط اندام‌ها باعث می‌شود مغز اکسیژن کمتری دریافت کند؛ در این صورت اگر بدن فرد نتواند با تغییرات فصلی همراه شود، انرژی‌اش به‌سرعت تحلیل می‌رود و حتی با وجود خواب و استراحت طولانی، کسل می‌ماند.
طبیعی است که با تغییر فصل مخصوصاً از زمستان به بهار، در بدن آدمی نیز تغییراتی به‌وجود آید؛ روانشناسان، پزشکان و متخصصان طب سنتی هرکدام دلیل خاصی برای این حالات بیان کرده‌اند. خبرنگار روزنامه سپهرغرب به سراغ متخصص طب سنتی رفته و عوامل ایجاد این کسالت و بی‌حالی در فصل بهار و درمان آن را از این متخصص جویا شده که در ادامه می‌خوانید:
اعظم معیاری با بیان اینکه از دیدگاه طب سنتی هر فصلی مزاج خاص خود را دارد و بهار معتدل‌ترین فصل سال محسوب می‌شود، درخصوص بی‌حوصلگی و خواب‌آلودگی افراد در فصل بهار اذعان کرد: با تمام شدن فصل زمستان و آغاز بهار، به دلیل سرد بودن مزاج زمستان و رو به گرمی رفتن هوا، این تغییرات تبعات خود را روی بدن دارد.
وی در ادامه با بیان اینکه ازنظر طب سنتی چهار خلط عمده دم، صفرا، سودا و بلغم در بدن وجود دارند، اذعان کرد: اگر این مواد در بدن ما به‌خاطر کم بودن فعالیت‌ها و خصوصیات فصل زمستان از حد تعادل خارج و در بدن جمع شده باشند، در فصل بهار با گرم شدن هوا خودشان را به‌صورت بیماری بروز می‌دهند.
این متخصص طب سنتی مطرح کرد: تجمع این مواد در بدن افراد موجب سنگینی، سستی، بی‌حوصلگی و خواب‌آلودگی می‌شود؛ از طرفی باید سعی کنیم با عادات غذایی مناسب و خوردن موادی که هضمشان راحت است، این مواد در بدنمان تولید نشود و اگر این مواد به‌وجود آمد، خروجش را تسهیل کنیم.
معیاری در ادامه تصریح کرد: مواردی نظیر جوش‌ها، آکنه‌ها، بثورات پوستی، خارش پوست و آلرژی‌های فصلی ازجمله این بیماری‌ها محسوب می‌شوند.
وی بهترین درمان بیماری‌های فصل بهار را خارج کردن مواد زائد از بدن دانست و افزود: تسهیل خروج این مواد از بدن کمک می‌کند تا بیماری‌های مذکور رفع شده یا حداقل بروز آ‌ن‌ها کمتر باشد.
متخصص طب سنتی افزود: راه‌های مختلفی همچون مصرف داروهایی که به دستگاه گوارش کمک می‌کنند و خون‌گیری به روش‌های مختلف ازجمله فصد، حجامت و زالواندازی، باعث می‌شوند اخلاط یا همان مواد زائد از بدن خارج شوند.
معیاری با اشاره به اینکه حجامت را همه افراد نمی‌توانند انجام دهند، اعلام کرد: ابتدا پزشک باید بیمار را معاینه کند، اگر مشکلی ازجمله فشارخون و غیره نداشت، حجامت را توصیه می‌کند.
وی در ادامه تصریح کرد: ازنظر سن بچه‌های کمتر از دو سال و افراد بالای 60 سال نباید حجامت شوند، همچنین خانم‌ باردار و شیرده و فرد روزه‌دار نیز نباید حجامت شود.
این تحصیل‌کرده طب سنتی با تأکید بر رژیم غذایی مناسب، اذعان کرد: در فصل بهار باید از خوردن مواد گوشتی زیاد، غذاهای خیلی شیرین، تند و یا خیلی شور اجتناب کرد.
معیاری خوردن غذاهای ترش‌مزه همچون آش قره‌قروت، سوپ‌ها، شربت‌های ترش‌مزه همچون آبلیمو و آب زرشک را در این فصل از سال توصیه و تأکید کرد: همچنین غذای کم‌حجم و سبک مصرف شود تا بار زیادی به دستگاه گوارش تحمیل نشود.
وی با اشاره به نقش مؤثر ورزش در رفع این حالات، اذعان کرد: ورزش کردن در حد متوسط و اعتدال که باعث خسته شدن فرد نشود (همچون پیاده‌روی)، توصیه می‌شود.
