بوفهداران مدارس باید آموزش دیده باشند
وی خاطرنشان کرد: معاون تربیتبدنی و سلامت آموزشوپرورش استان همدان گفت: نیروی انسانی در بوفهها باید حتماً آموزشدیده و دارای کارت سلامت باشد.
تغذیه دانشآموزان در منزل و میان وعدههایی که در مدرسه صرف میشود در رشد و سلامت آنان تأثیرگذار است. درواقع تغذیه کودکان و دانشآموزان بستگی به نوع فعالیت آنها دارد، چراکه هرچه میزان فعالیت بدنی دانشآموز بیشتر باشد به انرژی بیشتری نیاز دارد و این انرژی از کربوهیدراتها که عمدتاً در نان و غلات وجود دارد تأمین میشود.
کارشناسان تغذیه همواره به والدین توصیه میکنند سالهای تحصیل در مقطع ابتدایی ازنظر تغذیه برای دانشآموزان دورهای مهم است زیرا رشد کودک در این سنین ادامه دارد و دانشآموزان به سه وعده غذایی اصلی و دو میان وعده در طول روز نیاز دارند که باید از تمامی گروههای غذایی شامل شیر و لبنیات، گوشت و حبوبات، سبزیجات، میوه و نان و غلات مصرف کنند. درواقع تعادل و تنوع غذایی در این سنین بسیار بااهمیت است.
آنوقتها، زمانی که هنوز پای خوراکیهای جور و واجور در انواع و اقسام رنگها و بستهبندیها به قفسه مغازههای اغذیه فروشی باز نشده بود، وقتی مدرسه میرفتیم برای زنگ تفریحمان لقمه نان و پنیر و گردوی دستساز مادر را گاز میزدیم یا سیب سرخ خوشطعمی را با همکلاسیمان قسمت میکردیم.
هرچند اغلب مدرسهها بوفه کوچکی داشتند که حساب چند قلم جنسش، بیشتر وقتها با پولتوجیبیمان جور درمیآمد که آنهم البته همیشگی نبود و گاهی که دلمان خیلی هوس میکرد و در کیف کوچکمان هم چیزی برای خوردن پیدا نمیشد، سری به آن میزدیم.
سالها گذشت و رفتهرفته بوفهها پر و پیمانتر شدند. انواع خوراکیها در رنگها و شکلهای مختلف در قفسهها جا گرفتند. بوفه مدرسهها دیگر برای خودشان یک پا سوپری شده بودند و به خاطر همین تنوع اغلب سرشان شلوغ بود. چیپس، پفک، شکلات، آدامس، ساندویچ؛ هرچه میخواستی پیدا میشد.
بچهها هم دیگر آن بچههای قدیم نبودند. حالا لقمه نان و پنیر را چه با گردوی کیلویی 70 هزار تومان و چه بی گردو، کسی تحویل نمیگرفت و برای میوه تازه، تره خرد نمیکرد. اصلاً تا وقتی پاستیل و چوبشور هست، دیگر خوراکیهای ساده و سالم چگونه میتوانند در میدان رقابت، خودی برای نشان دادن و قامت راست کردن داشته باشند؟!
با توجه به اینکه تغذیه دانشآموزان در مدارس بهعنوان مکمل برنامه غذایی آنها محسوب میشود بوفه مدارس باید به نحوی باشد که امنیت و سلامت غذایی آنان در کانون مدرسه که مهمترین مرکز آموزشی- تربیتی در جامعه به شمار میرود در معرض خطر قرار نگیرد.
امروزه یکی از نگرانیهای والدین به عدم میل فرزندانشان به خوردن لقمههای خانگی که سالمترین وعده غذایی است برمیگردد که علت اصلی آن را استفاده بیشتر همکلاسیهایشان از مواد خوراکی موجود در بوفههای مدارس بهخصوص ساندویچ، فلافل، چیپس وموارد دیگر عنوان میکنند.
علاقه دانشآموزان به استفاده از تنقلات و خوراکیهای غیرضروری و بیفایده، کمکم مسؤولان مربوطه را به فکر انداخت که چارهای بیندیشند. بههرحال امکان کنترل کودکان و نوجوانان در بیرون مدرسه وجود نداشت اما میشد بوفهها را طوری ساماندهی کرد که حداقل در زمان حضور بچهها در مدرسه، بر روی تغذیهشان اعمال کنترل کرد.
