سپهرغرب، گروه استان‌ها - سمیرا گمار: سلامت غذا به‌طور دقیق و مشخص به ‌سلامت مصرف‌کننده‌ها مرتبط است؛ یعنی نمی‌توان تولید محصول و غذای سالم را بدون در نظر گرفتن سلامت انسان در نظر گرفت، آن‌هم این روزها که از همه‌جا صحبت از محصولات سبز، غذای ارگانیک و محصولات عاری از کود و سم شیمیایی است. اما این محصولات چطور باید تولید شوند؟ این تولیدات چگونه به عمل‌ می‌آیند؟ چطور می‌شود مطمئن بود که محصول موردنظر به‌واقع سالم است؟ این محصول کجا پرورش‌یافته و چطور می‌شود از اصالتش مطمئن شد؟ سؤالاتی ازاین‌دست، نشان می‌دهد متولیان امر باید در این عرصه جدی‌تر ورود کنند. بد نیست بدانید صدور گواهینامه استاندارد بخش کشاورزی مشتمل بر مواردی از قبیل مزارع، باغ‌ها، صنایع تولید نهاده‌های کشاورزی، تولیدات و فرآورده‌های دامی، شیلات، صنایع تولید داروهای گیاهی و آرایشی بهداشتی، صنایع تولید مواد غذایی و خوراکی یا صنایع تبدیلی و صنایع وابسته به کشاورزی است؛ اما آیا همه این‌ها به‌طور دقیق، در چارچوب مشخص و با نظارت کافی انجام می‌شود؟ اگر این‌طور است چرا به اعتقاد کارشناسان بخشی از محصولات کشاورزی سموم بیش‌ازحد داشته و برای سلامتی خطرناک است؟ یا چرا برخی از محصولات صادراتی ما در ارزیابی کارشناسان لب مرز رد شده و برمی‌گردد؟ برای یافتن پاسخ این سؤالات گفت‎وگویی با مدیرکل استاندارد استان همدان و یکی از کارشناسان استاندارد ترتیب داده‌ایم که در ادامه بخش‌هایی از آن‌ها را می‌خوانید: امکان صدور پروانه علامت استاندارد تشویقی برای اغلب محصولات کشاورزی وجود دارد اما تولید محصول سالم محدود است مدیرکل استاندارد استان همدان با بیان اینکه در حال حاضر امکان صدور پروانه کاربرد علامت استاندارد تشویقی برای اغلب محصولات کشاورزی وجود دارد اما تولید محصول سالم محدود است، عنوان کرد: فرهنگ استاندارد، ضوابط و شرایط تولید محصول استاندارد باید گسترش پیدا کند تا با رعایت استانداردها، ارتقای کیفیت محصولات تولیدی و درنتیجه ایجاد توان رقابت در بازار و اشتغال پایدار ایجاد شود. محمد مددی خاطرنشان کرد: عدم آشنایی با استانداردهای ملی، آیین کار تولید در زمینه کشاورزی، برخلاف صرف سرمایه‌های هنگفت ملی موجب تولید محصولات کشاورزی با باقیمانده آفت‌کش بیش‌ازحد مجاز استاندارد می‌شود. وی با اشاره به ویژگی‌های محصول سالم، تصریح کرد: محصولی که هنگام مصرف، باقیمانده عناصر و مواد شیمیایی در آن به حد مجاز باشد سالم است که از طریق کاهش مصرف سموم، استفاده از سموم در زمان مناسب، مصرف بهینه کودها و سایر مواد شیمیایی و جایگزینی آن‌ها با روش‌های غیر شیمیایی و کودهای آلی در چرخه تولید به دست می‌آید. مدیرکل استاندارد استان همدان اظهار کرد: تولید محصول سالم و استاندارد، حفظ سلامتی مصرف‌کنندگان، دستیابی به امنیت غذایی، توسعه پایدار کشاورزی و حفاظت و نگهداری از منابع و محیط‌زیست را در پی بردارد. مددی از صدور دو پروانه کاربرد علامت استاندارد محصولات تازه خوری کشاورزی در سطح استان خبر داد و گفت: این دو مورد مربوط به عسل و سیب‌زمینی بسته‌بندی ‌شده‌است. وی بیان کرد: طی سال‌های گذشته کلاس‌های متعددی برای بهره‌برداران این عرصه توسط اداره کل استاندارد استان تشکیل و منجر به شکل‌گیری یک سمن کشاورزی فعال با عنوان «منادیان تولیدات سالم کشاورزی» در این زمینه شده‎است. مدیرکل استاندارد استان همدان در پایان افزود: این تشکل در حال پیگیری اخذ پروانه کاربرد علامت استاندارد برای محصول عسل بسته‌بندی بوده و بدیهی است در صورت فراهم شدن بستر مناسب و زیرساخت‌های لازم برای تدوین استاندارد ملی در بخش کشاورزی و همکاری مؤثرتر سازمان جهاد کشاورزی استان در زمینه آموزش و فرهنگ‌سازی در استانداردسازی در بخش کشاورزی و آگاه‌سازی کشاورزان از استانداردها از طریق برگزاری کلاس‌های آموزشی- ترویجی، امکان توسعه استانداردسازی محصولات تازه خوری کشاورزی استان در سطح گسترده‌تری به وجود خواهد آمد. عدم مبارزه با برخی سموم و آفات در محصولات کشاورزی، متعاقباً منجر به بروز بیماری‌هایی نظیر سرطان شده و مشکلاتی را در جامعه ایجاد می‌کند در بخش دوم این گفت‌وگو یکی از کارشناسان حوزه استاندارد اظهار کرد: اعمال استاندارد میوه به این معنا است