این متخصص طب سنتی افراد را از خوردن مواد غذایی با طبع سرد همچون دوغ و لبنیات منع کرد و در پاسخ به این سؤال که آیا خوابیدن زیاد نیز باعث رفع کسالت می‌شود، گفت: درمان خواب‌آلودگی در افراد از طرقی که گفته شد باید درمان شود، نه‌فقط خوابیدن زیاد؛ چراکه فایده‌ای ندارد و باعث رفع خستگی نمی‌شود.
فصل بهار ازنظر گرمی، سردی، تری و خشکی در حد اعتدال قرار دارد؛ به همین منظور پزشکان و متخصصان برای لذت بردن از طراوت بهاری و جلوگیری از سستی و افزایش غلظت خون، پیش رفتن به سمت یک رژیم غذایی سبک در این فصل را توصیه می‌کنند.
متخصصان معتقدند سبک‌ترین رژیم غذایی را باید در فصل بهار داشته باشیم، بنابراین در تمام وعده‌ها باید از غذاهای سبک و زودهضم استفاده کنیم؛ در فصل بهار بدن در حال پاک‌سازی است، پُرخوری و ‌رعایت‌ نکردن رژیم غذایی زمینه‌ساز ابتلا به بیماری‌ها در این فصل است.
فصل بهار همچنین می‌تواند فصل مناسبی برای شروع رژیم کاهش وزن و چربی‌سوزی باشد.
یک پژوهشگر قرآنی و متخصص طب سنتی اسلامی نیز با بیان اینکه بهار فصل طغیان خون است، اذعان کرد: برای اصلاح و رفع انباشتگی‌های سلولی می‌توان صبح‌ها ناشتا یک لیوان خاکشیر (که در آب جوش خیسانده شده) میل کرد.
جلیل بابایی با تأکید بر مصرف مواد غذایی سبک و زودهضم در فصل بهار، ابراز کرد: امام رضا (ع) می‌فرماید در این فصل غذای لطیف بخورید تا خون سالم در بدن شما تولید شود.
وی با اشاره به اینکه خوردن گوشت زیاد باعث غلظت خون در افراد می‌شود، اظهار کرد: غذاهای گیاهی پختنی که خون سالم تولید می‌کنند، برای این فصل توصیه می‌شوند.
این متخصص طب سنتی و اسلامی نرمش صبحگاهی در فصل بهار را بسیار خوب و مطلوب دانست و خاطرنشان کرد: تره‌های کوهی که اکنون فصل رویش آن‌هاست، بسیار پُرخاصیت بوده و مصرفشان را به افراد توصیه می‌کنیم.
وی با بیان اینکه می‌شود با تره‌های کوهی انواع و اقسام مختلف آش‌ها را تهیه کرد، گفت: در فصل بهار از خوردن غذاهایی همچون برنج که باعث رسوب در معده می‌شود، پرهیز کنند.
بابایی خاطرنشان کرد: بهتر است در این فصل از مصرف غذاهای چرب و سرخ‌کردنی و خوراکی‌های تلخ، تند و شور که مزاج گرم دارند (مانند آجیل شور و گردو)، پرهیز شود.
بهار فصلی است که باید به‌خوبی از آن لذت برد؛ با رعایت نکاتی مانند برنامه غذایی مناسب، سالم و حلال همچون سبزی‌ها و صیفی‌جات، خوراکی‌های طبیعی، شام سبک و پرهیز از خوراکی‌های مصنوعی و چرب، پُرخوری، بدخوری، تنظیم خواب ازجمله خواب به‌موقع و به اندازه نیاز و خواب با شکم خالی و پرهیز از خواب بین‌الطلوعین، انجام ورزش‌های سبک مانند ورزش صبحگاهی، کوهنوردی، شنا، پیاده‌روی و غیره، حجامت یا اهدای خون که علاوه بر تأمین سلامتی از غلظت خون می‌کاهد، توجه به فضای محیط زندگی و کار مانند رنگ روشن، نور کافی، درجه حرارت متناسب، بوی مطبوع، زیبایی، استفاده از گل و گیاه و فضای سبز و غیره و رعایت بهداشت فردی ازجمله نظافت بدن، لباس و محیط، می‌توان به حد زیادی حالات بهاری را رفع کرد.
البته که عوامل غیر جسمی و غیر مادی نیز می‌توانند تأثیر بسزایی در رفع حالات کسلی و بی‌حوصلگی ما داشته باشند، مخصوصاً که در ایام ماه شعبان هستیم؛ برای مثال دعا کردن و درخواست طراوت روحی از خداوند، معاشرت با انسان‌های سرزنده، با نشاط و موفق، ارتباطات اجتماعی و هم‌صحبتی با دیگران، تفریح و میهمانی رفتن، حضور در جمع و فعالیت‌های جمعی و طراحی برنامه‌های گروهی بسیار خوب و مؤثر هستند.