بر همین اساس در سال 1382 دفتر بهداشت و تغذیه وزارت آموزشوپرورش در بخشنامهای سازمانهای آموزشوپرورش سراسر کشور را موظف کرد تا با نظارت دقیق و مستمر بر بوفههای مدارس از بهداشت مکان و مواد عرضهشده در آنها اطمینان حاصل کنند.
با توجه به فرارسیم مهرماه و آغاز سال تحصیلی جدید گفتوگویی ترتیب دادیم با کارشناس تغذیه و معاون تربیتبدنی و سلامت آموزشوپرورش استان در راستای نظارت بر بوفهها که در ادامه میخوانید:
عبدالله جعفری با بیان اینکه آموزشوپرورش ساماندهی بوفههای مدارس را جزو اولویتهای کاری خود قرار دادهاست، ابراز کرد: دستورالعملی وجود دارد که مدیران مدارس پرجمعیت برای استقرار بوفهها باید با سازمان دانشآموزشی هماهنگ کرده و مجوز بگیرند.
وی با بیان اینکه دانشگاه علوم پزشکی و معاونت بهداشتی نسبت به بوفهها بازدیدهای دورهای دارند، اذعان کرد: با تخلفات بهطورجدی برخورد میشود.
معاون تربیتبدنی و سلامت آموزشوپرورش استان همدان با بیان اینکه ممکن است دانشآموزان بدون صرف صبحانه به مدرسه رفته و احتیاج به یک میان وعده داشته باشند و به سراغ بوفههای مدارس بروند، گفت: باید اقلام موجود در بوفه را طوری مدیریت کنیم که خوراکیهای غیرمجاز در آنها توزیع نشود.
جعفری در رابطه با سه شرط مهم و اساسی برای بوفههای مدارس، ابراز کرد: بوفههای مدارس باید ازلحاظ فضای فیزیکی، نیروی انسانی و اقلام موردنیاز، استانداردهای لازم را داشته باشند.
وی خاطرنشان کرد: نیروی انسانی در بوفهها باید حتماً آموزشدیده و دارای کارت سلامت باشد.
معاون تربیتبدنی و سلامت آموزشوپرورش استان همدان در رابطه با فضای مناسب برای بوفهها، اظهار کرد: در نوسازی و تجهیز مدارس باید حتماً فضایی برای بوفه مدارس در نظر گرفته و دستورالعملها انجام شود.
جعفری با بیان اینکه در هر سه حوزه مشکلاتی را داریم، ادامه داد: باید در مقوله فرهنگسازی تلاشهای بسیاری شود تا از فروش و خرید اقلام غیرمجاز که قطعاً برای سلامتی فرزندان ما مضر است دوری شود.
معاون تربیتبدنی و سلامت آموزشوپرورش استان همدان با بیان اینکه در حوزه مراقبان سلامت (مربیان بهداشت) با کمبود نیرو مواجه هستیم، عنوان کرد: در این حوزه از همکاران فرهنگی و دانشآموزان استفاده کرده و آنان را با عنوان سفیران سلامت آموزش داده و هرساله با استفاده از این فضا سعی میکنیم اقداماتی را در راستای آموزش و فرهنگسازی تغذیه سالم انجام دهیم.
این مقام مسؤول با بیان اینکه نمیشود با اطمینان خاطر 100 درصد گفت که همه موارد بهداشتی در بوفهها رعایت میشود، اضافه کرد: البته بیشتر این خطاها به خاطر بیاطلاعی و ناآگاهی است که باید در امر فرهنگسازی اهتمام بیشتری بورزیم.
وی از اولیا دانشآموزان خواست تا بر بوفههای مدارس فرزندان خود نظارت داشته باشند.
معاون تربیتبدنی و سلامت آموزشوپرورش استان همدان بیان کرد: دستفروشان را هرساله طی اقداماتی از نزدیک مدارس جمعآوری میکنیم.
جعفری با اشاره به آمار 21 درصدی چاقی بین دانشآموزان، تبیین کرد: با طرحهای مطالعاتی آموزشوپرورش و دانشگاه علوم پزشکی که در دست دارند شاهد کاهش دودرصدی آمار چاقی در کشور هستیم.
