بازخوانی پرونده سلامت بوفه مدارس
سپهرغرب، گروه سلامت: همزمان با آغاز سال تحصیلی، یکی از دغدغههایی که در حوزه سلامت دوباره مطرح میشود، موضوع اغذیه و خوراکیهایی است که در بوفه مدارس عرضه میشود.
سالهای سال است که همزمان با آغاز سال تحصیلی و بازگشایی مدارس، یکی از موضوعات و بحثهای حوزه سلامت، موضوع اقلام خوراکی و اغذیهای است که در بوفه مدارس در اختیار دانشآموزان قرار میگیرد.
آنچه را که کارشناسان تغذیه بر آن تاکید دارند، خوراکیهای مغذی و مفید برای دانشآموزان است. خوراکیهایی مثل انجیر خشک، توت خشک، برگه هلو، نخودچی و کشمش، گندم برشته، برنجک، عدس برشته شده و انواع مغزها و دانهها از نوع کم نمک، انواع میوهها شامل، سیب، پرتقال، نارنگی، هلو، گلابی، سبزیها شامل، هویج، خیار، انواع لقمههای خانگی مانند، نان و پنیر و گردو و نان و تخم مرغ، انواع کوکو و کتلت، نان و حلوا شکری، نان و پنیر و خرما، شیر و فرآوردههای آن، است.
اما، وقتی به این لیست بلند بالای خوراکیها و غذاها توجه میکنیم، میبینیم که به جز چند قلم آنها، مابقی این لیست خوراکی و غذایی، از دسترس بچهها و دانشآموزان خارج است. یعنی اینکه اغلب خانوادهها توان تهیه چنین تنقلات و خوراکیهای مفید و مغذی را ندارند و به ناچار به همان کیک و بیسکویت در کیف بچهها بسنده میکنند. برخی از خانوادهها هم که فقط در حد پول تو جیبی به میزان توان مالی که دارند، اکتفا میکنند و این دسته از بچهها مجبورند با توجه به پولی که دارند، برای خوردن میان وعده در مدرسه اقدام کنند.
وضعیت سلامت دانشآموزان
وقتی وارد مدارس میشوی و نگاهی به بوفه مدرسه میاندازی، آنچه که بیشتر نگاهها را جلب خود میکند، خوراکیهایی مثل پفک و چیپس، ساندویچ، شکلات و البته غذای مثلا گرم، مثل لوبیا است. این در حالی است که بر اساس تفاهم وزارت بهداشت و وزارت آموزش و پرورش، ساماندهی بوفه مدارس در دستور کار قرار گرفته و فروش برخی خوراکیهای مضر برای سلامت دانشآموزان، ممنوع است. اما، تعداد زیاد مدارس و اینکه برخی از این بوفه ها، به صورت اجاره ای اداره میشود، کمتر شاهد برخورد جدی با این قبیل بوفهها هستیم. در نتیجه، خوراکیها و اغذیهای در معرض دید دانشآموزان قرار میگیرد که فروش بیشتری دارند.
زهرا عبداللهی مدیر کل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، با عنوان این مطلب که 20 درصد دانشآموزان کشور دچار اضافه وزن و چاقی هستند، میگوید: روند چاقی دانشآموزان رو به افزایش است.
این در حالی است که همگان میدانیم، داشتن اضافه وزن و چاقی، مقدمهای برای ابتلا به انواع بیماریهای خطرناک در بزرگسالی است. بیماریهای قلبی عروقی، دیابت، سرطانها، بیماریهای دستگاه گوارش و کبد و...، از جمله بیماریهایی هستند که به واسطه چاقی و اضافه وزن، بروز کرده و تشدید میشود.
بر اساس اعلام وزارت آموزش و پرورش، امسال 14 میلیون و 700 هزار نفر دانشآموز، سال تحصیلی جدید را آغاز کردهاند که 20 درصد این جمعیت، یعنی عددی نزدیک به 3 میلیون نفر از آنها دچار اضافه وزن و چاقی هستند. وقتی به عدد سه میلیون نفر دقت کنیم، متوجه فاجعهای ناگوار خواهیم شد که آینده نظام سلامت کشورمان را تهدید میکند. زیرا، اگر این سه میلیون نفر، هر کدام به یکی از بیماریهای خطرناک ناشی از چاقی و اضافه وزن مبتلا شوند، هزینه درمان آنها، یک رقم نجومی خواهد شد. در حالیکه میتوانیم از همین حالا، مانع از افزایش چاقی و اضافه وزن دانشآموزان شویم.