که یک روش تعریف‌شده، یکنواخت، شفاف و جامع توسط سازمان ملی استاندارد که متولی تبیین استاندارد است مطرح‌شده، توسط دستگاه‌های مجری ابلاغ و توسط کشاورزان اعمال شود. غلامرضا اسماعیل‌زاده افزود: متولی بودن سازمان ملی استاندارد به این معنا نیست که سازمان‌ها و شرکت‌هایی که مستقیماً با کشاورزان در ارتباط هستند استاندارد‌ها را نادیده گرفته و منتظر اعلام این موضوع از سوی نهادی دیگر باشند، بلکه این موضوع مهم و حیاتی باید با تشریک‌مساعی ارگان‌ها با یکدیگر صورت گیرد. وی با تأکید بر اینکه دبیری تدوین استاندارد بر عهده سازمان استاندارد است، تصریح کرد: سازمان جهاد کشاورزی باید پیش‌قدم شده و برای حفظ سلامت مردم و سودآوری اقتصادی از صادرات محصولات کشاورزی، این مهم را جامه عمل بپوشاند. این متخصص استاندارد در ادامه بیان کرد: در ایران استاندارد میوه وجود دارد و برای محصولات گوناگون در مراحل مختلف کاشت، داشت، برداشت و فرآوری، تعریف متناسب با همان محصول صورت گرفته‎است. اسماعیل‌زاده گفت: در حال حاضر مسئله‌ای به نام مبارزه بیولوژیکی موجودات زنده علیه آفت‌ها مطرح است که استفاده از این روش منجر به از بین بردن آثار برخی کودها، ازت‌های اضافی و اعمال موارد غیرکارشناسی می‌شود، گاهی عده‌ای از افراد سودجو برای درشت‌تر شدن میوه‌ها دست به اقداماتی می‌زنند که این نوع مبارزه در دفع آن‌ها مؤثر است. وی تأکید کرد: شوربختانه عدم مبارزه با برخی سموم و آفات، متعاقباً منجر به بروز بیماری‌های سهمگین نظیر سرطان شده و مشکلاتی را در جامعه ایجاد می‌کند، پس اگر ما موضوع استاندارد میوه‌ها را مطرح می‌کنیم یکی از موارد مبارزه دفع این نوع سموم از محصولات کشاورزی است. این متخصص حوزه استاندارد با بیان اینکه دولت الکترونیک و فضاهای اطلاع‌رسانی متعدد، دستیابی به کم و کیف استاندارد‌سازی را برای باغ‌داران و کشاورزان تسهیل کرده‎است، ابراز کرد: برگزاری دوره‌های آموزشی و همایش‌ها توسط سازمان جهاد کشاورزی باید منجر به انتقال اطلاعات موردنیاز دراین‌باره به جامعه هدف شده و با ابلاغ دستورالعمل، ضمانت اجرایی آن نیز تأمین شود. اسماعیل‌زاده در پایان با اشاره به اینکه ایران رتبه 27 را در استاندارد میوه در بین سایر کشورها دارد، اذعان کرد: اگر مسؤولان و متولیان امر در سازمان جهاد کشاورزی برای این موضوع برنامه‌ای دارند می‌توانند درخواست خود را به سازمان ملی استاندارد پیشنهاد دهند، چراکه کشاورز فقط با جهاد کشاورزی سروکار نداشته و مصرف‌کننده نیز درگیر است، مگر اینکه مسؤولان دراین‌باره ضرورتی حس نکرده و لزومی برای این کار نبینند که اقدامی نکنند! در خاتمه باید گفت؛ محصولات باغی به‌طور مستقیم با سلامت مردم در ارتباط بوده و مصرف‌کنندگان از مسؤولان خود انتظار اعمال استاندارد‌ها و قوانین بیشتری برای محصولات غذایی دارند، استاندارد میوه‌ها علاوه بر حفظ سلامت مصرف‌کننده و کیفیت میوه در بازار داخل، بستری برای کسب بازارهای صادراتی است. طبق تعریف محصولات سالم کشاورزی، محصولات فاقد یا دارای حد مجاز باقیمانده سموم، آفت‌کش‌ها، عناصر و فلزات سنگین هستند که با کنترل و اعمال استاندارد‌های کشاورزی و عملیات‌های مشخص مانند ارگانیک، عملیات خوب کشاورزی، فنون مدیریت تلفیقی آفات و یا محصولات طبیعی قرار می‌گیرند. در این محصولات با استفاده از روش‌ها و تکنولوژی مناسب در تغذیه و حاصلخیزی و روش‌های تلفیقی کنترل آفات، مصرف مواد شیمیایی مصنوعی در آن‌ها حذف و یا به حداقل ضرورت رسیده‎است. در این راستا استانداردسازی سیب‌زمینی در همدان اقدام شایسته و قابل‌تقدیری است اما چند نکته نیز مطرح است که استاندارد‌های تشویقی محصولات کشاورزی چه ضمانت اجرایی دارند؟ فقدان استانداردهای کافی و لازم در بسیاری از محصولات تولیدی استان منجر به حیف‌ومیل زحمات کشاورز و به خطر افتادن سلامتی مردم می‌شود که می‌توان با توجیه کشاورز این موضوع را به حداقل‌ترین حالت ممکن کاهش داد. همواره این سؤال نیز مطرح است که اگر نظارت بر استفاده از سموم در امر کشاورزی جزو استاندارد نیست، پس چیست؟ با کمی دقت‎نظر و سخت‌کوشی می‌توان این مسئله را تعمیم داده و به استاندارد‌سازی محصولات کشاورزی و باغی دست‌یافت تا شاهد اتفاقات مبارکی در این عرصه باشیم.