وی افزود: بستههای آموزشی که اقلام مجاز و غیرمجاز در قالب پوسترهای زیبا در اختیار دانشآموزان قرار داده شده و در بوفهها نیز نصب میشود.
این مقام مسؤول در ادامه با اشاره به پروژه مهر، اذعان کرد: طی سال جاری 80 نیروی مراقب سلامت در مدارس را بهطور رسمی سازماندهی خواهیم کرد.
معاون تربیتبدنی و سلامت آموزشوپرورش همدان با تأکید اینکه در این حوزه با کمبود نیرو مواجه هستیم، خاطرنشان کرد: گاهی دبیران سایر رشتهها بنا به کمبود نیرو بهعنوان مربی بهداشت در مدارس فعالیت میکنند.
جعفری بیان کرد: بررسی سوابق بهداشتی دانشآموزان و پیگیری در رفع نواقص واکسیناسیون، انتخاب بهداشتیاران مدارس، ارائه برنامه آموزشی و نظارت بر فعالیتهای آنان و کنترل بهداشت فردی دانشآموزان ازجمله وظایف مراقبان سلامت است.
وی با اشاره به طرح پرورش سفیران سلامت در مدرسهها، گفت: سال گذشته 367 هزار سفیر سلامت را توانستیم در استان پرورش دهیم.
معاون تربیتبدنی و سلامت آموزشوپرورش همدان درباره نقش تغذیه دانشآموزان درروند رشد آنها، تشریح کرد: با توجه به اینکه دانشآموزان در سنین رشد هستند، باید به تغذیه آنها توجه شود پس بر همین اساس روزانه باید انرژی و پروتئینهای لازم را دریافت کنند.
جعفری با اشاره به اینکه سال گذشته توزیع شیر در مدارس خیلی راضیکننده نبود درباره وضعیت امسال توزیع شیر در مدارس، اظهار کرد: برنامه توزیع شیر در مدارس جزو برنامههای هرسال است که برای اجرای آن جلسات مشترکی با آموزشوپرورش و کمیته شیر مدرسه برگزار میکنیم که امسال نیز اگر اعتبارات لازم برای توزیع شیر فراهم شود، این برنامه اجرا خواهد شد.
وی در خصوص برنامه وارنیش فلوراید در قالب طرح تحول سلامت که سه سال است بهصورت رسمی در سطح مدارس ابتدایی استان انجام میشود، ابراز کرد: خوشبختانه از محل این طرح تمام دانشآموزان مقطع ابتدایی در دو نوبت خدمات وارنیش فلوراید را دریافت میکنند.
در ادامه این گزارش، دانشیار گروه تغذیه دانشگاه علوم پزشکی همدان نیز در خصوص آماده کردن کودکان برای رفتن به مدرسه، گفت والدین باید چند هفته آخر تابستان را طبق روال و برنامه روزهای مدرسه عمل کنند.
علیاصغر وحیدینیا ادامه داد: سعی کنید زمان صبحانه، ناهار و میان وعدهها تقریباً همان زمانهای معمولِ غذا خوردن کودک در اوقات سال تحصیلی باشد.
وی تصریح کرد: یک رژیم غذایی خوب میتواند در آمادهسازی بچهها برای رفتن به مدرسه بسیار مؤثر باشد، زیرا بچههای که در سنین مدرسه هستند، اگر غذای خوب و مقوی مصرف کنند تمرکز بهتری در کلاس درس خواهند داشت.
این متخصص تغذیه به ترکیبات موجود در غذای آنها اشاره و تشریح کرد: اغذیه مورداستفاده کوکان میبایست شامل؛ انواع نان، غلات، میوه، سبزیجات، گوشت، مرغ، ماهی و یا جانشین آنها مانند تخممرغ، لوبیا و نخود خشکشده، شیر، پنیر و ماست باشد و بهتر است از خوردن چربی و شیرینی زیاد بپرهیزند.
وحیدینیا با اشاره به اینکه باید در وعده غذایی بچهها غلات، میوهها و سبزیها را گنجاند تا ویتامینهای موردنیاز آنها تأمین شود، افزود: غذاهای نشاستهای همچون سیبزمینی که حاوی نشاسته و پتاسیم است باید در برنامه غذایی دانشآموزان گنجانده شود.