ممنوعیت فروش خوراکیهای مضر در بوفه مدارس
تغییر سبک زندگی و گرایش به سمت مصرف غذاهای آماده و فستفودها در بین اغلب خانوادههای ایرانی، باعث شده همین نگاه و رویکرد در نزد بچهها و دانشآموزان نیز شکل بگیرد و آنها، طرفداران پر و پا قرص فست فودها هستند. در این بین، سوسیس و کالباس در بوفه مدارس، جایگاه ویژه ای دارد و میتوان تصور کرد که اغلب بوفه مدارس کشور، در لیست خوراکیها و اغذیههایی که به فروش میرسانند، ساندویچ سوسیس و کالباس را حتما لحاظ میکنند. نکته فاجعهآمیز، این است که کیفیت سوسیس و کالباسهایی که در بوفه مدارس عرضه میشود، از نوع مطلوب نیست. زیرا، اولویت بوفه مدرسه، ارزان بودن خوراکیهایی است که انتظار میرود بیشتر فروش کند. بنابراین، تلاش میکنند از نوع ارزان قیمت این سوسیس و کالباسها تهیه کرده و در معرض فروش قرار دهند.
آنگونه که مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، عنوان میکند؛ هر سال دستورالعمل اقلام غذایی مجاز و غیرمجاز در بوفه مدارس مورد بازنگری قرار گرفته و به مدارس کشور ابلاغ میشود. از همین رو، تمامی مدارس موظف هستند مطابق با این دستورالعمل نسبت به عرضه اقلام غذایی در بوفه اقدام کنند. بر اساس این دستورالعمل، عرضه فست فودها مانند سوسیس و کالباس و پیتزا، نوشابههای گازدار و انواع چیپس و پفک، ممنوع است.
دستورالعملی که 5 سال قبل تصویب و ابلاغ شد
این در حالی است که ممنوعیت فروش اقلام خوراکی مضر، سال 93 به تصویب وزارتخانههای بهداشت و آموزش و پرورش رسید و دستوالعمل پایگاه تغذیه سالم مدارس به امضای وزرای آموزش و پرورش و بهداشت، رسید و به تمام مدارس کشور ابلاغ شد.
طبق این تفاهمنامه، مواد خوراکی سالم و با ارزش به موادی گفته میشود که ضمن تامین حدود 500 تا 300 کالری از انرژی مورد نیاز دانشآموزان، به عنوان میانوعده، مطابق با استانداردهای بهداشتی تهیه و با دارا بودن شرایط بهداشتی در پایگاه تغذیه سالم به دانشآموزان عرضه شود.
بر اساس همین دستورالعمل که 5 سال قبل به تصویب رسیده است، عرضه مواد غذایی در بوفه مدارس باید دارای پروانه ساخت از وزارت بهداشت، علامت استاندارد، نام و نشان کارخانه، تاریخ تولید و انقضای معتبر، ترکیبات تشکیل دهنده، ارزش غذایی و دارای پوشش سالم و تمیز باشند و به تایید کارشناسان تغذیه در معاونتهای بهداشت دانشگاههای علوم پزشکی کشور رسیده باشند.
خرما، انواع مغزها (بادام زمینی، بادام، بادام هندی، فندق، پسته) کشمش، نخودچی، توت خشک، انجیر خشک، انواع ماست، انواع پنیر (پاستوریزه و استریلیزه)، میوه سالم شسته شده و ضدعفونی شده در بستهبندیهای یک نفره وکیوم شده از جمله مواد غذایی سالم برای عرضه در بوفه مدارس هستند. انواع میوه خشک، نوشیدنیها همچون انواع شیر، دوغ بدون گاز، انواع آبمیوه طبیعی، آب معدنی، بیسکویت، کیک و کلوچه، بیسکویت ساده و سبوسدار و بدون کرم، کیک وکلوچه ترجیحا از نوع غنیشده و تهیه شده با روغن حاوی اسید چرب با ترانس زیر 5 درصد، انواع آش، انواع سوپ، لوبیا، عدس پخته، حلیم، شلهزرد، سمنو و فرنی به شرطی که بهداشتی و سالم تهیه و عرضه شوند از دیگر مواد غذایی سالم برای عرضه در بوفه مدارس هستند.
در همین حال، عرضه موادغذایی همچون انواع پفک، اسنک، نوشابههای گازدار و ماءالشعیر، آدامس، شکلات، پاستیل، سوسیس، کالباس، سالاد الویه، چیپس، انواع لواشک و آلو و آلوچه غیر بهداشتی در بوفههای مدارس، ممنوع شد. اما، با گذشت 5 سال از تصویب و ابلاغ این دستورالعمل، ما همچنان شاهد عرضه و فروش خوراکیها و مواد غذایی مضر در بوفه مدارس هستیم.
در حالی که 110 هزار مدرسه در کشور داریم، سیدهادی دلبری معاون اقتصادی سازمان دانشآموزی، میگوید که 55 هزار مدرسه توانستهاند مجوز پایگاه تغذیه سالم را دریافت کنند. یعنی اینکه 50 درصد بوفه مدارس کشور، هنوز نتوانستهاند این مجوز را بگیرند و مواد غذایی بوفه این مدارس که در دسترس دانشآموزان قرار میگیرد، سالم نیستند.