وی با تأکید بر اینکه صبحانه تأمینکننده انرژی صبحگاهی برای فرد محسوب میشود و با صرف آن میتوان یک روز پرانرژی را آغاز کرد، ادامه داد: بررسیها ارتباط معناداری بین عدم مصرف صبحانه و افت تحصیلی در دانشآموزان را بیان میکند.
دانشیار گروه تغذیه دانشگاه علوم پزشکی همدان مطرح کرد: ازآنجاکه کودکان، وعدههای غذایی اصلی صبحانه، ناهار و شام را معمولاً در خانه و با حضور والدین صرف میکنند بنابراین الگوی غذایی اصلی آنها بیشتر تابع خانواده است.
وحیدینیا مهمترین دلیلی که موجب عدم مصرف صبحانه در دانشآموزان میشود را نداشتن زمان برای صرف صبحانه و یا بیمیلی آنها عنوان کرد.
وی توصیه کرد: خانوادهها شام را زودتر میل کرده و امکان خواب آرام را برای فرزندان خود در شب فراهم کنند تا صبح روز بعد زودتر از خواب بیدار شوند که این خواب کافی میتواند همراه با صرف زودهنگام شام موجب افزایش میل فرزندان بهصرف صبحانه باشد.
این متخصص تغذیه در رابطه با میان وعدهها، تبیین کرد: پدرها و مادرها میتوانند با صرف کمی وقت، میان وعده مناسبی برای زمانی که فرزندانشان در مدرسه هستند ترتیب دهند؛ در ضمن باید مصرف میان وعده غذایی راحت و در زمان بسیار اندک زنگ تفریح یا ورزش مورداستفاده قرار گیرد.
وحیدینیا تصریح کرد: گذاشتن حداقل یک نوع میوه فصل، مثل سیب یا مرکبات نیز توصیه میشود.
وی گفت: همچنین یک لقمه آماده از نان، پنیر، گردو که بهراحتی میتوان آن را در خانه تهیه کرد همیشه در مدرسه بهعنوان یک میان وعده لذیذ بوده و خواهد بود.
با توجه به مطالب گفته شده؛ درست است که بچهها خوراکیهایی نظیر پیتزا، چیپس و پفک را دوست دارند اما میتوانیم بجای آنها خوراکیهای خوشمزه و مغذی دیگری به فرزندانمان بدهیم و در خوردن غذاهای مغزی تشویقشان کنیم.
تحقیقات مختلف نشان میدهد که گنجاندن یک میان وعدهی مناسب و مغذی در برنامه غذایی روزانه دانشآموزان میتواند بر حافظه کوتاهمدت، توانایی یادگیری و به دنبال آن پیشرفت تحصیلی آنها تأثیر مثبت داشته باشد.
پس اقدامات لازم در جهت فراگیری و آگاهی از نیازهای غذایی دانشآموزان، اصلاح رفتارهای تغذیه نامطلوب، همچنین توصیههای کاربردی لازم و مناسب برای بهبود شیوه تغذیه آنها در برنامههای آموزشی، بیان نقش و اهمیت تغذیه در یادگیری و درک مطالب، اهمیت صرف صبحانه، آگاهی از گروههای مختلف غذایی و ارزش آنها، تشویق به خوردن شیر و لبنیات و انواع سبزی و میوهها، بیان آثار زیانبار مصرف شکلات، شیرینی و تنقلات غذایی کمارزش و موارد دیگر تأثیر فزایندهای در بهبود تغذیه دانشآموزان و سلامت آنها دارد.
همچنین برنامهریزی مناسب در جهت ایجاد یک بوفه غذایی سالم در مدرسه، همراه با آموزش دانشآموزان و آگاهی آنها در مورد غذای سالم ضرورت دارد. بوفهها نیز باید بر اساس نیازهای غذایی دانشآموزان نسبت به عرضه مواد غذایی سالم اقدام کنند.
بدیهی است عرضه موادی مانند انواع پفک، یخمک، نوشابه، آدامس، شکلات و هرگونه محصول بدون بستهبندی، پروانه ساخت، کد بهداشتی و تاریخمصرف گذشته، مانع از تحقیق اهداف مذکور است؛ ازاینرو لازم است ضمن برخورد فعالانه با بوفه مدارس در اینگونه مواقع نسبت به آموزش مسؤولان بوفه و تشویق آنها به عرضه موادی مانند ساندویچ نان و پنیر، نان و تخممرغ و موارد دیگر اقدام شود.